TRƯỜNG BỘ KINH
Dīgha
nikāya (aṭṭhakathā)
Pāthikavaggaṭṭhakathā
31. Siṅgālasuttavaṇṇanā
Nidānavaṇṇanā
242.Evaṃme
sutanti siṅgālasuttaṃ. Tatrāyamanuttānapadavaṇṇanā veḷuvane
kalandakanivāpeti veḷuvananti tassa uyyānassa nāmaṃ. Taṃ kira
veḷūhi parikkhittaṃ ahosi aṭṭhārasahatthena ca pākārena
gopuraṭṭālakayuttaṃ nīlobhāsaṃ manoramaṃ, tena veḷuvananti vuccati.
Kalandakānacettha nivāpaṃ adaṃsu, tena kalandakanivāpoti vuccati.
Pubbe kira aataro rājā tattha uyyānakīḷanatthaṃ āgato surāmadena matto
divā niddaṃ okkami. Parijanopissa sutto rājāti pupphaphalādīhi
palobhiyamāno ito cito ca pakkāmi. Atha surāgandhena aatarasmā
susirarukkhā kaṇhasappo nikkhamitvā rao abhimukho āgacchati, taṃ disvā
rukkhadevatā rao jīvitaṃ dammīti kāḷakavesena āgantvā kaṇṇamūle
saddamakāsi. Rājā paṭibujjhi. Kaṇhasappo nivatto. So taṃ disvā imāya
kāḷakāya mama jīvitaṃ dinnanti kāḷakānaṃ tattha nivāpaṃ paṭṭhapesi,
abhayaghosaca ghosāpesi. Tasmā taṃ tato pabhuti kalandakanivāpoti
saṅkhyaṃ gataṃ. Kalandakāti
hi kāḷakānaṃ etaṃ nāmaṃ.
Tena kho pana samayenāti
yasmiṃ samaye bhagavā rājagahaṃ gocaragāmaṃ katvā veḷuvane
kalandakanivāpe viharati, tena samayena. Siṅgālako
gahapatiputtoti siṅgālakoti tassa nāmaṃ. Gahapatiputtoti
gahapatissa putto gahapatiputto. Tassa kira pitā gahapatimahāsālo,
nidahitvā ṭhapitā cassa gehe cattālīsa dhanakoṭiyo atthi.
So bhagavati niṭṭhaṅgato upāsako sotāpanno, bhariyāpissa sotāpannāyeva.
Putto panassa assaddho appasanno. Atha naṃ mātāpitaro abhikkhaṇaṃ evaṃ
ovadanti tāta satthāraṃ upasaṅkama, dhammasenāpatiṃ mahāmoggallānaṃ mahākassapaṃ
asītimahāsāvake upasaṅkamāti. So evamāha natthi mama tumhākaṃ
samaṇānaṃ upasaṅkamanakiccaṃ, samaṇānaṃ santikaṃ gantvā vanditabbaṃ
hoti, onamitvā vandantassa piṭṭhi rujjati, jāṇukāni kharāni honti,
bhūmiyaṃ nisīditabbaṃ hoti,
tattha nisinnassa vatthāni kilissanti jīranti, samīpe nisinnakālato
paṭṭhāya kathāsallāpo hoti, tasmiṃ sati vissāso uppajjati, tato
nimantetvā cīvarapiṇḍapātādīni dātabbāni honti. Evaṃ sante attho
parihāyati, natthi mayhaṃ tumhākaṃ samaṇānaṃ upasaṅkamanakiccanti. Iti
naṃ yāvajīvaṃ ovadantāpi mātāpitaro sāsane upanetuṃ nāsakkhiṃsu.
Athassa pitā maraṇamace nipanno mama puttassa ovādaṃ dātuṃ
vaṭṭatīti cintetvā puna cintesi disā tāta namassāhīti evamassa
ovādaṃ dassāmi, so atthaṃ ajānanto disā namassissati, atha naṃ satthā vā
sāvakā vā passitvā kiṃ karosīti pucchissanti. Tato mayhaṃ pitā
disā namassanaṃ karohīti maṃ ovadīti vakkhati. Athassa te na tuyhaṃ
pitā etā disā namassāpeti, imā pana disā namassāpetīti dhammaṃ
desessanti. So buddhasāsane guṇaṃ atvā puakammaṃ karissatīti.
Atha naṃ āmantāpetvā tāta, pātova uṭṭhāya cha disā namasseyyāsīti
āha. Maraṇamace nipannassa kathā nāma yāvajīvaṃ anussaraṇīyā hoti.
Tasmā so gahapatiputto taṃ pituvacanaṃ anussaranto tathā akāsi. Tasmā
kālasseva uṭṭhāya rājagahā nikkhamitvātiādi vuttaṃ.
243.Puthudisāti
bahudisā. Idāni tā dassento puratthimaṃ
disantiādimāha. Pāvisīti
na tāva paviṭṭho, pavisissāmīti nikkhantattā pana antarāmagge
vattamānopi evaṃ vuccati. Addasā
kho bhagavāti na idāneva addasa, paccūsasamayepi buddhacakkhunā
lokaṃ volokento etaṃ disā namassamānaṃ disvā ajja ahaṃ siṅgālassa
gahapatiputtassa gihivinayaṃ siṅgālasuttantaṃ kathessāmi, mahājanassa sā
kathā saphalā bhavissati, gantabbaṃ mayā etthāti. Tasmā pātova
nikkhamitvā rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi, pavisanto ca naṃ tatheva addasa.
Tena vuttaṃ addasā kho bhagavāti. Etadavocāti
so kira avidūre ṭhitampi satthāraṃ na passati, disāyeva namassati. Athaṃ
naṃ bhagavā sūriyarasmisamphassena vikasamānaṃ mahāpadumaṃ viya mukhaṃ
vivaritvā kiṃ nu kho tvaṃ, gahapatiputtātiādikaṃ etadavoca.
Chadisādivaṇṇanā
244.Yathākathaṃ
pana, bhanteti so kira taṃ bhagavato vacanaṃ sutvāva cintesi yā
kira mama pitarā cha disā namassitabbāti vuttā, na kira tā etā, aā
kira ariyasāvakena cha disā namassitabbā. Handāhaṃ ariyasāvakena
namassitabbā disāyeva pucchitvā namassāmīti. So tā pucchanto yathā
kathaṃ pana, bhantetiādimāha. Tattha yathāti
nipātamattaṃ. Kathaṃ
panāti idameva pucchāpadaṃ. Kammakilesāti
tehi kammehi sattā kilissanti, tasmā kammakilesāti vuccanti. Ṭhānehīti
kāraṇehi. Apāyamukhānīti
vināsamukhāni. Soti
so sotāpanno ariyasāvako. Cuddasa
pāpakāpagatoti etehi cuddasahi pāpakehi lāmakehi apagato.Chaddisāpaṭicchādīti
cha disā paṭicchādento. Ubholokavijayāyāti
ubhinnaṃ idhalokaparalokānaṃ vijinanatthāya. Ayaceva
loko āraddho hotīti evarūpassa hi idha loke paca verāni na
honti, tenassa ayaceva loko āraddho hoti paritosito ceva nipphādito ca.
Paralokepi paca verāni na honti, tenassa paro ca loko ārādhito hoti.
Tasmā so kāyassa bhedā parammaraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapajjati.
245. Iti bhagavā
saṅkhepena mātikaṃ ṭhapetvā idāni tameva vitthārento katamassa
cattāro kammakilesātiādimāha.Kammakilesoti
kammaca taṃ kilesasampayuttattā kileso cāti kammakileso. Sakilesoyeva
hi pāṇaṃ hanati, nikkileso na hanati, tasmā pāṇātipāto kammakilesoti
vutto. Adinnādānādīsupi
eseva nayo. Athāparanti
aparampi etadatthaparidīpakameva gāthābandhaṃ avocāti attho.
Catuṭhānādivaṇṇanā
246.Pāpakammaṃkarotīti
idaṃ bhagavā yasmā kārake dassite akārako pākaṭo hoti, tasmā
pāpakammaṃ na karotīti mātikaṃ ṭhapetvāpi desanākusalatāya
paṭhamataraṃ kārakaṃ dassento āha .
Tattha chandāgatiṃ
gacchantoti chandena pemena agatiṃ gacchanto akattabbaṃ karonto.
Parapadesupi eseva nayo. Tattha yo ayaṃ me mitto vā sambhatto vā
sandiṭṭho vā ātako vā lajaṃ vā pana me detīti chandavasena assāmikaṃ
sāmikaṃ karoti, ayaṃ chandāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo
ayaṃ me verīti pakativeravasena taṅkhaṇuppannakodhavasena vā
sāmikaṃ assāmikaṃ karoti, ayaṃ dosāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti
nāma. Yo pana mandattā momūhattā yaṃ vā taṃ vā vatvā assāmikaṃ sāmikaṃ
karoti, ayaṃ mohāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti nāma. Yo pana ayaṃ
rājavallabho vā visamanissito vā anatthampi me kareyyāti bhīto
assāmikaṃ sāmikaṃ karoti, ayaṃ bhayāgatiṃ gacchanto pāpakammaṃ karoti
nāma. Yo pana yaṃkici bhājento ayaṃ me sandiṭṭho vā sambhatto vāti
pemavasena atirekaṃ deti, ayaṃ me verīti dosavasena ūnakaṃ deti,
momūhattā dinnādinnaṃ ajānamāno kassaci ūnaṃ kassaci adhikaṃ deti,
ayaṃ imasmiṃ adiyyamāne mayhaṃ anatthampi kareyyāti bhīto kassaci
atirekaṃ deti, so catubbidhopi yathānukkamena chandāgatiādīni gacchanto
pāpakammaṃ karoti nāma.
Ariyasāvako pana jīvitakkhayaṃ pāpuṇantopi chandāgatiādīni na gacchati.
Tena vuttaṃ imehi catūhi ṭhānehi pāpakammaṃ na karotīti.
Nihīyati yaso tassāti
tassa agatigāmino kittiyasopi parivārayasopi nihīyati parihāyati.
Chaapāyamukhādivaṇṇanā
247.Surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogoti
ettha surāti
piṭṭhasurā pūvasurā odanasurā kiṇṇapakkhittā sambhārasaṃyuttāti paca
surā. Merayanti
pupphāsavo phalāsavo madhvāsavo guḷāsavo sambhārasaṃyuttoti paca āsavā.
Taṃ sabbampi madakaraṇavasena majjaṃ.
Pamādaṭṭhānanti pamādakāraṇaṃ. Yāya cetanāya taṃ majjaṃ pivati,
tassa etaṃ adhivacanaṃ. Anuyogoti
tassa surāmerayamajjappamādaṭṭhānassa anuanuyogo punappunaṃ karaṇaṃ.
Yasmā panetaṃ anuyuttassa uppannā ceva bhogā
parihāyanti, anuppannā ca nuppajjanti, tasmā bhogānaṃ apāyamukhanti vuttaṃ. Vikālavisikhācariyānuyogoti
avelāya visikhāsu cariyānuyuttatā.
Samajjābhicaraṇanti
naccādidassanavasena samajjāgamanaṃ. Ālasyānuyogoti
kāyālasiyatāya yuttappayuttatā.
Surāmerayassa chaādīnavādivaṇṇanā
248. Evaṃ channaṃ
apāyamukhānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā idāni tāni vibhajanto cha
kho me, gahapatiputta ādīnavātiādimāha. Tattha sandiṭṭhikāti
sāmaṃ passitabbā, idhalokabhāvinī. Dhanajānīti
dhanahāni. Kalahappavaḍḍhanīti
vācākalahassa ceva hatthaparāmāsādikāyakalahassa ca vaḍḍhanī. Rogānaṃ
āyatananti tesaṃ tesaṃ akkhirogādīnaṃ khettaṃ. Akittisajananīti
suraṃ pivitvā hi mātarampi paharanti pitarampi, aaṃ bahumpi avattabbaṃ
vadanti, akattabbaṃ karonti. Tena garahampi daṇḍampi
hatthapādādichedampi pāpuṇanti, idhalokepi paralokepi akittiṃ pāpuṇanti,
iti tesaṃ sā surā akittisajananī nāma hoti.Kopīnanidaṃsanīti
guyhaṭṭhānahi vivariyamānaṃ hiriṃ kopeti vināseti, tasmā kopīnanti
vuccati, surāmadamattā ca taṃ taṃ aṅgaṃ vivaritvā vicaranti, tena nesaṃ
sā surā kopīnassa nidaṃsanato kopīnanidaṃsanīti vuccati. Paāya
dubbalikaraṇīti sāgatattherassa viya kammassakatapaaṃ dubbalaṃ
karoti, tasmā paāya dubbalikaraṇīti vuccati. Maggapaaṃ pana
dubbalaṃ kātuṃ na sakkoti. Adhigatamaggānahi sā antomukhameva na
pavisati. Chaṭṭhaṃ
padanti chaṭṭhaṃ kāraṇaṃ.
249.Attāpissa
agutto arakkhito hotīti avelāya caranto hi khāṇukaṇṭakādīnipi
akkamati, ahināpi yakkhādīhipi samāgacchati, taṃ taṃ ṭhānaṃ gacchatīti
atvā verinopi naṃ nilīyitvā gaṇhanti vā hananti vā. Evaṃ attāpissa
agutto hoti arakkhito. Puttadārāpi amhākaṃ pitā amhākaṃ sāmi rattiṃ
vicarati, kimaṅgaṃ pana mayanti itissa puttadhītaropi bhariyāpi bahi
patthanaṃ katvā rattiṃ carantā anayabyasanaṃ pāpuṇanti. Evaṃ puttadāropissa
agutto arakkhito hoti. Sāpateyyanti tassa puttadāraparijanassa
rattiṃ caraṇakabhāvaṃ atvā corā suaṃ gehaṃ
pavisitvā yaṃ icchanti, taṃ haranti. Evaṃ sāpateyyampissa
aguttaṃ arakkhitaṃ hoti. Saṅkiyo ca hotīti aehi
katapāpakammesupi iminā kataṃ bhavissatīti saṅkitabbo hoti. Yassa
yassa gharadvārena yāti, tattha yaṃ aena corakammaṃ paradārikakammaṃ
vā kataṃ, taṃ iminā katanti vutte abhūtaṃ asantampi tasmiṃ rūhati
patiṭṭhāti. Bahūnaca
dukkhadhammānanti ettakaṃ dukkhaṃ, ettakaṃ domanassanti vattuṃ na
sakkā, aasmiṃ puggale asati sabbaṃ vikālacārimhi āharitabbaṃ hoti, iti
so bahūnaṃ dukkhadhammānaṃ purakkhato puregāmī hoti.
250.Kvanaccanti
kasmiṃ ṭhāne naṭanāṭakādinaccaṃ atthīti pucchitvā yasmiṃ gāme vā
nigame vā taṃ atthi, tattha gantabbaṃ hoti, tassa sve naccadassanaṃ
gamissāmīti ajja vatthagandhamālādīni paṭiyādentasseva sakaladivasampi
kammacchedo hoti, naccadassanena ekāhampi dvīhampi tīhampi tattheva
hoti, atha vuṭṭhisampattiyādīni labhitvāpi vappādikāle vappādīni
akarontassa anuppannā bhogā nuppajjanti, tassa bahi gatabhāvaṃ atvā
anārakkhe gehe corā yaṃ icchanti, taṃ karonti, tenassa uppannāpi bhogā
vinassanti. Kva
gītantiādīsupi eseva nayo. Tesaṃ nānākaraṇaṃ brahmajāle
vuttameva.
251.Jayaṃ
veranti jitaṃ mayāti parisamajjhe parassa sāṭakaṃ vā veṭhanaṃ
vā gaṇhāti, so parisamajjhe me avamānaṃ karosi, hotu, sikkhāpessāmi
nanti tattha veraṃ bandhati, evaṃ jinanto sayaṃ veraṃ pasavati. Jinoti
aena jito samāno yaṃ tena tassa veṭhanaṃ vā sāṭako vā aaṃ vā pana
hiraasuvaṇṇādivittaṃ gahitaṃ, taṃ anusocati ahosi vata me, taṃ taṃ
vata me natthīti tappaccayā socati. Evaṃ so jino vittaṃ anusocati. Sabhāgatassa
vacanaṃ na rūhatīti vinicchayaṭṭhāne sakkhipuṭṭhassa sato vacanaṃ
na rūhati, na patiṭṭhāti, ayaṃ akkhasoṇḍo jūtakaro, mā tassa vacanaṃ
gaṇhitthāti vattāro bhavanti. Mittāmaccānaṃparibhūto
hotīti tahi mitāmaccā evaṃ vadanti samma, tvampi nāma
kulaputto jūtakaro chinnabhinnako hutvā vicarasi, na te idaṃ
jātigottānaṃ anurūpaṃ, ito paṭṭhāya mā evaṃ kareyyāsīti. So evaṃ
vuttopi tesaṃ vacanaṃ na karoti. Tato tena saddhiṃ ekato na tiṭṭhanti na
nisīdanti. Tassa kāraṇā sakkhipuṭṭhāpi na kathenti. Evaṃ mittāmaccānaṃ
paribhūto hoti.
Āvāhavivāhakānanti
āvāhakā nāma ye tassa gharato dārikaṃ gahetukāmā. Vivāhakā nāma ye tassa
gehe dārikaṃ dātukāmā.Apatthito
hotīti anicchito hoti. Nālaṃ
dārabharaṇāyāti dārabharaṇāya na samattho. Etassa gehe dārikā
dinnāpi etassa gehato āgatāpi amhehi eva positabbā bhavissatiyeva.
Pāpamittatāya chaādīnavādivaṇṇanā
252.Dhuttāti
akkhadhuttā. Soṇḍāti
itthisoṇḍā bhattasoṇḍā pūvasoṇḍā mūlakasoṇḍā. Pipāsāti
pānasoṇḍā. Nekatikāti
patirūpakena vacanakā. Vacanikāti
sammukhāvacanāhi vacanikā. Sāhasikāti
ekāgārikādisāhasikakammakārino. Tyāssa
mittā hontīti te assa mittā honti. Aehi sappurisehi saddhiṃ na
ramati gandhamālādīhi alaṅkaritvā varasayanaṃ āropitasūkaro
gūthakūpamiva, te pāpamitteyeva upasaṅkamati. Tasmā diṭṭhe ceva dhamme
samparāyaca bahuṃ anatthaṃ nigacchati.
253.Atisītanti
kammaṃ na karotīti manussehi kālasseva vuṭṭhāya etha bho
kammantaṃ gacchāmāti vutto atisītaṃ tāva, aṭṭhīni bhijjanti viya,
gacchatha tumhe pacchā jānissāmīti aggiṃ tapanto nisīdati. Te gantvā
kammaṃ karonti. Itarassa kammaṃ parihāyati. Atiuṇhantiādīsupi
eseva nayo.
Hoti pānasakhā nāmāti
ekacco pānaṭṭhāne surāgeheyeva sahāyo hoti. Pannasakhātipi pāṭho,
ayamevattho.Sammiyasammiyoti
samma sammāti vadanto sammukheyeva sahāyo hoti, parammukhe verīsadiso
otārameva gavesati.Atthesujātesūti
tathārūpesu kiccesu samuppannesu. Verappasavoti
verabahulatā. Anatthatāti
anatthakāritā. Sukadariyatāti
suṭṭhu kadariyatā thaddhamacchariyabhāvo . Udakamiva
iṇaṃ vigāhatīti pāsāṇo udakaṃ viya saṃsīdanto iṇaṃ vigāhati.
Rattinuṭṭhānadessināti
rattiṃ anuṭṭhānasīlena. Atisāyamidaṃ
ahūti idaṃ atisāyaṃ jātanti ye evaṃ vatvā kammaṃ na karonti.Iti
vissaṭṭhakammanteti evaṃ vatvā pariccattakammante. Atthā
accenti māṇaveti evarūpe puggale atthā atikkamanti, tesu na
tiṭṭhanti.
Tiṇā bhiyyoti
tiṇatopi uttari. So
sukhaṃ na vihāyatīti so puriso sukhaṃ na jahāti, sukhasamaṅgīyeva
hoti. Iminā kathāmaggena imamatthaṃ dasseti gihibhūtena satā ettakaṃ
kammaṃ na kātabbaṃ, karontassa vaḍḍhi nāma natthi. Idhaloke paraloke
garahameva pāpuṇātīti.
Mittapatirūpakādivaṇṇanā
254. Idāni yo
evaṃ karoto anattho uppajjati, aāni vā pana yāni kānici bhayāni yekeci
upaddavā yekeci upasaggā, sabbe te bālaṃ nissāya uppajjanti. Tasmā
evarūpā bālā na sevitabbāti bāle mittapatirūpake amitte dassetuṃ cattārome,
gahapatiputta amittātiādimāha. Tattha aadatthuharoti
sayaṃ tucchahattho āgantvā ekaṃsena yaṃkici haratiyeva. Vacīparamoti
vacanaparamo vacanamatteneva dāyako kārako viya hoti. Anuppiyabhāṇīti
anuppiyaṃ bhaṇati. Apāyasahāyoti
bhogānaṃ apāyesu sahāyo hoti.
255. Evaṃ
cattāro amitte dassetvā puna tattha ekekaṃ catūhi kāraṇehi vibhajanto catūhi
kho, gahapatiputtātiādimāha. Tatthaaadatthuharo
hotīti ekaṃsena hārakoyeva hoti. Sahāyassa gehaṃ rittahattho
āgantvā nivatthasāṭakādīnaṃ vaṇṇaṃ bhāsati, so ativiya tvaṃ samma
imassa vaṇṇaṃ bhāsasīti aaṃ nivāsetvā taṃ deti. Appena
bahumicchatīti yaṃkici appakaṃ datvā tassa santikā bahuṃ
pattheti. Bhayassakiccaṃ
karotīti attano bhaye uppanne tassa dāso viya hutvā taṃ taṃ
kiccaṃ karoti, ayaṃ sabbadā na karoti, bhaye uppanne
karoti, na pemenāti amitto nāma jāto. Sevati
atthakāraṇāti mittasanthavavasena na sevati, attano atthameva
paccāsīsanto sevati.
256.Atītena
paṭisantharatīti sahāye āgate hiyyo vā pare vā na āgatosi,
amhākaṃ imasmiṃ vāre sassaṃ ativiya nipphannaṃ, bahūni sāliyavabījādīni
ṭhapetvā maggaṃ olokentā nisīdimha, ajja pana sabbaṃ khīṇanti evaṃ
atītena saṅgaṇhāti. Anāgatenāti
imasmiṃ vāre amhākaṃ sassaṃ manāpaṃ bhavissati, phalabhārabharitā
sāliādayo, sassasaṅgahe kate tumhākaṃ saṅgahaṃ kātuṃ samatthā
bhavissāmāti evaṃ anāgatena saṅgaṇhāti. Niratthakenāti
hatthikkhandhe vā assapiṭṭhe vā nisinno sahāyaṃ disvā ehi, bho, idha
nisīdāti vadati. Manāpaṃ sāṭakaṃ nivāsetvā sahāyakassa vata me
anucchaviko ao pana mayhaṃ natthīti vadati, evaṃ niratthakena
saṅgaṇhāti nāma. Paccuppannesu
kiccesu byasanaṃ dassetīti sakaṭena me atthoti vutte
cakkamassa bhinnaṃ, akkho chinnotiādīni vadati.
257.Pāpakampissa
anujānātīti pāṇātipātādīsu yaṃkici karomāti vutte sādhu samma karomāti
anujānāti. Kalyāṇepi eseva nayo.Sahāyo
hotīti asukaṭṭhāne suraṃ pivanti, ehi tattha gacchāmāti vutte
sādhūti gacchati. Esa nayo sabbattha. Iti
viāyāti mittapatirūpakā eteti evaṃ jānitvā.
Suhadamittādivaṇṇanā
260. Evaṃ na
sevitabbe pāpamitte dassetvā idāni sevitabbe kalyāṇamitte dassento puna cattārome,
gahapatiputtātiādimāha. Tattha suhadāti
sundarahadayā.
261.Pamattaṃ
rakkhatīti majjaṃ pivitvā gāmamajjhe vā gāmadvāre vā magge vā
nipannaṃ disvā evaṃnipannassa kocideva nivāsanapārupanampi hareyyāti
samīpe nisīditvā pabuddhakāle gahetvā gacchati. Pamattassasāpateyyanti
sahāyo bahigato vā hoti suraṃ
pivitvā vā pamatto, gehaṃ anārakkhaṃ kocideva yaṃkici hareyyāti
gehaṃ pavisitvā tassa dhanaṃ rakkhati. Bhītassāti
kismicideva bhaye uppanne mā bhāyi, mādise sahāye ṭhite kiṃ
bhāyasīti taṃ bhayaṃ haranto paṭisaraṇaṃ hoti. Taddiguṇaṃ
bhoganti kiccakaraṇīye uppanne sahāyaṃ attano santikaṃ āgataṃ
disvā vadati kasmā āgatosīti? Rājakule kammaṃ atthīti. Kiṃ laddhuṃ
vaṭṭatīti? Eko kahāpaṇoti. Nagare kammaṃ nāma na ekakahāpaṇena
nipphajjati, dve gaṇhāhīti evaṃ yattakaṃ vadati, tato diguṇaṃ deti.
262.Guyhamassa
ācikkhatīti attano guyhaṃ nigūhituṃ yuttakathaṃ aassa akathetvā
tasseva ācikkhati. Guyhamassa
parigūhatīti tena kathitaṃ guyhaṃ yathā ao na jānāti, evaṃ
rakkhati. Āpadāsu
na vijahatīti uppanne bhaye na pariccajati.Jīvitampissa
atthāyāti attano jīvitampi tassa sahāyassa atthāya pariccattameva
hoti, attano jīvitaṃ agaṇetvāpi tassa kammaṃ karotiyeva.
263.Pāpā
nivāretīti amhesu passantesu passantesu tvaṃ evaṃ kātuṃ na
labhasi, paca verāni dasa akusalakammapathe mā karohīti nivāreti. Kalyāṇe
nivesetīti kalyāṇakamme tīsu saraṇesu pacasīlesu
dasakusalakammapathesu vattassu, dānaṃ dehi puaṃ karohi dhammaṃ
suṇāhīti evaṃ kalyāṇe niyojeti. Assutaṃ
sāvetīti assutapubbaṃ sukhumaṃ nipuṇaṃ kāraṇaṃ
sāveti. Saggassa
magganti idaṃ kammaṃ katvā sagge nibbattantīti evaṃ saggassa
maggaṃ ācikkhati.
264.Abhavenassa
na nandatīti tassa abhavena avuḍḍhiyā puttadārassa vā parijanassa
vā tathārūpaṃ pārijuaṃ disvā vā sutvā vā na nandati, anattamano hoti. Bhavenāti
vuḍḍhiyā tathārūpassa sampattiṃ vā issariyappaṭilābhaṃ
vā disvā vā sutvā vā nandati, attamano hoti. Avaṇṇaṃ
bhaṇamānaṃ nivāretīti asuko virūpo na pāsādiko dujjātiko
dussīloti vā vutte evaṃ mā bhaṇi, rūpavā ca so pāsādiko ca
sujāto ca sīlasampanno cātiādīhi vacanehi paraṃ attano sahāyassa
avaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ nivāreti. Vaṇṇaṃ
bhaṇamānaṃ pasaṃsatīti asuko rūpavā pāsādiko sujāto
sīlasampannoti vutte aho suṭṭhu vadasi, subhāsitaṃ tayā, evametaṃ,
esa puriso rūpavā pāsādiko sujāto sīlasampannoti evaṃ attano
sahāyakassa paraṃ vaṇṇaṃ bhaṇamānaṃ pasaṃsati.
265.Jalaṃ
aggīva bhāsatīti rattiṃ pabbatamatthake jalamāno aggi viya
virocati.
Bhoge saṃharamānassāti
attānampi parampi apīḷetvā dhammena samena bhoge sampiṇḍentassa rāsiṃ
karontassa.Bhamarasseva
irīyatoti yathā bhamaro pupphānaṃ vaṇṇagandhaṃ apothayaṃ
tuṇḍenapi pakkhehipi rasaṃ āharitvā anupubbena cakkappamāṇaṃ
madhupaṭalaṃ karoti, evaṃ anupubbena mahantaṃ bhogarāsiṃ karontassa. Bhogā
sannicayaṃ yantīti tassa bhogā nicayaṃ gacchanti. Kathaṃ?
Anupubbena upacikāhi saṃvaḍḍhiyamāno vammiko viya. Tenāha
vammikovupacīyatīti. Yathā vammiko upaciyati, evaṃ nicayaṃ yantīti
attho.
Samāhatvāti
samāharitvā. Alamatthoti
yuttasabhāvo samattho vā pariyattarūpo gharāvāsaṃ saṇṭhāpetuṃ.
Idāni yathā vā gharāvāso saṇṭhapetabbo, tathā ovadanto catudhā
vibhaje bhogetiādimāha. Tattha sa
ve mittāni ganthatīti so evaṃ vibhajanto mittāni ganthati nāma
abhejjamānāni ṭhapeti. Yassa hi bhogā santi, so eva mitte ṭhapetuṃ
sakkoti, na itaro.
Ekenabhoge bhujeyyāti
ekena koṭṭhāsena bhoge bhujeyya. Dvīhi
kammaṃ payojayeti dvīhi koṭṭhāsehi kasivāṇijjādikammaṃ payojeyya. Catutthaca
nidhāpeyyāti catutthaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpetvā ṭhapeyya. Āpadāsu
bhavissatīti kulānahi na sabbakālaṃ ekasadisaṃ vattati, kadāci
rājādivasena āpadāpi uppajjanti, tasmā evaṃ
āpadāsu uppannāsu bhavissatīti ekaṃ koṭṭhāsaṃ nidhāpeyyāti āha .
Imesu pana catūsu koṭṭhāsesu katarakoṭṭhāsaṃ gahetvā kusalaṃ kātabbanti?
Bhoge bhujeyyāti vuttakoṭṭhāsaṃ. Tato gaṇhitvā bhikkhūnampi
kapaṇaddhikādīnampi dātabbaṃ, pesakāranhāpitādīnampi vetanaṃ dātabbaṃ.
Chaddisāpaṭicchādanakaṇḍavaṇṇanā
266. Iti bhagavā
ettakena kathāmaggena evaṃ gahapatiputtassa ariyasāvako catūhi kāraṇehi
akusalaṃ pahāya chahi kāraṇehi bhogānaṃ apāyamukhaṃ vajjetvā soḷasa
mittāni sevanto gharāvāsaṃ saṇṭhapetvā dārabharaṇaṃ karonto dhammikena
ājīvena jīvati, devamanussānaca antare aggikkhandho viya virocatīti
vajjanīyadhammavajjanatthaṃ sevitabbadhammasevanatthaca ovādaṃ datvā
idāni namassitabbā cha disā dassento kathaca
gahapatiputtātiādimāha.
Tattha chaddisāpaṭicchādīti
yathā chahi disāhi āgamanabhayaṃ na āgacchati, khemaṃ hoti nibbhayaṃ
evaṃ viharanto chaddisāpaṭicchādīti vuccati. Puratthimā disā
mātāpitaro veditabbātiādīsu mātāpitaro pubbupakāritāya puratthimā
disāti veditabbā. Ācariyā dakkhiṇeyyatāya dakkhiṇā
disāti. Puttadārā piṭṭhito
anubandhanavasena pacchimā
disāti. Mittāmaccā yasmā
so mittāmacce nissāya te te dukkhavisese uttarati, tasmā uttarā
disāti. Dāsakammakarā pādamūle
patiṭṭhānavasena heṭṭhimā
disāti. Samaṇabrāhmaṇā guṇehi
upari ṭhitabhāvena uparimā
disāti veditabbā.
267.Bhato
ne bharissāmīti ahaṃ mātāpitūhi thaaṃ pāyetvā hatthapāde
vaḍḍhetvā mukhena siṅghāṇikaṃ apanetvā nahāpetvā maṇḍetvā bhato bharito
jaggito, svāhaṃ ajja te mahallake pādadhovananhāpanayāgubhattadānādīhi
bharissāmi.
Kiccaṃ nesaṃ karissāmīti
attano kammaṃ ṭhapetvā mātāpitūnaṃ rājakulādīsu uppannaṃ kiccaṃ gantvā
karissāmi.Kulavaṃsaṃ
saṇṭhapessāmīti mātāpitūnaṃ santakaṃ
khettavatthuhiraasuvaṇṇādiṃ avināsetvā rakkhantopi kulavaṃsaṃ
saṇṭhapeti nāma. Mātāpitaro adhammikavaṃsato hāretvā dhammikavaṃse
ṭhapentopi, kulavaṃsena āgatāni salākabhattādīni anupacchinditvā
pavattentopi kulavaṃsaṃ saṇṭhapeti nāma. Idaṃ sandhāya vuttaṃ
kulavaṃsaṃ saṇṭhapessāmīti.
Dāyajjaṃ paṭipajjāmīti
mātāpitaro attano ovāde avattamāne micchāpaṭipanne dārake vinicchayaṃ
patvā aputte karonti, te dāyajjārahā na honti. Ovāde vattamāne pana
kulasantakassa sāmike karonti, ahaṃ evaṃ vattissāmīti adhippāyena
dāyajjaṃ paṭipajjāmīti vuttaṃ.
Dakkhiṇaṃ anuppadassāmīti
tesaṃ pattidānaṃ katvā tatiyadivasato paṭṭhāya dānaṃ anuppadassāmi. Pāpā
nivārentīti pāṇātipātādīnaṃ diṭṭhadhammikasamparāyikaṃ ādīnavaṃ
vatvā, tāta, mā evarūpaṃ karīti nivārenti, katampi garahanti. Kalyāṇe
nivesentīti anāthapiṇḍiko viya lajaṃ datvāpi sīlasamādānādīsu
nivesenti. Sippaṃ
sikkhāpentīti attano ovāde ṭhitabhāvaṃ atvā vaṃsānugataṃ
muddāgaṇanādisippaṃ sikkhāpenti. Patirūpenāti
kulasīlarūpādīhi anurūpena.
Samaye dāyajjaṃ niyyādentīti
samaye dhanaṃ denti. Tattha niccasamayo kālasamayoti dve samayā. Niccasamaye denti
nāma uṭṭhāya samuṭṭhāya imaṃ gaṇhitabbaṃ gaṇha, ayaṃ te paribbayo
hotu, iminā kusalaṃ karohīti denti. Kālasamaye denti
nāma sikhāṭhapanaāvāhavivāhādisamaye denti. Apica pacchime kāle
maraṇamace nipannassa iminā kusalaṃ karohīti dentāpi samaye denti
nāma. Paṭicchannā
hotīti yaṃ puratthimadisato bhayaṃ āgaccheyya, yathā taṃ
nāgacchati, evaṃ pihitā hoti. Sace hi puttā vippaṭipannā, assu,
mātāpitaro daharakālato paṭṭhāya jagganādīhi sammā paṭipannā, ete
dārakā, mātāpitūnaṃ appatirūpāti etaṃ bhayaṃ āgaccheyya. Puttā sammā
paṭipannā, mātāpitaro vippaṭipannā, mātāpitaro puttānaṃ nānurūpāti etaṃ
bhayaṃ āgaccheyya. Ubhosu vippaṭipannesu duvidhampi taṃ bhayaṃ hoti.
Sammā paṭipannesu sabbaṃ na
hoti. Tena vuttaṃ paṭicchannā hoti khemā appaṭibhayāti.
Evaca pana vatvā bhagavā
siṅgālakaṃ etadavoca na kho te, gahapatiputta, pitā lokasammataṃ
puratthimaṃ disaṃ namassāpeti. Mātāpitaro pana puratthimadisāsadise
katvā namassāpeti. Ayahi te pitarā puratthimā disā akkhātā, no
aāti.
268.Uṭṭhānenāti
āsanā uṭṭhānena. Antevāsikena hi ācariyaṃ dūratova āgacchantaṃ disvā
āsanā vuṭṭhāya paccuggamanaṃ katvā hatthato bhaṇḍakaṃ gahetvā āsanaṃ
paapetvā nisīdāpetvā bījanapādadhovanapādamakkhanāni kātabbāni. Taṃ
sandhāya vuttaṃ uṭṭhānenāti. Upaṭṭhānenāti
divasassa tikkhattuṃ upaṭṭhānagamanena. Sippuggahaṇakāle pana
avassakameva gantabbaṃ hoti.Sussūsāyāti
saddahitvā savanena. Asaddahitvā suṇanto hi visesaṃ nādhigacchati. Pāricariyāyāti
avasesakhuddakapāricariyāya. Antevāsikena hi ācariyassa pātova vuṭṭhāya
mukhodakadantakaṭṭhaṃ datvā bhattakiccakālepi pānīyaṃ gahetvā
paccupaṭṭhānādīni katvā vanditvā gantabbaṃ. Kiliṭṭhavatthādīni
dhovitabbāni, sāyaṃ nahānodakaṃ paccupaṭṭhapetabbaṃ. Aphāsukāle
upaṭṭhātabbaṃ. Pabbajitenapi sabbaṃ antevāsikavattaṃ kātabbaṃ. Idaṃ
sandhāya vuttaṃ pāricariyāyāti. Sakkaccaṃ
sippapaṭiggahaṇenāti sakkaccaṃ paṭiggahaṇaṃ nāma thokaṃ gahetvā
bahuvāre sajjhāyakaraṇaṃ, ekapadampi visuddhameva gahetabbaṃ.
Suvinītaṃ vinentīti
evaṃ te nisīditabbaṃ, evaṃ ṭhātabbaṃ, evaṃ khāditabbaṃ, evaṃ
bhujitabbaṃ, pāpamittā vajjetabbā, kalyāṇamittā sevitabbāti evaṃ
ācāraṃ sikkhāpenti vinenti. Suggahitaṃ
gāhāpentīti yathā suggahitaṃ gaṇhāti, evaṃ atthaca byajanaca
sodhetvā payogaṃ dassetvā gaṇhāpenti. Mittāmaccesu
paṭiyādentīti ayaṃ amhākaṃ antevāsiko byatto bahussuto mayā
samasamo, etaṃ sallakkheyyāthāti evaṃ guṇaṃ kathetvā mittāmaccesu
patiṭṭhapenti.
Disāsu parittāṇaṃ karontīti
sippasikkhāpanenevassa sabbadisāsu rakkhaṃ
karonti. Uggahitasippo hi yaṃ yaṃ disaṃ gantvā sippaṃ dasseti, tattha
tatthassa lābhasakkāro uppajjati. So ācariyena kato nāma hoti, guṇaṃ
kathentopissa mahājano ācariyapāde dhovitvā vasitaantevāsiko vata
ayanti paṭhamaṃ ācariyasseva guṇaṃ kathenti, brahmalokappamāṇopissa
lābho uppajjamāno ācariyasantakova hoti. Apica yaṃ vijjaṃ parijappitvā
gacchantaṃ aṭaviyaṃ corā na passanti, amanussā vā dīghajātiādayo vā na
viheṭhenti, taṃ sikkhāpentāpi disāsu parittāṇaṃ karonti. Yaṃ vā so disaṃ
gato hoti, tato kaṅkhaṃ
uppādetvā attano santikaṃ āgatamanusse etissaṃ disāyaṃ amhākaṃ
antevāsiko vasati, tassa ca mayhaca imasmiṃ sippe nānākaraṇaṃ natthi,
gacchatha tameva pucchathāti evaṃ antevāsikaṃ paggaṇhantāpi tassa
tattha lābhasakkāruppattiyā parittāṇaṃ karonti nāma, patiṭṭhaṃ karontīti
attho. Sesamettha purimanayeneva yojetabbaṃ.
269.
Tatiyadisāvāre sammānanāyāti
devamāte tissamāteti evaṃ sambhāvitakathākathanena. Anavamānanāyāti
yathā dāsakammakarādayo pothetvā viheṭhetvā kathenti, evaṃ hīḷetvā
vimānetvā akathanena. Anaticariyāyāti
taṃ atikkamitvā bahi aāya itthiyā saddhiṃ paricaranto taṃ aticarati
nāma, tathā akaraṇena. Issariyavossaggenāti
itthiyo hi mahālatāsadisampi ābharaṇaṃ labhitvā bhattaṃ vicāretuṃ
alabhamānā kujjhanti, kaṭacchuṃ hatthe ṭhapetvā tava ruciyā karohīti
bhattagehe vissaṭṭhe sabbaṃ issariyaṃ vissaṭṭhaṃ nāma hoti, evaṃ
karaṇenāti attho. Alaṅkārānuppadānenāti
attano vibhavānurūpena alaṅkāradānena.Susaṃvihitakammantāti
yāgubhattapacanakālādīni anatikkamitvā tassa tassa sādhukaṃ karaṇena
suṭṭhu saṃvihitakammantā.Saṅgahitaparijanāti
sammānanādīhi ceva paheṇakapesanādīhi ca saṅgahitaparijanā. Idha
parijano nāma sāmikassa ceva attano ca ātijano. Anaticārinīti
sāmikaṃ mucitvā aaṃ manasāpi na pattheti. Sambhatanti
kasivāṇijjādīni katvā ābhatadhanaṃ. Dakkhāca
hotīti yāgubhattasampādanādīsu chekā nipuṇā hoti. Analasāti
nikkosajjā. Yathā aā kusītā nisinnaṭṭhāne nisinnāva honti ṭhitaṭṭhāne
ṭhitāva, evaṃ ahutvā vipphāritena cittena sabbakiccāni nipphādeti.
Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
270.
Catutthadisāvāre avisaṃvādanatāyāti
yassa yassa nāmaṃ gaṇhāti, taṃ taṃ avisaṃvādetvā idampi amhākaṃ gehe
atthi, idampi atthi, gahetvā gacchāhīti evaṃ avisaṃvādetvā dānena. Aparapajā
cassa paṭipūjentīti sahāyassa puttadhītaro pajā nāma, tesaṃ pana
puttadhītaro ca nattupanattakā ca aparapajā nāma. Te paṭipūjenti
keḷāyanti mamāyanti maṅgalakālādīsu tesaṃ maṅgalādīni karonti.
Sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
271.Yathābalaṃ
kammantasaṃvidhānenāti daharehi kātabbaṃ mahallakehi, mahallakehi
vā kātabbaṃ daharehi, itthīhi kātabbaṃ purisehi, purisehi vā kātabbaṃ
itthīhi akāretvā tassa tassa balānurūpeneva kammantasaṃvidhānena.Bhattavetanānuppadānenāti
ayaṃ khuddakaputto, ayaṃ ekavihārīti tassa
tassa anurūpaṃ sallakkhetvā bhattadānena ceva paribbayadānena ca. Gilānupaṭṭhānenāti
aphāsukakāle kammaṃ akāretvā sappāyabhesajjādīni datvā paṭijagganena. Acchariyānaṃ
rasānaṃ saṃvibhāgenāti acchariye madhurarase labhitvā sayameva
akhāditvā tesampi tato saṃvibhāgakaraṇena. Samaye
vossaggenāti niccasamaye ca kālasamaye ca vossajjanena. Niccasamaye vossajjanaṃ
nāma sakaladivasaṃ kammaṃ karontā kilamanti. Tasmā yathā na kilamanti,
evaṃ velaṃ atvā vissajjanaṃ. Kālasamaye vossaggo
nāma chaṇanakkhattakīḷādīsu alaṅkārabhaṇḍakhādanīyabhojanīyādīni datvā
vissajjanaṃ. Dinnādāyinoti
corikāya kici agahetvā sāmikehi dinnasseva ādāyino.Sukatakammakarāti
kiṃ etassa kammena katena, na mayaṃ kici
labhāmāti anujjhāyitvā tuṭṭhahadayā yathā taṃ kammaṃ sukataṃ hoti,
evaṃ kārakā. Kittivaṇṇaharāti
parisamajjhe kathāya sampattāya ko amhākaṃ sāmikehi sadiso atthi,
mayaṃ attano dāsabhāvampi na jānāma, tesaṃ sāmikabhāvampi na jānāma,
evaṃ no anukampantīti guṇakathāhārakā. Sesamidhāpi purimanayeneva
yojetabbaṃ.
272.Mettena
kāyakammenātiādīsu mettacittaṃ paccupaṭṭhapetvā katāni
kāyakammādīni mettāni nāma vuccanti. Tattha bhikkhū nimantessāmīti
vihāragamanaṃ , dhamakaraṇaṃ
gahetvā udakaparissāvanaṃ, piṭṭhiparikammapādaparikammādikaraṇaca
mettaṃkāyakammaṃ nāma.
Bhikkhū piṇḍāya paviṭṭhe disvā sakkaccaṃ yāguṃ detha, bhattaṃ
dethātiādivacanaceva, sādhukāraṃ datvā dhammasavanaca sakkaccaṃ
paṭisanthārakaraṇādīni ca mettaṃ vacīkammaṃ nāma.
Amhākaṃ kulūpakattherā averā hontu abyāpajjāti evaṃ cintanaṃ mettaṃ manokammaṃ nāma. Anāvaṭadvāratāyāti
apihitadvāratāya. Tattha sabbadvārāni vivaritvāpi sīlavantānaṃ adāyako
akārako pihitadvāroyeva. Sabbadvārāni pana pidahitvāpi tesaṃ dāyako
kārako vivaṭadvāroyeva. Iti sīlavantesu gehadvāraṃ āgatesu santaṃyeva
natthīti avatvā dātabbaṃ. Evaṃ anāvaṭadvāratā nāma hoti.
Āmisānuppadānenāti
purebhattaṃ paribhujitabbakaṃ āmisaṃ nāma, tasmā sīlavantānaṃ
yāgubhattasampadānenāti attho.Kalyāṇena
manasā anukampantīti sabbe sattā sukhitā hontu averā arogā
abyāpajjāti evaṃ hitapharaṇena. Apica upaṭṭhākānaṃ gehaṃ ae
sīlavante sabrahmacārī gahetvā pavisantāpi kalyāṇena cetasā anukampanti
nāma. Sutaṃ
pariyodāpentīti yaṃ tesaṃ pakatiyā sutaṃ atthi, tassa atthaṃ
kathetvā kaṅkhaṃ vinodenti, tathattāya vā paṭipajjāpenti. Sesamidhāpi
purimanayeneva yojetabbaṃ.
273.Alamattoti puttadārabharaṇaṃ
katvā agāraṃ ajjhāvasanasamattho. Paṇḍitoti
disānamassanaṭṭhāne paṇḍito hutvā. Saṇhotisukhumatthadassanena
saṇhavācābhaṇanena vā saṇho hutvā. Paṭibhānavāti
disānamassanaṭṭhāne paṭibhānavā hutvā nivātavuttīti
nīcavutti. Atthaddhoti
thambharahito. Uṭṭhānakoti
uṭṭhānavīriyasampanno. Analasoti
nikkosajjo. Acchinnavuttīti
nirantarakaraṇavasena akhaṇḍavutti. Medhāvīti
ṭhānuppattiyā paāya samannāgato.
Saṅgāhakoti catūhi
saṅgahavatthūhi saṅgahakaro. Mittakaroti
mittagavesano. Vadaūti
pubbakārinā, vuttavacanaṃ jānāti. Sahāyakassa gharaṃ gatakāle mayhaṃ
sahāyakassa veṭhanaṃ detha, sāṭakaṃ detha, manussānaṃ bhattavetanaṃ
dethāti vuttavacanamanussaranto tassa attano gehaṃ āgatassa
tattakaṃ vā tato atirekaṃ vā paṭikattāti attho. Apica sahāyakassa gharaṃ
gantvā imaṃ nāma gaṇhissāmīti āgataṃ sahāyakaṃ lajjāya gaṇhituṃ
asakkontaṃ anicchāritampi tassa vācaṃ atvā yena atthena so āgato, taṃ
nipphādento vadaū nāma. Yena yena vā pana sahāyakassa ūnaṃ hoti,
oloketvā taṃ taṃ dentopi vadaūyeva. Netāti
taṃ taṃ atthaṃ dassPK
THoa, mimetypeapplication/epub+zipPK THN= META-INF/container.xmlUM ִ@ *]4u~'w)[
n'
moY mA{̢A@fXbbnǘLDe6sMr>]o|.֙Kyn7Fc]W,0&PK THMw<
OEBPS/back.xhtmlW[OG~0
DbZb$MՇTTZN6:<[06PܶN813~/̎m.)I$s?9g;bE4UT3X~;kF_֭[FcDAE?ǹnqwT!M]Ϻ#X/B݊>A?0h>d`fZq-:,<`<