@021
MAHA#KARMAVIBHAN*GA
OM NAMO BHAGAVATE MAN~JUS*RIYE KUMA#RABHU#TA#YA
śaṅkhakṡīrendukundasphaṭikahimadalakṡaumaśubhrābhragauraiś
cañcatspaṡṭāṭṭahāsair gaganatalagataiś chattrapaṅkty [ātapatrai:]
stavyair bhūr bhāti yasya tridaśanaragarutsiddhagandharvajuṡṭai:
prahvās taṃ sarva eva praṇamata satatam buddham ādityabandhum.
divyaiś candanacūrṇamiśranikarair mandānilodbhāsitair
vīṇāveṇumrdaṅgadundubhiravair gandharvagītisvarai:
yo jāta: kṡitipālaka: pracalayan krtsnaṃ trilokālayaṃ
sarvajñāya niruddhasarvagataye buddhāya tasmai nama:.
bhagavatā sūtram bhāṡitam.
Evam mayā śrutam ekasmin samaye bhagavān śrāvastyāṃ viha-
rati sma. jetavane anāthapiṇḍadasyārāme. atha bhagavān pūrvāhṇe
nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastyām piṇḍāya prāvikṡat. sāvadānaṃ
śrāvastyām piṇḍopacaraṇam. yena śukasya māṇavasya Taudeyapu-
@022
trasya niveśanaṃ tenopasaṃkrānta:. tena khalu puna: samayena
śukasya māṇavasya Taudeyaputrasya niveśane śaṅkhakuñjaro goṇi-
kāstrte paryaṅke niṡaṇṇa:. aśmantakopadhānāyāṃ kāṃsyapātryāṃ
śālimāṃsodanam bhuṅkte. bhagavān adrākṡīt śaṅkhakuñjaraṃ
goṇikāstrte paryaṅke niṡaṇṇam aśmantakopādhānāyāṃ kāṃsyapā-
tryām paribhuñjānam. adrākṡīt śaṅkhakuñjaro bhagavantaṃ dvāra-
mūle gatvā ca punar bukkati. atha bhagavān śaṅkhakuñjaram etad
avocat. etad api te śaṅkha [cittaṃ] na damayati yad asi bhokārād
bukkāram āgata:. evam ukte śaṅkhakuñjaro ’tiśayitaroṡaś caṇḍībhūto
’nāttamanā goṇikāstrtāt paryaṅkād avatīryādhastāt paryaṅkasya dā-
rusyandanikāyāṃ niṡaṇṇa:. tena khalu puna: samayena śuko māṇavas
@023
Taudeyaputro bahir gato ’bhūt kenacid eva karaṇīyena. athāgacchac
chuko māṇavas Taudeyaputra:. adrākṡīt śuko māṇavas Taudeya-
@024
putraś śaṅkhakuñjaram adhastād dārusyandanikāyām prapatitam.
drṡṭvā-janam āmantrayate. kena vo yuṡmākaṃ śaṇkhakuñjara:
@025
kiṃcid ukta:. Ko ’smākaṃ madhye madīyaputraṃ śaṅkhakuñjaraṃ
kiṃcid vakṡyati. api tv āgato ’bhūt śramaṇo Gautama: dvāramūle
@026
’vasthitaṃ tam ittham bukkati. tam enaṃ śramaṇo gautama evam
āha. etad api te śaṅkha na damayati yad asi bhokārād bukkāram
āgata:. evam ukte śaṅkhakuñjaro ’tiśayitakupitaś caṇḍībhūto ’nātta-
manā goṇikāstrtāt paryaṅkād avatīryādhastāt paryaṅkasya dāru-
syandanikāyāṃ niṡaṇṇa:. atha śuka: (kro)dhābhiṡakta: kupitas
caṇḍībhūto ’nāttamanā goṇikān niṡkramya yena jetavanam anātha-
piṇḍadasyārāmas tenopasaṃkrānta: tena khalu puna: samayena
bhagavān anekaśatāyām bhikṡuparṡadi purastān niṡaṇṇo dharmaṃ
deśayati. adrākṡīd bhagavān śukam māṇavakaṃ taudeyaputraṃ
dūrād evāgacchantam. drṡṭvā ca punar bhikṡūn āmantrayate sma.
paśyata yūyam bhikṡava: śukam māṇavaṃ Taudeyaputram ita
evāgacchantam. evam bhadanta. sacec chuko māṇavas taudeyaputro
’smin samaye kālaṃ kuryāt. yathā bhallo nikṡipta: evaṃ kāyasya
bhedāt param maraṇād apāyadurgativinipāte ’vicau narakeṡūpapa-
dyeta. tathā hy anena mamāntike cittam pradūṡitam cittapradūṡanād
dhetor evam iha [ke] satvā: kāyasya bhedāt param maraṇād apāya-
durgatyavīcau narakeṡūpapadyante. athānyatamo bhikṡus tasyāṃ
velāyāṃ gāthām bhāṡate sma.
praduṡṭacittaṃ drṡṭvaiva ekatyam iha pudgalam
etam arthaṃ vyākārṡīc chāstā bhikṡugaṇāntike.
idānīm batāvikṡepaṃ kālaṃ kurvīta māṇava:
narakeṡūpapadyeta cittaṃ hy etena dūṡitam.
yathā hy ucitaṃ nikṡiptam evam eva tathāgate
cittapradūṡaṇād dheto: satvā gacchanti durgatim.
adhikṡepya māṇavas taudeyaputro yena bhagavān tenopasaṃkrān-
@027
ta: upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ sukhasambhāvanāyāṃ saṃ-
rajanīyāṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikānte niṡaṇṇa: śuko māṇavas
taudeyaputro Bhagavantam idam evāvocat. āgato bhagavān gautamo
’smākaṃ niveśanam. āgamane bhagavatā gautamena śaṅkhakuñjara:
kiṃcid ukta:. ihāham māṇava pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya
śrāvastyām piṇḍāya prāvikṡat. sāvadānaṃ śrāvastyām piṇḍopaca-
raṇam. yena bhavato ’tra niveśanaṃ tenopasaṃkrānta:. upasaṃ-
kramya dvāramūle ’vasthita:. tena khalu puna: samayena śaṅkha-
kuñjaro goṇikāstrtamañcake ’dhirūḍho ’śmantakopadhānāyāṃ
kāṃsyapātryāṃ śālimāṃsodanam paribhuṇkte. adrākṡīt śaṅkha-
kuñjaro māṃ dvāramūle ’vasthitaṃ drṡṭvā ca punar bukkati. tam
enam evaṃ vadā[mi. etad api te] śaṅkha na damayati yad asi
bhokārād bukkāram āgata: evam ukte śaṅkhakuñjaro ’bhiṡakta:
kupitaś caṇḍībhūto ’nāttamanā goṇikāstrtāt paryaṅkād avatīryādhastāt
paryaṅkasya dārusyandanikāyāṃ niṡaṇṇa:. kim punar bhagavān Gau-
tama: śaṅkhakuñjarasyāsmākam pūrvasyāṃ jātaṃ jānīte. alam māṇava
tiṡṭha mā etam artham pariprākṡīt. mā te bhaviṡyati āghātaś
cākṡāntiś ca cetaso daurmanasyam. dvir api trir api śuko māṇavas
taudeyaputro bhagavantam etad avocat. kim punar bhagavān gau-
tamo ’smākaṃ śaṅkhakuñjaram pūrvikāyāṃ jātaṃ saṃjānīte. alam
māṇava tiṡṭha mā mām etam artham pariprākṡīt. mā ihaiva ca te
bhaviṡyaty āghātaś cākṡāntiś ca cetaso daurmanasyam. anātha tvam
māṇava yāvad dvir api trir apy etam arthaṃ nā...māṇava śrṇu
sādhu ca suṡṭhu ca manasi kuru. bhāṡiṡye. yas te māṇava pitā tau-
deya: sa eṡa kāyasya bhedād dhīnāyāṃ śvayonāv upapanna:. tad bho
gautama evam bhaviṡyati. asmākam pitā ya iṡṭayajñā āhitāgnir ucchri-
tayūpa: sannīyate kāyasya bhedāt śubhre brahmaloke upapanno
bhaviṡyaty. anenaiva te māṇava mānābhimānena pitā taudeyo mahā-
dānapati: śvayonāv upapanna:. pitur māṇava yadi me bhāṡitaṃ na
@028
śraddadhāsi tena hi tvam māṇava yena te niveśanaṃ tenopasaṃkrama.
upasaṃkramya śaṅkhakuñjaram evaṃ vada. saced bhavāñ chaṅkha-
kuñjaro ’smākam pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt taudeyo ’ dhiroha goṇi-
kāstrtam paryaṇkam. adhirokṡyati. adhirūḍhaṃ caivaṃ vada. saced
bhavāñ chaṅkhakuñjaro ’smākam pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt tau-
deya: paribhuñjīta bhavān. aśmantakopadhānāyāṃ kāṃsyapātryāṃ
śālimāṃsodanam paribhokṡyate. bhuktavantam enaṃ vada. saced
bhavāñ chaṅkhakuñjaro `smākam pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt tau- 
deya: yat te `smākam maraṇasamaye mama santaṃ svāpateyaṃ nopa- 
darśitaṃ tad upadarśaya. upadarśayiṡyati.
atha śuko māṇavas taudeyaputro bhagavatā bhāṡitam udgrhya
paryavāpya yena svakaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrānta:. upasaṃkramya
śaṅkhakuñjaram etad avocat. saced bhavāñ chaṇkhakuñjaro ’smākam
pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt taudeya: adhiroha. goṇikāstrta paryaṅke
dhirūḍhaṃ cainam evam āha. saced bhavāñ chaṇkhakuñjaro ’smākam
pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt taudeya: paribhuñjīta bhavān aśmantako-
padhānāyāṃ kāṃsyapātryāṃ śālimāṃsodanam. paribhuktavān. bhu-
ktavantaṃ cainam evam āha. saced bhavāñ chaṅkhakuñjaro ’smākam
pūrvikāyāṃ jāta: pitābhūt taudeya: yat te ’smākam maraṇasamaye
mama santaṃ svāpateyaṃ nopadarśitaṃ tad upadarśaya. atha śaṅkha-
kuñjaro goṇikāstrtaparyaṇkād avatīrya yenānyatamapurāṇavāsagrhaṃ
tenopasaṃkrānta: upasaṃkramya catura: paryaṇkapādukān pāda-
nakharikābhir avalikhitamadhyaṃ ca mukhatuṇḍakenopajighrati.
yata: sa śuko māṇavas taudeyaputra: krtākrtasya hiraṇyasuvarṇasya
caturo lohasaṃghāṭān adhigatavān madhyāc ca sauvarṇakamaṇḍalum.
atha śuko māṇavas taudeyaputras tat suvarṇaṃ gopayitvā hrṡṭa-
tuṡṭodagraprītisaumanasyajāta: śrāvastyā niṡkramya yena bhagavāṃs
tenopasaṃkrānta:. tena khalu puna: samayena bhagavān aneka-
śatāyām bhikṡuparṡadi purastān niṡaṇṇo dharmaṃ deśayati. adrākṡīd
@029
bhagavāñ chukam māṇavaṃ taudeyaputraṃ dūrata evāgacchantaṃ
drṡṭvā ca punar bhikṡūn āmantrayate sma. paśyatha yūyam bhikṡava:
śukam māṇavaṃ taudeyaputraṃ dūrata evāgacchantam. evam bha-
danta sacec chuko māṇavas taudeyaputro ’smin samaye kālaṃ
kuryād yathā bhallo nikṡipta: evaṃ kāyasya bhedāt sugatau svarga-
lokeṡūpapadyeta. tathā hy anena mamāntike cittam prasāditam. citta-
prasādanahetor bhikṡava: evam ihaike satvā kāyasya bhedāt sugatau
svargalokeṡūpapadyante. athānyatamo bhikṡus tasyāṃ velāyāṃ
gāthām bhāṡate.
prasannacittaṃ drṡṭvaiva ekatyam iha pudgalam
etam arthaṃ vyākārṡīc chāstā bhikṡugaṇāntike.
idānīṃ gatadoṡo ’yaṃ kālaṃ kurvīta mānava:
upapadyeta deveṡu cittam asya prasāditam.
yathā duritaṃ nikṡiptam evam eva tathāgate
cittaprasādanād dheto: satvā gacchanti sadgatim.
atha śuko māṇavas taudeyaputro yena bhagavān tenopasaṃkrānta:.
upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ sammukhaṃ sammodanīṃ saṃ-
rañjanīṃ vividhām kathāṃ vyatisāryaikānte niṡaṇṇa:. evaṃ niṡaṇ-
ṇaṃ śukam māṇavaṃ taudeyaputram bhagavān idam avocat. kaccin
māṇava tathaiva yathā mayā śaṇkhakuñjaro vyākrta:. bho gautama
tat tathaiva yathā bhagavatā gautamena śaṅkhakuñjaro vyākrta:.
anyad api tāvad vayam bhagavantaṃ gautamam prcchema kaṃcid
eva pradeśaṃ saced avakāśaṃ kuryāt praśnavyākaraṇāya. prccha
māṇava yady evaṃ kāṅkṡasi. ko bho gautama hetu: ka: pratyaya:
yenehaike satvā alpāyuṡo ’pi dīrghāyuṡo  ’pi bahvābādhā api alpā-
bādhā api durvarṇā api suvarṇā api alpeśākhyā api maheśākhyā api
nīcakulīnā api uccakulīnā api anādeyavākyā api ādeyavākyā api alpa-
bhogā api mahābhogā api duṡprajñā api mahāprajñā api. kasya nu
bho gautama karmaṇo vipākenedaṃ satvānāṃ nānātvam prajñāyate.
tatra bhagavāñ chukam māṇavakaṃ taudeyaputram idam avocat
karmavibhaṅgaṃ te māṇavaka dharmaparyāyaṃ deśayiṡyami. tena hi
@030
śrṇu sādhu suṡṭhu ca manasi kuru. bhāṡiṡye. evam bhagavanna iti
śuko māṇavakas taudeyaputro bhagavata: pratyaśrauṡīt. bhagavān
idam avocat. karmasvakān aham māṇava satvān vadāmi karma-
dāyādān karmayonīn karmapratiśaraṇān. karma māṇava satvān
vibhajati. yad idam hīnotkrṡṭamadhyamatāyām. tad yathā. asti
karma alpāyu:saṃvartanīyam. asti karma dīrghāyu:saṃvartanīyam.
asti karma bahvābādhāsaṃ vartanīyam. asti karma alpābādhāsaṃ.
a. k. durvarṇas^. a. k. prāsādikas^. a. k. alpeśākhyas^. a. k. mahe-
śākhyas^. a. k. nīcākulopapattis^. a. k. uccakulopapattis^. a. k.
alpabhogas^. a. k. mahābhogas^. a. k. duṡprajñas^. a. k. mahā-
prajñas^. a. k. narakopapattis^. a. k. tiryagyonyupapattis^. a. k.
pretalokopapattis. a. k. asuralokopapattis^. a. k. manuṡyalokopa-
pattis^. a. k. kāmāvacara devopapattis^. a. k. rūpāvacaradevopa-
pattis^. a. k. ārūpyāvacaradevopapattis^. a. k. krtaṃ nopacitam.
a. k. upacitaṃ na krtam. a. k. krtam upacitaṃ ca. a. k. naiva krtaṃ
nopacitam. a. k. yena samanvāgata: pudgalo narakeṡūpapanna:
paripūrṇaṃ nairayikam āyu: kṡapayitvā cyavati. a. k. yena saman-
vāgata: pudgalo narakeṡūpapanna: sārdhanairayikam āyu: kṡapayitvā
cyavati. a. k. y. s. p. narakeṡūpapannamātra eva cyavati. a. k.
niyatopapattis^. a. k. aniyatopapattis^. a. k. deśāntaravipakṡam.
a. k. y. s. p. pūrvaṃ sukhito bhūtvā paścād du:khito bhavati.
a. k. y. s. p. pūrvaṃ du:khito bhūtvā paścād api sukhito bhavati.
a. k. y. s. p. pūrvaṃ sukhito bhūtvā paścāt sukhito bhavati. a. k.
y. s. p. pūrvaṃ du:khito bhūtvā paścād api du:khito bhavati. a. k.
@031
y. s. p. āḍhyo bhavati matsarī. a. k. y. s. p. daridro bhavati tyāgavān.
a. k. y. s. p. āḍhyo bhavati tyāgavān. a. k. y. s. p. [sic] asti pudgalo
yasya karma kṡiṇaṃ bhavati nāyu:. asti pudgalo yasyāyu: kṡīṇaṃ
na karma. a. p. y. āyu: karmāṇi ca kṡīṇāni. a. p. y. āyu: kṡīṇam 
puṇyāni ca. a. p. yasya nāyu: kṡīṇam bhavati na karma. api tu
kleśā: kṡiṇā:. a. p. kāyena sukhī na cittena. a. p. cittena sukhī
na kāyena. a. p. kāyena ca sukhī cittena ca. a. p. naiva kāyena
sukhī na cittena. a. k. y. s. pudgalo ’pāyeṡupapanno ’bhirūpo
bhavati snigdhakāya: snigdhacchavir nayanābhirāmo darśanīya:.
a. k. y. s. pudgalo ’pāyeṡūpapanno durvarṇo bhavati rūkṡakāyo
ghoradarśana: pratikūladarśana:. a. k. y. s. p. apāyeṡūpapanno
durgandho bhavati jihmendriyo bhavaty avyaktendriya:. daśānām
akuśalānāṃ karmapathānāṃ vipākena daśānām bāhyānām bhāvānām
abhivrddhi: prajñāyate. daśānāṃ kuśalānāṃ karmapathānāṃ
vipākena daśānām bāhyānām bhāvānāṃ vipatti: prajñāyate. daśānu-
śaṃsās tathāgatacaityāñjalikarmaṇa:. daśānuśaṃsās tathāgatacai-
tyavandanāyā:. daśānuśaṃsāś chattrapradānasya. daśānuśaṃsā
ghaṇṭāpradānasya. daśānuśaṃsā vastrapradānasya. daśānuśaṃsā
āsanapradānasya. daśānuśaṃśābhājanapradānasya. daśānuśaṃsā
bhojanapradānasya. daśānūśaṃsā yānapradāne. dasānuśaṃsā: pra-
tiśrayapradānasya. daśānuśaṃsā: pānakapradāne. daśānuśaṃsā:
phalapradāne. daśānuśaṃsā mālāpradānasya. daśānusaṃsā muktapuṡ-
papradānasya. daśānuśaṃsā: pradīpapradānasya. daśānuśaṃsā gan-
@032
dhapradānasya. daśānuśaṃsā: pravrajyāyā:. daśānuśaṃsā araṇya-
vāse. dasānuśaṃsā: paiṇḍapātikatve. daśa vaiśāradyāni.
uddeśa: karmavibhaṅgasya dharmaparyāyasya.
1. tatra katamat karma alpāyu:saṃvartanīyam ? ucyate. prāṇā-
tipāta:. prāṇātipātasya anumodanam. prāṇātipātasya varṇavā-
ditā. amitramaraṇābhinandanam. amitramaraṇasya samādāpanam.
amitramaraṇasya varṇavāditā. garbhaśātanam. garbhaśātanasya varṇa-
vāditā. sthaṇḍilapratiṡṭhāpanaṃ yatra bahava: prāṇino ghātyante
mahiṡapaśūkarakukkuṭādaya: tasya yajñāpravartakasya putrā:
pautrāś cānye ca janā: phalārthino bhayabhītāś cānuvrttiṃ kurvāṇā:
sattvān nirghātayanti.
a) yathā kāśmīrāyām mahānagaryām bhikṡu: kilārhann anyata-
rasmin grhadvāre tiṡṭhati. tasya grhasya pārśvena rājapathas tena
paśū ravamāṇo nīyate. sa bhikṡus taṃ drṡṭvā hāhā dhik kaṡṭam iti
vadati. puruṡās tam prcchanti. ārya kim ayaṃ hādhikkaṡṭam iti
śabda:. sa āha. na vaktavyam etad aśrāddhānām. kāryārthaṃ tu
bravīmi. ya eṡa paśū ravamāṇo nīyate. anena purā vaṇigīśvareṇa
bhūtvā sthaṇḍilam pratiṡṭhāpitam. sāṃvatsarikaś ca paśuyajña:
pravartita:. tatrānena bahava: paśavo ghātitā:. maraṇakāle ca putrān
āhūya prāha. putrā: yady asti mayi sneho ya eṡa mayā sāmvatsarika:
paśuyajña: pravartita:. eṡa mayi kālagate ’nupravartayitavya iti.
putrais tathāstv iti pratiśrutam. sa kālagatas tena mohajena prāṇā-
@033
tipātena samanvāgata: svagrhe paśu: pratyājāta:. sa tatra jātau
jātau ghātyate. adhunā ekaṡaṡṭitamaṃ vāraṃ nīyate. atha sa bhikṡus
tam paśuṃ karuṇāyamāṇa āha. svayam eva te sthaṇḍilaṃ krtaṃ
svayam eva yajña: pravartita: bahava: paśavaś ca ghātitā: kiṃ
ravase. sarvam idaṃ nirarthakam.
b) yathaivaṃvidhaṃ sthaṇḍilapratiṡṭhāpanam. tathā yuddhadar-
śanam. yatra bahava: sattvā ghātyante hastyaśvamanuśyādaya:.
yuddhapratibaddhānāṃ ca śastrāṇām abhinandanam.
c) yathā coktam bhagavatā vaiśālyāṃ kālikasūtre. prāṇātipāta
ānanda sevito bahulīkrto niraya saṃvartanīyo bhavati. tiryagyoni-
saṃvartanīyo ’pi bhavati. pretaviṡayasaṃvartanīyo’pi bhavati. yasmād
alpaprāṇātipātasya vipāko manuṡyabhūtasya sato alpāyu:saṃvar-
tanīyo ’pi bhavati.
d) tathā daśādīnavā nandikasūtra ukta: prāṇātipātasya.
idaṃ karma alpāyu:saṃvartanīyam.
II. tatra katamat karma dīrghāyu:saṃvartanīyam. ucyate. prāṇā-
tipātān nivrtti:. prāṇātipātanivrttau varṇavāditā. tatra samādā-
panam. tadvarṇavāditā. vadhyaprāptānām manuṡyapaśusūkarakukku-
ṭādīnām parimocanam. bhitānāṃ sattvānām abhayapradānam
@034
anāthānāṃ sattvānām madhye kāruṇyacittatā. glānānāṃ sattvānām
madhye maitracittatā. anyeṡāṃ ca bālavrddhānām. teṡām eva bhoja-
napradānam. pratigrāhakeṡu ca maitracittatā. yat pūrvoktaṃ kuśa-
lapakṡeṇa yuddhadarśanādi. tathā stūpacaityavihārāṇāṃ śīrṇānām
pratisaṃskaraṇam ata evoktam.
akālamrtyur na bhavet tasya
yo bhagnaśīrṇam pratisaṃskaroti.
a) tathā bakapratyekabrahmasūtraṃ varṇayanti sma. tena kila
rṡibhūtena pañcābhijñena trṡṇārtasya sārthasya pathabhraṡṭasya upari
rddhyā varṡam pātitam. tadarthaṃ ca bhagavatā gāthā bhāṡitā.
tat te purāṇaṃ vrataśīlavrttaṃ 
svapnād vibuddho ’ham iha smarāmi.
tatra ca sārthe bodhisattva: sārthavāho ‘bhūt.
ya eṇīkūle janatāṃ grhītām.
eṇī nāma nadī yasyā anukūle rājā kaścid grhīta: pratyamitreṇa
@035
himavantam anupraviśya sa nīyamāna eva vadhyam prāpta: saba-
lavāhana: tena rṡibhūtena rddhyā vātavarṡam muktam. sa copāyena
pratyamitrajanakāyo vibhrāmita: sa rājā mokṡita:
tat te dvitiyaṃ vrataśīlavrttaṃ 
svapnād vibuddho 'nusmarāmi.
sa ca rājā bodhisattvo babhūva.
gaṇgāsrotasi nāvā. grhītā
nāgena ghoreṇa rddhikena.
sa ca tadā rṡir gaṇgākūle maharddhika: pañcābhijña: pratiśarati.
tena ca kāya: krandamāno jīvitena nirāśas tato mokṡita:. 
tat te trtīyaṃ vrataśīlavrttaṃ 
svapnād vibuddho 'nusmarāmi.
tasyāṃ ca nāvāyāṃ nausvāmi bodhisattvas tena kālenābhūt.evaṃ-
vidhaṃ te trividhaṃ karma krtam, tato ’tīva dīrghāyu:.
b) yathā kecid ācāryā: kathayanti. bhagavān āha. bhūtapūrvam
bhikṡavo jambudvīpe sarvajanapadamārī vartate sma. athānyatareṇa
sattvenānyalokadhātau sthitena rddhimata: sakāśāc chrutam. yathā
jambudvīpe sarvamārī pātiteti. tena krtapuṇyena praṇidhānaṃ 
@036
krtam. jambudvīpe upapadyāhaṃ sarvasattvānāṃ vyādhipraṇāśāya
jāyeyeti. sa tatropapanna:. ye ca sattvāṡ trṡitās teṡām pānīyena
vyādhiṃ nāśayati. ye ca bubhukṡitās teṡām bhaktena vyādhiṃ
nāśayati. evaṃ yena yasyārthas tenaiva tasya vyādhiṃ nāśayati. na
nāma tasya kiṃcid apy anauṡadhaṃ. yad yad eva grhya prayacchati
tat tad evauṡadham. tasya jambudvīpakair manuṡyai: sarvauṡadhir
ekanāma krtam. atha bhikṡava: sarvauṡadhivaidyarājo bahūnāṃ
sattvasahasrāṇāṃ jīvitāni dattvā kālagata: kālāntareṇa mithilāyāṃ
rājakule upapanna:. tato’pi tena mahādevabhūtena asītikṡatriya-
sahasrāṇi dharmadeśanayā pravrajitāni. jambudvīpe ’śītivarṡasaha-
srāṇi manuṡyāṇām āyur na parikṡiṇam. tataś cyuta: kālāntareṇa
kuśīnagaryām māndhātā saṃvrtta:. bhūyaś ca saptasūryopadeśe
@037
sunetro nāma mānavo vijñeya:. ahaṃ sa bhikṡavas tena kālena
Sarvauṡadhivaidyarājo ’bhūt. tasya karmaṇo vipākena mahādevasyā-
yu:pramāṇaṃ yojayitavyam. māndhātrsunetrābhyām apy evāyu:pra-
māṇam yojayitavyam. idaṃ karma dirghāyu:saṃvartanīyam.
##III.## katamat karma bahvābādhāsaṃvartanīyam. ucyate. khaṭa-
capeṭapradānam. khaṭacapeṭapradānasyānumodanam. khaṭacapeṭa-
pradānasya varṇavāditā. teṡām pradānena tuṡṭi:. mātāpitroś
cittaśarīre pīḍākaraṇaṃ tathānyeṡām pravrajitānāṃ śīlavatāṃ citta-
saṃkleśa:. amitravyādhinā tuṡṭi:. amitravyādhivyutthānenātuṡṭi:.
vyādhitānām abhaiṡajyapradānam. tathāparijīrṇabhojanam. idaṃ
karma bahvābādhāsaṃvartanīyam.
##IV.## katamat karma alpābādhāsaṃvartanīyam. ucyate. khaṭaca-
peṭapradānān nivrtti:. tatra samādāpanam. tadvarṇavāditā. tada-
bhyanumodanam. glānānām mātāpitr#ṇām upasthānakaraṇam. tad apy
anyeṡāṃ grhasthapravrajitānām. amitravyādhinānāttamanaskatā. tasya
vyutthānena cāttamanaskatā. bhaiṡajyapradānam. parijīrṇabhojanaṃ
ca. idaṃ karma alpābādhāsaṃvartanīyam.
V. katamat karma durvarṇasaṃvartanīyam. ucyate. krodha:.
upanāha: mrakṡa:. pradāśa:. mātāpitror avarṇavāditā. anyeṡāṃ ca
@038
grhasthapravrajitānām bālavrddhānām. stūpāṅgaṇacaityagrhavihārā-
ṇāṃ ca bhūmer aviśodhanam. stūpānām pratimāṇāṃ ca dīpavyucche-
da:. durvarṇānāṃ sattvānām avahasanam. tathācaukṡasamudācāratā.
idaṃ karma durvarṇasaṃvartanīyam.
##VI.## katamat karma prāsādikasaṃvartanīyam. ucyate. akrodha:.
anupanāha:. amrakṡa:. vastrapradānam. stūpacaityagrheṡu ca sudhā-
dānam. suvarṇapātra dānam. gandhalepapradānam. alaṃkārapra-
dānam. mātāpitror varṇavāditā. āryāṇāṃ śīlavatāṃ varṇavāditā
stūpāṇgaṇavihārāṇāṃ sammārjanam. satataṃ grhasammārjanam.
virūpāṇāṃ sattvānām anavahasanam tathānyeṡām bālavrddhānām.
tathā caukṡasamudācāratā.
##a)## yathā āryasundaranandena kila krakucchande samyaksam-
buddhe bhikṡusaṃghe jentākasnānaṃ krtam. tāṃś ca drṡṭvā cittam
prasāditam. bhūyaś ca suvarṇena haritālena pratyekabuddhastūpe 
lepo datta:. idam api drṡṭvā cittam prasāditam. abhirūpatāyāṃ ca
pariṇāmitam. bhūyaś ca stūpe kriyamāṇe prathamaṃ chattraṃ kāri-
tam. yathā paścimabhave sa eva vyākaroti.
jentākasya ca snānena haritālasya lepanena ca 
ekacchattrapradānāc ca prāptā me suvarṇavarṇatā.
 
tathaivāyaṃ śobhitavān. idaṃ karma prāsādikasaṃvartanīyam.
@039
##VII.## katamat karma alpeśākhyasaṃvartanīyam. ucyate. īrṡyā.
mātsaryam. parasya lābhenātuṡṭi:. parasya varṇavāditāyā atuṡṭi:.
mātāpitro: paribhava:. āryāṇāṃ śīlavatām paribhava:. tathānyeṡāṃ
vyādhitabālavrddhānām. hīne dharmahīne 'kuśalamūle varṇavāditā.
bodhicittotpādasya nivāraṇam. tadabhyanumodanam. idaṃ karma
alpeśākhyasaṃvartanīyam. 
##VIII.## katamat karma maheśākhyasaṃvartanīyam. ucyate. anīrṡyā.
amātsaryam. paralābhena tuṡṭi:. parasya yaśovarṇaśabdaślokaśra-
vaṇena tuṡṭi:. parasya varṇavāditāyā āttamanaskatā. bhagavataś
caityastūpakārāpaṇam. hīne dharmahīne ’kuśalamūle nivāraṇam.
maheśākhyakuśalamūle samādāpanam. bodhicittotpādanam. sarva-
maheśākhyakuśalamūle bodhicittotpādanam.
##a)## yathoktam bhagavatā vārāṇasyām pūrvāparāntake sūtre
@040
’jitasya Bodhisattvasya samuttejanaṃ krtam. mahate khalu te ’jita
autṡukyāya cittaṃ damayati. yad idaṃ saṃghaparihāpaṇāya. vak-
ṡyate hi.
maitreyas tuṡitasurālayādhivāsī
prāptavyā divi bhuvi ceha yena pūjā
sa śrīmān daśabalatām avāpya śīghraṃ 
lokānām bhavatu śaśīva nityapūjya:.
idaṃ karma maheśākhyasaṃvartanīyam.
##IX.## katamat karma nīcakulasaṃvartanīyam. ucyate. stabdhatā.
abhimānitā ca. amātāpitrjñatā. aśrāmaṇyatā. abrāhmaṇyatā. akula-
jyeṡṭhāpacāyitā. mātāpitror apratyupasthānam. āryāṇāṃ śilavatām
apratyupasthānam. anyeṡāṃ ca gurusthānīyānām ācāryopādhyāyānām
apratyupasthānam. nīcakulānāṃ satvānām paribhava:. idaṃ karma
nīcakulasaṃvartanīyam.
##X.## katamat karma uccakulasaṃvartanīyam. ucyate. astabdhatā.
anabhimānitā. mātāpitrjñatā. śrāmaṇyatā. brāhmaṇyatā. kulajyeṡṭhā-
pacāyitā. mātāpitro: pratyupasthānam. āryāṇāṃ śīlavatām pratyupa-
sthānam. anyeṡāṃ ca gurusthānīyānām ācāryopādhyāyānām praty-
upasthānam. nīcakulānāṃ satvānām aparibhava:.
##a)## yathā ca bhagavatā sūtra uktam. yato bhikṡava: kuśalaśīla-
vanto brahmacārina: kalyāṇadharmāṇa: pravrajitā upasaṃkramanti
pañca tasmin kule ’nuśaṃsā: pratyanuśaṃsitavyā:. katame pañca. iha
bhikṡava: upasaṃkrānteṡu śīlavatsu cittāni prasādyanti svargasaṃ-
@041
vartanīyaṃ tad bhikṡava: kulaṃ tasmin samaye pratipadam prati-
pannam bhavati. punar aparam bhikṡava: upasaṃkrānteṡu śīlavatsu
abhivādayanti pratyuttiṡṭhanti. uccakulasaṃvartanīyam bhikṡava:.
tasmin samaye pratipadam pratipannam bhavati. evam sarvasūtraṃ
yojyam. idaṃ karma uccakulasaṃvartanīyam.
##XI.## katamat karma alpabhogasaṃvartanīyam. ucyate. adattā-
dānam. adattādānasamādāpanam. cauryavarṇavāditā. tadabhyanu-
modanam. mātāpitror vrttyupaccheda:. tathānyeṡāṃ vyādhita-
bālavrddhakrpaṇānāṃ vrttyupaccheda:. parasya lābhenātuṡṭi:.
paralābhāntarāyakriyā durbhikṡābhinandanaṃ ca. idaṃ karma alpa-
bhogasaṃvartanīyam.
##XII.## tatra katamat karma mahābhogasaṃvartanīyam. ucyate.
adattādānān nivrtti: pareṡāṃ cādattādānān nivāraṇam. pareṡām
adattādānanivrttānāṃ samanumodanam. mātāpitror vrttipradānam.
āryāṇāṃ ca śīlavatāṃ vrttipradānam. tathānyeṡāṃ vyādhitabāla-
vrddhakrpaṇānāṃ vrttipradānam. paralābhena tuṡṭi:. parasyālābhe-
nātuṡṭi:. paralābhasamanumodanam. subhikṡābhinandanam.
##a)## tad eva sūtraṃ yojyam. punar aparam bhikṡava: upasaṃkrānteṡu
śīlavatsu dānāni dadanti puṇyāni ca kurvanti. mahābhogasaṃvar-
tanīyaṃ bhikṡavas tat kulam tasmin samaye pratipadam pratipannam 
bhavati. idaṃ karma mahābhogasaṃvartanīyam.
##XIII.## tatra katamat karma duṡprajñasaṃvartanīyam. ucyate.
ihaikatyo na parān prcchati. paṇḍitān. śramaṇān. brāhmaṇān. ko
dharma: kiṃ dharmam kurvata: śreyaskaram iti. api tu duṡprajñān
sevati. paṇḍitān parivarjayati. asaddharmaṃ dīpayati. saddharmaṃ
vigarhati. saddharmabhāṇakānāṃ vaiśāradyopacchedaṃ karoti.
saddharmabhāṇakānām abhiniveśena na sādhukāraṃ dadāti. asad-
@042
dharmabhāṇakānāṃ sādhukāraṃ dadāti. mithyādrṡṭiṃ varṇayati.
samyagdrṡṭiṃ vigarhati. tathā pustakalekhakavācakānāṃ vrttyu-
pacchedaṃ karoti.
##a)## sūtre coktam. unmattakasaṃvartanīyam... karoti. sammū-
ḍhakaś ca kālaṃ karoti. duṡprajñaś ca bhavati. yathoktaṃ nandi-
kasūtre. pañcatriṃśad ādīnavā: surāmaireyamadyapramādasthāne 
yojayitavyā:. ##Buddhe## cāgauravo bhavati. dharma saṃghe cāgauravo
bhavati. ata: śākyasūtraṃ yojayitavyam. yadā ca bhagavān kapila-
vastum āgata: sa madyapānadoṡān na kadācid Bhagavantam upa-
saṃkrānta:. caturbhi: sthavirair bhagavatā preṡitair gatvā vinīta:
kālagataś ca. śākya: prcchati. ##Bhagavan.## tasya kā gatir iti. Bha-
gavān āha. ime’pi ca me śākya bhāṡitasyārtham ājānīyur iti sūtraṃ 
@043
yojayitavyam. yathā cūḍā panthako nāma bhikṡus tasya rājagrhe
prativasato bhagavatā gāthoddiṡṭā. sā ca varṡātyayena na śakitā 
grahītum. bhikṡavo vismayam prāptā: prcchanti. bhagavan kasyaiṡa
karmaṇo vipākena duṡprajña:. bhagavān āha. kāśyape samyaksam-
buddhe parinirvrte eṡa āraṇyako bhikṡus tripiṭakas tatkālam abhūt.
bhikṡuṇāṃ ca buddhapūjām akurvatām buddhavacanam antarhitam.
te bhikṡavas tasya samīpaṃ gatā: asmākam buddhavacanam antar-
hitam. asmākam apy upadeśaṃ kuruṡvety anena mātsaryadoṡāt
teṡām upadeśo na krta:. evaṃ tacchāsanam antarhitam. tasya kar-
maṇo vipākenaiṡa duṡprajña:. idaṃ karma duṡprajñasaṃvarta-
nīyam. 
##XIV.## tatra katamat karma mahāprajñasaṃvartanīyam. ucyate.
@044
ihaikatya: pariprcchaka jātīyo bhavati paṇḍitāñ chramaṇān brāhma-
ṇān sevate duṡprajñān parivarjayati. saddharmaṃ dīpayati.
asaddharmaṃ vigarhati dharmabhāṇakānāṃ vaiśāradyaṃ varṇayati.
sahitabhāṡiṇāṃ sādhukāraṃ dadāti. ahitabhāṡiṇam pariharati.
samyagdrṡṭiṃ varṇayati. mithyādrṡṭiṃ vigarhati. masīpustakalekha-
nīpradānāni dadāti. na ca madyam pibati. yathoktaṃ ca nandikasūtre.
pañcatriṃśad madyapānadoṡā akuśalapakṡeṇa yojayitavyā:. idaṃ
karma mahāprajñasaṃvartanīyam.
##XV.## tatra katamat karma narakopapattisaṃvartanīyam. ucyate.
tīvram praduṡṭacittasya kāyavāṅmanoduścaritam. ucchedadrṡṭi:.
śāśvatadrṡṭi:. nāstikadrṡṭi:. akriyādrṡṭi:. matsarivāda:. akrtajñatā.
ānantaryam. āryāṇāṃ śīlavatām abhūtābhyākhyānadānam. idaṃ
karma narakopapattisaṃvartanīyam.
##XVI.## tatra katamat karma tiryagyonyupapattisaṃvartanīyam.
ucyate. madhyamaṃ kāyavāṅmanoduścaritaṃ vicitraṃ rāgasamutthi-
taṃ karma vicitraṃ dveṡasamutthitaṃ karma vicitram mohasa-
mutthitaṃ karma. mātāpitro: pravrajitānāṃ cākalpikapradānam.
tiryagyonigatānāṃ satvānām avahasanam. tathā praṇidhānakarma
yathā govratikakukkuravratikaprabhrtīnām praṇidhānam atropapa-
dyeyam iti.
##a)## yathā ca bodhisatvasya siṃha jātake ’vadānaṃ vaktavyam.
yathā ca varṡākārasya brāhmaṇasya markaṭopapatti: . tad yathā
@045
varṡākāreṇa brāhmaṇena sthaviramahākāśyapo bhikṡū rājagr-
hasyoparimeṇa grdhrakūṭāt parvatād rṡigiripārśvaṃ vihāyasā
gacchan drṡṭa:. tena praduṡṭacittena devadattājātaśatrusaṃsargād
vāgduścaritaṃ krtam. eṡa śramaṇo vihāyasā gacchan parvatāt
parvataṃ gacchati. tad yathā markeṭo vrkṡād vrkṡam eva. bhagavata:
kathitam. varṡākāreṇa brāhmaṇena krodhajātena vāgduścaritaṃ
krtam. tasya ko vipāka:. bhagavān āha. asya vāgduścaritasya vipā-
kato varṡākāro brāhmaṇa: pañca janmāntaraśatāni markeṭo bhavi-
ṡyatīti. tatas tena varṡākāreṇa śrutam bhagavatā nirdiṡṭatvaṃ kila
pañca janmāntaraśatāni markeṭo bhaviṡyatīti. sa saṃvignacittam
prasāditavān. tena bhagavān parinirvāṇakāle prṡṭa:. tasya karmaṇa:
kadā parikṡaya iti. bhagavān āha. tāny eva pañca janmāntaraśatāni
kiṃ tu rājagrhe utpatsyase yathā jambvā jambudvīpe jāyate.
yatroṡṭrikāmātrāṇi phalāni. yathā kṡaudramadhv aneḍakam eva-
@046
māsvādāni. tatropapattir bhaviṡyati. tato vyutthitasya te sugatir
bhaviṡyati. yathā cittapradūṡaṇena siṃheṡūpapanna:. tadarthaṃ ca
bhagavatā gāthā bhāṡitā.
dīrghā jāgarato rātrir dīrghaṃ śrāntasya yojanam
dīrgho bālasya saṃsāra: saddharmam avijānata:.
idaṃ karma tiryagyonyupapattisaṃvartanīyam.
##XVII.## tatra katamat karma yamalokopapattisaṃvartanīyam. ncyate.
kruddhasya pratihatacittasya kāyavāṅmanoduścaritam. lobho viṡama-
lobho mithyājīvo jighāṃsitapipāsitasya kruddhasya kālakriyā. vas-
tuṡv abhiṡaktacittasya kālakriyā.
##a)## yathā coktam bhagavatā satavarge āgame karmavibhaṅgasūtre.
@047
tasya khalu punar ānanda pudgalasyānyajātikrtaṃ vā karma pra-
tyupasthitam bhavati. maraṇakāle vā mithyādrṡṭi:. idaṃ karma yama-
lokopapattisaṃvartanīyam. 
##XVIII.## tatra katamat karmāsuralokopapattisaṃvartanīyam. ucyate.
sarvamrdukāyavāṅmanoduścaritam. māna:. abhimāna: adhimāna:.
asmimāna:. mithyāmāna:. sukrta kuśalamūlam asuralokopapatti-
pariṇāmitam. sarvo tkrṡṭarāgasamutthitaṃ dau:śīlyam prajñāmu-
khena. idaṃ karmāsuralokopapattisaṃvartanīyam.
##XIX.## tatra katamat karma manuṡyalokopapattisaṃvartanīyam.
ucyate. subhāvitā mandabhāvitāś ca daśa kuśalā: karmapathā:. 
katame daśa. trividhaṃ kāyakarma. caturvidhaṃ vākkarma. trividham
mana:karma. idaṃ karma manuṡyalokopapattisaṃvartanīyam.
##XX.## tatra katamat karma kāmāvacaradevopapattisaṃvartanīyam.
ucyate. susamāptā daśa kuśalā: karmapathā:. idaṃ karma kāmāva-
caradevopapattisaṃvartanīyam. 
##XXI.## tatra katamat karma rūpāvacaradevopapattisaṃvartanīyam.
ucyate. susamāptā: susamāhitās tato viśiṡṭatarā: paripūrṇā daśa
kuśalā: karmapathā:. idaṃ karma rūpāvacaradevopapattisaṃvar-
tanīyam. 
##XXII.## tatra katamat karmārūpyāvacaradevopapattisaṃvartanīyam.
ucyate. catasra ārūpyasamāpattaya:. ākāśānantyāyatanam. vijñānā-
nantyāyatanam. ākiṃcanyānantyāyatanam. naivasaṃjñānāsaṃjñāyata-
nam. etā: samāpattayo bhāvitā bahulīkrtāś ca bhavanti. idaṃ karmā-
rūpyāvacaradevopapattisaṃvartanīyam.
##XXIII.## tatra katamat karma krtaṃ nopacitam. ucyate. yat krtvā
karma āstīryati jihreti vigarhati vijugupsati deśayati ācaṡṭe vyaktī-
@048
karoti. āyatyāṃ saṃvaram āpadyate. na puna: karoti. idaṃ karma
krtaṃ nopacitam.
##XXIV.## tatra katamat karmopacitaṃ na krtam. ucyate. yat karma
kāyena paripūrayitavyam. tatra praduṡṭacitto vācam bhāṡate evaṃ te
kariṡyāmīti. idaṃ karmopacitaṃ na krtam.
##XXV.## tatra katamat karma krtaṃ copacitaṃ ca. ucyate. yat karma
sāṃcetanikam. 
##a)## yathoktam bhagavatā.
mana:pūrvaṅgamā dharmā mana:śreṡṭhā manojavā:
manasā cet praduṡṭena bhāṡate vā karoti vā
tatas taṃ du:kham anveti cakraṃ vā vahata: padam
mana:pūrvaṅgamā dharmā mana:śreṡṭhā manojavā:
manasā cet prasannena bhāṡate vā karoti vā
tatas taṃ sukham anveti chāyā vā anuyāyinī.
idaṃ karma krtaṃ copacitaṃ ca.
##XXVI.## tatra katamat karma naiva krtaṃ naivopacitam. ucyate. yat
karma sāṃcetanikaṃ svapnāntare krtaṃ kāritaṃ vā. idaṃ karma
naiva krtaṃ naivopacitam.
##XXVII.## tatra katamat karma yena samanvāgata: pudgalo nara-
keṡūpapanna: paripūrṇaṃ nairayikamāyu: kṡapayitvā cyavati. ucyate.
@049
ihaikatyena narakīyaṃ karma krtam bhavaty upacitam. sa tat karma
krtvā nāstīryati. na jihrīyati na vigarhati na jugupsati na deśayati
nācaṡṭe na vyaktīkaroti nāyatyāṃ saṃvaram āpadyate bhūyasyā
mātrayā hrṡyati. prītim utpādayati. yathā devadattakokālikādaya:.
idaṃ karma yena samanvāgata: pudgalo narakeṡūpapanna: paripūr-
ṇanairayikam āyu: kṡapayitvā cyavati.
##XXVIII.## tatra katamat karma yena samanvāgata: pudgalo nara-
keṡūpapanno ’rdhanairayikam āyu: kṡapayitvā cyavati. ucyate. ihaika-
tyena nārakīyaṃ karma krtam bhavaty upacitam. sa tat krtvā nāstī-
ryati na jihrīyati na vigarhati na jugupsate na deśayati nācaṡṭe na
vyaktīkaroti. nāyatyāṃ saṃvaram āpadyate. api tu na bhūyasyā
mātrayā hrṡyati. na prītim utpādayati. idaṃ karma yena samanvāgata:
pudgalo narakeṡūpapanno ’rdhanairayikam āyu: kṡapayitvā cyavati.
##XXIX.## tatra katamat karma yena samanvāgata: pudgalo narakeṡū-
papannamātra eva cyavati. ucyate. ihaikatyena nārakīyaṃ karma
krtam bhavaty upacitaṃ ca. sa tat krtvāstīryati. jihrīyati. vigarhati
vijugupsati ācaṡṭe. deśayati. vyaktīkaroti. āyatyāṃ saṃvaram āpad-
yate. na puna: kurute. sa cen narakeṡūpapadyate upapannamātra
eva cyavati.
##a)## yathā rājājātaśatru:. tena devadattasahāyenānantaryakarma
krtam. pitrvadha:. saṃghabheda:. dhanapālamokṡaṇam. śilāyan-
tramokṡaṇam devadattasyādeśena. tasmād avīcinarakagamanaṃ
śrutvā tena saṃvignena bhagavati cittam prasāditam. śrāmaṇya-
phalasūtre ’tyayadeśanaṃ krtam. pratisaṃdadhāti kuśalamūlāni.
tena maraṇakāle cittam prasāditam. asthibhir api buddham bhaga-
@050
vantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi. sa upapannamātra eva cyavati. idaṃ karma
yena samanvāgata: pudgalo narakeṡupapannamātra eva cyavati.
##XXX.## tatra katamat karma niyatopapattisaṃvartanīyam. ucyate.
yat krtvā kvacid upapattaupariṇāmayati amutropapadyeyam iti. sa
tatropapadyate.
yathā bhagavato jātake syāmākajātakaprabhrtiṡu praṇidhānavaśād
upapattir varṇyate. idaṃ karma niyatopapattisaṃvartanīyam.
##XXXI.## tatra katamat karmāniyatopapattisaṃvartanīyam. ucyate. yat
krtvā na kvacid upapattau pariṇāmayati amutropapadyeyam iti.
yathā satvā: karmavaśād upapadyante. idaṃ karmāniyatopapatti-
saṃvartanīyam.
##XXXII.## tatra katamat karma deśāntaravipākam ucyate. yat karma
tasminn eva janmāntare vā deśāntaragatasya vipacyate śubham aśu-
bhaṃ vā. tat karma deśāntaravipākam yathā bhagavān kathayati
bhūtapūrvam bhikṡavo jambudvīpe manuṡyāṇam aparimāṇamāyur bha-
vati. yathā rājño māndhātu:. athānyatarasmin nagare maitrāyajño
@051
nāma sārthavāhaputro babhūva. sa pañcaśatasahāyaparivrta udyānaṃ
gata:. taiś ca sahāyair ukta: asmin nagare baṇijas tava pitaram pūr-
vaṇgamaṃ krtvā mahāsamudram avatīrya suvarṇa bhūmiprabhrtīni
desāntarāṇi gatvā dvīpāntarāṇi ca paśyanti. dravyopārjanaṃ ca
kurvanti. vayam api tvām pūrvaṇgamaṃ krtvā samudram avatīrya
dravyopārjanaṃ kariṡyāmo dvīpāntarāṇi ca drakṡyāma: tatas tena
evam iti pratiṡrutam. sa rātrau gatvā mātaram āprcchati. amba suvar-
ṇabhūmiṃ gamiṡyāma:. tasya mātāha. aparimāṇam putra dravyaṃ
grhe tiṡṭhati. na gantavyam iti. sa mātur vacanena nivrtta:. sa bhūya
udyānaṃ gata: sahāvair ukta:. tam arthaṃ vijñāpayāma:. tena
tathāstv iti pratiśrutam. sa bhūyo mātaraṃ gatvāprcchati. bhūyaś ca
mātrā pādapatanān nivartita:. evaṃ trtīyam api. sa kālāntareṇa bhūya
@052
udyānaṃ gatvā sahāyair ukta:. tava doṡad vayam api na gacchāma:.
prcchāmo vayam. trayodaśyāṃ gamiṡyāma iti. tena mātur aviditam
eva bahir bahu bhāṇḍaṃ nirgamitam. tasya gamanakāle prasthitasya
mātā dvāre pādapatanaṃ krtvā sthitvā. putra na gantavyam iti. sa
kruddho mātu: pādam mastake dattvātikrānta: samudrakūlaṃ ca
gata:. tena sahāya uktā:. samudram avataratāṃ na jñāyate jīvitam
maraṇaṃ ca. vayaṃ sarva evāṡṭāṇgasamanvāgatam poṡadhaṃ grhṇā-
ma:. tais tathāstva iti pratipannam. poṡadhaṃ ca grhītam. te samu-
dram avatīrṇa:. samudramadhyagatānāṃ ca teṡāṃ viṡamavātādyā-
hata: poto vinaṡṭas tena sarve kālagatā:. maitrāyajñāś ca ma. pra.
ṭamukhyān avabaddhaṃ tāmraghaṭaṃ ca grhya samudrakūla uttīrṇa:
sa paryaṭamāna: sauvarṇaprākāraṃ nagaram paśyati. ārāmasampan-
naṃ vanasampannam. puṡkariṇīsampannam. dhūpitadhūpanam muk-
tapuṡpāvakīrṇam avasaktapaṭṭadāmakalāpam. tataś catasro ’psaraso
nirgatā: sa tābhir grhya nagaram praveśita:. sa tābhi: sārdham
bahūni varṡāṇi krīḍitavān. bahūni varṡaśatāni. bahūni varṡāṇī 
bahūni varṡaśatasahasrāṇi kriḍitavān. sa tābhir ukta:. āryaputra
tavāyam prthivīpradeśo ’pūrva:. asmākam aviditaṃ na nirgantavyam.
yadi nirgacchasi sarvathottarābhimukhena na gantavyam. iti. sa
tasmāt kālāntareṇa nirgata:. sa bhūyo gacchan nagaram paśyati.
rūpyamayena prākāreṇa. ārāmasampannaṃ vanasampannam. pūrva-
vad yāvat. tasmād apy aṡṭāv apsaraso nirgatā:. tābhir apy asau grhya
praveśita:. sa tābhi: sārdham bahūni varṡāṇi krīḍitavān. bahūni
varṡaśatāni. bahūni varṡasahasrāṇi bahūni varṡaśatasahasrāṇi kriḍita-
vān. pūrvavat. tato’pi kālāntareṇa nirgata:. bhūyaś ca paryaṭan
nagaram paśyati. vaidūryamayena prākāreṇa ārāmasampannaṃ vana-
sampannam. puṡkariṇīsampannam. dhūpitadhūpanam. muktapuṡpā-
vakīrṇam avasaktapaṭṭadāmakalāpam. tasmād api ṡoḍaśapraso nirga-
tā:. tābhir api sārdham bahūni varṡāṇi krīḍitavān. pūrvavat. sa tābhir
ukta:. āryaputra tavāyam prthivīpradeśo ’pūrva:. asmād vihārāt tena
na nirgantavyam. athā nirgacchasi. sarvathottarāmukhena na ganta-
vyam iti. sa tasmāt kālāntareṇa nirgata:. bhūya: paryaṭamāna:
@053
sphaṭikaprākāreṇa nagaram. tathaivārāmasampannam. vanasampan-
nam. puṡkariṇīsampannam. dhūpitadhūpanam muktapuṡpāvakīrṇam
avasaktapaṭṭadāmakalāpam. tasmād api dvātriṃśad apsaraso nirgatā:.
tābhir api sārdham bahūni varṡāṇi bahūni varṡaśatāni bahūni varṡaśa-
tasahasrāṇi krīḍitavān. sa tābhir apy ukta:. āryaputra tavāyam prthivī-
pradeśo’ pūrva:. asmād vihārāt tena na nirgantavyam. atha nirgacchasi.
uttarāmukhena na gantavyam iti. sa tāsām pramadād ratikhinno nirga-
ta:. uttarābhimukhena gacchan kaṇṭakāṭavīm prapanna:. atha krṡṇaya-
sena prākāreṇa nagaram paśyati. sa tatra praviṡṭa:. praviṡṭamātrasya ca
nagaradvāram pihitam. ūrdhavam paśyati. prākāro vardhate bhairavaṃ 
ca śabdaṃ śrṇoti. tatrasthaś ca cintayati. kim etad iti. sa tatra gata:.
atha paśyati puruṡasyāsidharaṃ cakraṃ śiraś chinatti. sa bhīta:
prcchati. kim etad bho puruṡa. nairayikapuruṡa: prāha. eṡa pra-
tyekanaraka:. Maitrāyajña āha. kiṃ tvayā pāpakarma krtam iti. sa
kathayati. asmin jambudvīpe mahākośalī nāma nagaram. tatrāham
mahāsārthavāhaputro ’bhūvam. sa pañcabhi: sahāyaśatai: saho-
dyānaṃ gata:. te kathayanti. tava pitā sārthavāho ’smākam pūrva-
puruṡo’ sti. pūrvaṇgamaṃ krtvā deśāntarāṇi gatvā dravyopārjanāni
kurvanti. suvarṇabhūmiṃ siṃhaladvīpaṃ ca prabhrtīni ca dvīpānta-
rāṇi paśyanti. vayam api tvayā pūrvaṇgamena deśāntaram paśyāma
iti. vayam api gacchāma iti pratiśrutam. so’ haṃ grhaṃ gatvā māta-
ram āprṡṭavān. aham evaṃ deśāntaraṃ gamiṡyāmīti. mātā ma āha.
putra tava pitā samudram avatīrṇo deśāntaraṃ gata eva kālagata:.
tvam ekaputraka:. prabhūtaṃ grhe dravyaṃ tiṡṭhati. na gantavyam.
iti. mayā na gacchāmīti pratiśrutam. evaṃ dvitīyaṃ trtīyaṃ catur-
tham apy āpādapatanaṃ nivartita:. kālāntareṇāham bhūyo ’py udyā-
naṃ gata: sahāyair ukta:. avaśyaṃ gantavyam iti. gamiṡyāmīti mayā
pratiśrutam. atha mama prasthitasya mātā dvāre pādapatanaṃ krtvā
sthitā. putra nārhasi mām parityaktum iti. tasyāham mastake pādaṃ
dattvā prakrānta:. so’ ham pañcabhi: sahāyaśatai: sārdhaṃ samu-
drakūlaṃ gata:. aṡṭāṅgasamanvāgatam poṡadhaṃ grhya samudram
avatīrṇa:. suvarṇabhūmiprasthitānām asmākaṃ viṡamavātādyāhata:
poto vinaṡṭa:. te sarve kālagatā:. ahaṃ tu bahubhir divasai: kathaṃ-
cana samudrād uttīrṇo ’tha prapīḍyamāna: sauvarṇena prākāreṇa
nagaram. ārāmasampannam. vanasampannam. puṡkariṇīsampannam.
dhūpitadhūpanam. muktapuṡpāvakīrṇam. avasaktapaṭṭadāmakalāpam.
tasmāc catasro ‘psaraso nirgatā:. tābhi: praveśito ’smi. yāvat.
@054
tābhir api sārdham bahūni varṡāṇi. bahūni varṡaśatāni. bahūni
varṡaśatasahasrāṇi krīḍitam. tata: kālāntareṇa nirgacchan pa...pūr-
vavat. tasmād apsaraso nirgatā: tābhi: praveśito ’smi. yāvat.
tābhir api sārdham bahūni varṡāṇi bahūni varṡaśatāni bahūni varṡa-
śatasahasrāṇi krīḍitam. evaṃ vaidūryamayam. tasmād api ṡoḍa-
śāpsaraso nirgatā:...tasmād api nirgata:. sphaṭikamayaṃ nagaram
paśyāmi. pūrvavat. tasmād dvātriṃśad apsaraso nirgatā: tābhir api
saha tathaiva krīḍitam... kaṇṭakāṭavīm prapanna:. yāvad. āyasana-
garam paśyāmi. so ’ham atra praviṡṭa:. praviṡṭasya me dvāram
pihitam. atra ca pūrvavat...asidharaṃ cakraṃ śirasi parivarta-
mānam paśyāmi. tatra ca mamāvasthitasya śirasi asidharaṃ cakraṃ
saṃkrāntam. yad aham mātu... nivrtta:..aṡṭāṅgasamanvāgataṃ
ca poṡadhaṃ grhītam. tasya karmaṇo vipākena caturṡu mahānagareṡu
pratyekasvargasva....mātu: śirasi pādaṃ dattvā gata: tasya karmaṇo
vipākena mamāsidharaṃ cakraṃ śiraś chinatti. maitrayājñaś cintayati.
mayāpy etad eva karma krtam. upasthito mamāpi karmavipāka iti.
nairayikapurusa: prāha. kutas tvam. maitrāyajña: kathayati. asti
jambudvīpe tāmaliptaṃ nāma mahānagaram. tato’ ham. mayāpi
caitat sarvam anuṡṭheyam. nairayikapuruṡa: prāha. asti mayādyānta-
rikṡe ghoṡa: śruta: kṡīṇas tava karmavipāka: maitrāyajño nāma
sārthavāhaputra: adyāgamiṡyati. etad eva karma krtveti. maitrāyajña
āha. kim bhojanam. sa āha. ata eva mastakāc chidyamānād yat pūyaśo-
ṇitaṃ sravati. evam uktvā sa puruṡa: kālagata: patita: maitrāyajño
bhīta: saṃvigna: sarveṇa bhāvena mātāpitro: praṇipātaṃ krtvāha.
ūrdhvam bhavāgravitatān adharād avīciṃ 
tiryakprathān agaṇitān api lokadhātūn
ātmansva surāsuranaroragabhūtakāye
satvāni yāni upagatāni sukhino bhavantu
@055
evaṃ cintayitvā sarveṇa bhāvena mātāpitror namaskāraṃ krtvā
praṇipātaṃ ca praṇidhānaṃ ca krtavān. yatra yatropapadyāmi mātā-
pitro: śuśruṡāṃ kuryām aham iti. ye ca kecana satvā pratyeka-
narake upapadyante teṡāṃ sarveṡām arthāyāham atrāvasthita:. ye
ca kecana loke yuktās ca muktāś ca taṡāṃ nama:. te mām pālayantu.
idam uktvā tasmin nairayikapuruṡa: kāle sthita:. punaś ca praṇi-
dhānaṃ krtvā punar apy āha.
krtvādau narakam avīcim ābhavāgrād 
ye satvāś cyutigatibandhanāvabaddhā:
te sarve sukham atināpya dharmayuktaṃ
nirvāṇaṃ yad ajaram acyutaṃ sprśantu.
atha tac cakram asprśamānaṃ śirasi nityakālam evopari vihāyasi
sthitam. nityaṃ ca kila tasya mātāśiṡam prayuṇkte. yady asti mama
kiṃcit puṇyaphalam pradānena vā śīlena vā brahmacaryeṇa vā pati-
vratatvena vā tena puṇyaphalena mama putrasya yatra tatra sthitasya 
mā kiṃcit pāpam bhavatu. tena ca tasya śivam āsīt.
b) yathā śyāmajātake saviṡeṇa śareṇa. śyāmakumārasya mātā-
pitror āśīrvācanena śalyaś ca nirgato viṡaṃ ca naṡṭam mrtaś ca
saṃjīvitas tadvat tasyāpi śivam āsīt. yathā vajrarājagrhe dha-
naṃjayasūtre āryaśāradvatīputreṇoktam tam enam brāhmaṇam 
mātāpitarau samam mānitau samyak pūjitau kalyāṇena manasānu-
@056
kampete. adhosī vatana putro dhārmikeṇa karmaguṇena na ca
kiṃcit pāpaṃ karma karoti. sarvaṃ sūtraṃ yojyam. yathā ca
siyālakasūtre bhagavatoktam. tam evaṃ grhapatiputra mātāpitarau
pañcasu sthāneṡu pratyupasthitau pañcasu sthāneṡu pratiṡṭhā-
payata: tasya punar grhapatiputra mātāpitrbhyām anukampitasya
puruṡapudgalasya vrddhir evam pratyāśaṃsitavyā.
c) sa tatra prītyāhāra: sthitvā paripūrṇeṡu ṡaṡṭivarṡasahasreṡu 
kālagata:.
d) yathā rājājātaśatrur aparipūrṇa eva nairayikāyu:pramāṇe
cyuta:. abandhyatvāt karmaṇāṃ kadācid atīva śirorujā bhavati.
e) atra krtapraṇidhānasya maitrāyajñānasya mātāpitrśuśrūṡā vakta-
vyā. yathā śyāmajātake ’ndhau mātāpitarau hastibhūtena  paripā-
litau. anyeṡu jātakaśateṡu ca.
f) atha bhagavān prāptakālam bhikṡūn āmantrayate. syād evam
bhikṡavo yuṡmākam anya: sa tena kālena tena samayena maitrāyajño
nāma sārthavāhaputro babhūveti. naivaṃ draṡṭavyam. ahaṃ sa tena
kālena tena samayena maitrāyajño nāma sārthavāhaputra āsīt. tasmāt
tarhi bhikṡavo mama vacanaṃ śraddadhānair buddhe sagauravair
bhavitavyaṃ dharme saṃghe sagauravair bhavitavyam. mātāpitrṡu 
ācāryopādhyāyeṡu sagauravair bhavitavyam. evaṃ vo bhikṡava:
śikṡitavyam. ya evaṃ deśāntaragata: sukhaṃ du:kham pratyanu-
@057
bhavati. yathā maitrāyajñena deśāntaragatena tasminn eva janmani
pratyekasvargam pratyekanarakaṃ cānubhūtam. ya evaṃ deśāntara-
gata: sukhaṃ du:kham pratyanubhavati. idaṃ karma deśāntara-
vipākam. 
g) etad darśayati bhagavān. yathā mayi tathā mātāpitrṡu. ācāryo-
pādhyāyeṡu vacanakāriṇāṃ samo vipāka: iha loke paraloke ca.
kathaṃ iha loke sama: karmavipāko bhavati. yathā śrāvastyāṃ
daridrapuruṡo bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham bhuñjānaṃ drṡṭvā
cittam prasāditavān. tena mahāpuṇyasambhāra upārjita: rājyasaṃ-
vartanīyaṃ karma krtam. tad eva ca mokṡabījam. tac ca jñātvā
bhagavatā gāthā bhāṡitā 
ye tatrābhyanumodante vaiyāvrtyakarāś ca ye
anūnā dakṡiṇā teṡāṃ te ’pi puṇyasya bhāgina:.
etad eva gāthā samutthānam.
mana:pūrvaṇgamā dharmā mana:śreṡṭhā manojavā:
manasā cet prasannena bhāṡate vā karoti vā
tatas taṃ sukham anveti chāyā vā anuyāyinī 
tataś cyutaś ca deveṡūpapanna:. yathā ca tagaraśikhī nāma
pratyekabuddha:. durbhikṡe daridrapuruṡeṇa sūpa: pratipādita:. sa
ca tadahar eva tasmin nagare rājābhiṡikta: tata: kālāntareṇa pratyeka-
buddha: saṃvrtta: ya eṡa sūtrāntare paripaṭhita: pratyekabuddhas
@058
tagaraśikhī nāma. evaṃ tāvad bhagavati sāṃdrṡṭikaścittaprasādasya
phalavipāka:.
h) katham mātāpitrṡu. yathā maitrāyajña: sārthavāhaputra:
ācaturtham pratinivrtto mātur vacanena caturṡu mahānagareṡu
pratyekasvargasukham anubhūtavān. tat tu tasya mokṡabījam. evam
mātāpiṭṡva api sāṃdrṡṭika: phalavipāka: 
i) katham bhagavati mātāpitrṡu ca cittapradoṡeṇa narakagam-
anam bhavati. ucyate. devadatto bhagavati cittam pra...to’vīcau
mahānarake patita:. tathā sindhu viṡaye raurukaṃ nāma nagaram.
tatra śikhaṇḍī rājaputra: pitaraṃ ghātayitvā narake patita:. evam
bhagavati mātāpitrṡu ca cittapradūṡaṇena narakagamanam bhavati. 
j) tena kāraṇena kiṃ nāsti nānākaraṇam. ucyate. mahāntaṃ. 
nānākaraṇam. bhagavān anekakalpaśatasahasropārjitakuśalamūla-
sambhūtasambhāra: anutpannasya mārgasyotpādayitā buddho bo-
dhāya mārgaṃ deśayati. tasmin krta: prasādo ’prameyaphalavipāka:
ante ca nirvāṇam. mātāpitror mokṡamārgo ’vidita:. api ca na sarvam
mātāpitror vacanaṃ kāryam. santi kecin mithyādarśanopahatacitta:
putrān bruvanti. ehi mām avasanaṃ naya. tava ca bhaviṡyati hitāya
@059
sukhāya mama ca. [prapāte mām pā] tayāgnau vā praveśayeti. tan
naiva kartavyam. kiṃ kāraṇam. mātāpitarau ghātayitvāvaśyaṃ
narakagamanam. ata eva bhagavatā pratiṡiddho na mātāpitrghātaka:
pravrājayitavya: nāsti tasya pravrajyā nopasampadā. nāsti phala-
prāpti:. evaṃvidhaṃ varjayitvānyathā samasamā mātāpitara ācāryo-
pādhyāyā: kathaṃ ca samasamā. nanu bhagavatoktam. mātāpitro:
putrasneho yāvad asthimajjām āśritya tiṡṭhatya ata eva mātāpitrbhyām
ananujñātasya nāsti pravrajyā. yathāryarāṡṭrapālaśoṇa prabhrtayo
bhagavatā mātāpitarāv ananujñāpya na pravrājitā: adyāpi tān
aṇanujñātān na pravarājayanti. yathā ca bhagavati pravarajite śud-
dhodanasya putraśokena cakṡuṡī antarhite. ucyate. mātāpitara:
pañca sthānāni pratyāśaṃsamānā: putram icchanti. saṃvardhito no
vrddhībhūtān pālayiṡyati kāryaṃ ca kariṡyati dravyasvāmī ca
bhaviṡyati. kālagatānāṃ ca pitrpiṇḍaṃ dāsyati. kulavaṃśaś ca
cirasthitiko bhaviṡyati. imāni pañca sthānāni pratyāśaṃsamānā
mātāpitara: putram icchanti. naivam ācāryopādhyāyā: kevalam eva
kāruṇyam puraskrtya katham asyā nādikālapravrttasya saṃsāraca-
krasya paryantaṃ kuryād iti. yathā bhagavatā vināya uktam.
upādhyāyasya śiṡye putrasaṃjñā bhavati. śiṡyasyāpya upādhyāye
pitrsaṃjñā bhavati. evam anyonyaniśritā: sukhino bhaviṡyanti. evam
ācāryopādhyāyā: samasamā mātāpitrbhi: yathā cakravartisūtra 
@060
uktam bhagavatā. kasya karmaṇo vipākena rājā cakravartī has-
tiratnānya aśvaratnāni ca pratilabhate. dīrgharātraṃ rājā cakra-
vartī mātaram pitaraṃ vā svayaṃ vā skandhe vahati vā rathādibhir
vāhayati vā. ācāryopādhyāyān svayaṃ vahati vāhayati vā. tasya
karmaṇo vipākena rājā cakravartī hastyaśvaratnāni pratilabhate.
anenāpi kāraṇena samasamā mātāpitara ācāryopādhyāyāś ca. api tv
asty anyatra nānākaraṇam. grhasthānām mātāpitr pravrajitā: pūjyā:.
pravrajitānām ācāryopādhyāyā eva pūjanīyā:. yathā mahīṡāsakā
gotrāntarīyā vinaye ’rthotpattiṃ dhārayanti. yathāha bhagavān. na
bhikṡava: ācāryopādhyāyān anāprṡṭvā deśāntaraṃ gantavyam.
kasmād. bhavati bhikṡavo jīvitāntarāyo bhavati brahmacaryān-
tarāyo bhavati pātracīvarāntarāya: bhūtapūrvam bhikṡavo mai-
trāyajño nāma sārthavāhaputra āsīd iti. etad evāvadānaṃ yathāvas-
thitaṃ vaktavyam. evam eva samasamā ācāryopādhyāyā mātāpitaraś
ca. yathā coktam bhagavatā. yo bhikṡavo mātāpitarau skandhena
grhya jambudvīpam paryaṭeta yogodvahanaṃ ca kuryāt caturṡu
@061
dvīpeṡu hiraṇyasuvarṇaṃ ca dadyāt. evam api mātāpitro: pratyupa-
kāro na krto bhavati. yaś ca punar buddhe prasādayet. dharme.
saṃghe. pañcasu śikṡāpadeṡu āryakānteṡu śīleṡu pratiṡṭhāpayet. evam
mātāpitrṇām putrai: pratyupakāra: krto bhavati tac ca sarvam
ācāryopādhyāyā: kurvanti. yathāha bhagavān dakṡiṇāvibhaṇgasūtre.
yathānanda pudgala: pudgalam āgamya buddhaṃ śaraṇaṃ gacchati
dharmaṃ saṃghaṃ śaraṇaṃ gacchati yathoktāni ca śikṡāpadāni vakta-
vyāni. tenānanda pudgalena tasya pudgalasya na śakyam pratikartum.
yad idam abhivādanapratyutthānamātreṇaivam api prativiśiṡṭatarā
ācāryopādhyāyā mātāpitrbhyām. yathā ca mahākātyāyanenāvanti-
prabhrtaya: paścimajanapadā abhipraśaditā: yathā cāryamadhayan-
dinena kāśmīrāyām pañca nāgaśatani vinīya deśo ’bhiprasādita:
@062
anavataptasarasaś ca kuṅkumam ānīya kaśmīrāyām pratiṡṭhāpi- 
tam. tac cādyāpi lokopabhuktam. vihāraś ca kārito ’dyāpi ca
tatraiva prativasanti. yathā ārya gavāmpatinā suvarṇabhūmyāṃ
yojanaśataṃ janapado ’bhiprasādita:. yathā ca pūrvavidehā ārya
piṇḍo labhāradvājenābhiprasāditā (vihārāś ca kāritā adyāpi tatraiva
@063
prativasanti). yathā cāryamahendreṇa siṃhaladvīpe vibhīṡaṇa
prabhrtayo rākṡasā: samaye sthāpitā deśaś cābhiprasādita: yathā
cādhyardhaśatake sūtra āryapūrṇena śūrpārake nagare pañco-
@064
pāsakaśatāni abhiprasāditāni. candanamālaś ca vihāra: kārita:.
yathā ca bhagavān pañcabhir bhikṡuśatai: sārdhaṃ vihāyasā tatra
gato janakāyaś cābhiprasādita: api ca kim ekaikasya bhikṡor nāma-
grahaṇena krtena yato bhagavān parinirva...ntar ya: kaścid vinīto
bhikṡur vā bhikṡuṇī vopāsako vopāsikā vā sarve te bhikṡubhir eva
vinītā:. yaś ca yenābhiprasādita: sa tasyācāryopādhyāyāś ca eta
...ta bhagavān mātāpitara: pañca sthānāni pratyanuśaṃsamānā:
putram icchanti. ācāryopādhyāyās tu kāruṇyān nirvāṇaṃ dharmaṃ
deśayanti. anenāpi kāraṇena mātāpitrbhya ācāryopādhyāyā: prati-
viśiṡṭatarā iti. ata evam āha bhagavān. mama bhikṡavo vacanaṃ
śraddadhānair bhagavati para: prasāda: kārya: dharme saṃghe
mātāpitrṡv ācāryopādhyāyeṡu para: prasāda: kārya: tad vo bhavi-
śyati dīrgharātraṃ hitāya sukhāyeti. idaṃ karma deśāntaravipākam
@065
##XXXIII##. katamat karma yena samanvāgata: pudgala: pūrvaṃ
sukhito bhūtvā paścād du:khito bhavati. ucyate. ihaikatyo dānaṃ
yācita: samāna: pūrvaṃ prahrṡṭa: pratijānīte pramudito dadāti.
dattvā ca khalu pratisārī bhavati. sa yadā manuṡyeṡūpapadyate.
āḍhyeṡu mahādhaneṡu mahābhogeṡu kuleṡūpapadyate. paścāt
tasya te bhogā: parikṡayam paryādānaṃ gacchanti. sa paścād
daridro bhavati. yathāryagopaka: tena kila kakucchande samyak-
sambuddhe bhikṡusaṃghasya godhenur dattā. sa paścāt parair
garhito na sādhukrteyaṃ datteti. tena cittam pradūṡitam. sa yatra
yatropapadyate tatra tatra mahādhano bhavati. paścāt tena citta-
pradoṡeṇa daridro bhavati. paścime bhave ’pi rājagrhe nagare
@066
‘nyatarasmin grhe pratyājāta:. tasya jāyamānasya mātā kālagatā.
anena mātā māritā jāyamānena mūlanakṡatre jāto ‘yam mā nirmūlaṃ
kulaṃ kariṡyaty amaṅgalo ‘yam iti mātrā sārdhaṃ śmaśāne utsrṡṭa:.
tatrāpi ca mātur ekastanāt kṡīram pragharati tenaiva puṇyānu-
bhāvena. vivrddhaś ca bhagavatāgatya pravrājita:. etac ca sarvam
anupūrveṇa bhagavatā bhikṡūṇāṃ kathitam. evam anena pūrvaṃ
kṡīradhenu: prasādajātena dattā paścād vipratisārī saṃvrtta:.
tasyedaṃ karmaphalam. yas tv asau pūrvakaś cittaprasādas tad
evāsya mokṡabījam. yathā ca campāyām mahānagaryām iśvaro
grhapatiputra:. tena bhrtyānāṃ haste sarvaṃ dhanaṃ caturdiśam
bāṇijyāya preṡitam. tac ca sarvaṃ deśāntaragataṃ vinaṡṭam. sa
ca parakarmakara: saṃvrtta:. idaṃ karma yena samanvāgata:
pudgala: pūrvaṃ sukhito bhūtvā paścād du:khito bhavati.
##XXXIV.## katamat karma yena samanvāgata: pudgala: pūrvaṃ
du:khito bhūtvā paścāt sukhito bhavati. ucyate. ihaikatyo dānaṃ
samādāya yācita: samāna: pratijānīte 
 krcchreṇa dadāti. dattvā tu
dānam paścāt prītim utpādayati. sa yadā manuṡyeṡūtpadyate dari-
dreṡu kuleṡūtpadyate. tasya paścāt te bhogā abhivrddhiṃ gacch-
anti. atra cāniruddhasyāvadānaṃ vaktavyam. tena kila rājagrhe
@067
śyāmākataṇḍulabhaktam upariṡṭhasya pratyekabuddhasya piṇḍapāto
datta:. taddivasam eva rājñā tuṡṭenāṡṭau mahāgrāmā dattā:. tac ca
paścimakaṃ dāridryam. yathā tasyaiva vyākaraṇam pūrvāparāntake
sūtre. yathā ca śrāvastyāṃ daridrapuruṡeṇa svajanaphalāni yācitvā
kṡetraṃ nītāni karṡaṇārthe. tasya patnyā paragrhe bhājanam ādhāya 
vrīhim ānīya bhaktaṃ siddham. atha bhagavatā śāriputra-maud-
galyāyana-mahākāśyapa-subhūtiprabhrtaya: ete uktā:. amukasya 
grhapater grhe prathamam bhaikṡyaṃ grahītavyam iti. te ca sarve
yathānupūrvaṃ tatra gatā:. sarvaiś ca tasmād bhaikṡyaṃ labdham.
atha paścād bhagavān api gata:. tayā striyā jātaprasādayā pariśiṡṭam
bhaktaṃ sarvam bhagavato dattam praṇidhānaṃ ca karoti. anena
bhagavan kuśalamūlena mā me bhūya: kadācid dāridryaṃ syād iti.
tathāstv iti bhagavatā pratiśrutam. tadahar eva tasya mahānidhānam
prādurbhūtam. tac chrutvā rājā prasenajit tasmin grhe gata:.
tenoktam. asmākam pūrvarājabhis te dīnārā: sthāpitā iti. grhapatinā
tasya tato grhyāñjalipūro datta:. aṅgāra: saṃvrtta:. rājñā bhūyo
grhapater dattā:. suvarnaṃ saṃvrttam. athā rājā prasenajid vismaya-
jāta:. gatvā bhagavato nivedayati. bhagavān āha. puṇyanirjātā
grhapater na grāhyā. sarvaṃ ca tadānupūrveṇa kathitam. evam eṡa
yadā dātā bhavati du:khena yācita: samāna: pratijānite. du:khena
@068
dadāti dattvā ca cittam prasādayati. tena hetunā pūrvaṃ daridro
bhūtvā paścān mahādhano bhavati. idaṃ karma yena samanvāgata:
pudgala: pūrvaṃ du:khito bhūtvā paścāt sukhito bhavati.
##XXXV.## katamat karma yena samanvāgata: pudgala: pūrvaṃ ca
paścāc ca sukhito bhavati. ucyate. ihaikatyo dānaṃ yācita: sa
prahrṡṭa: pratijānīte prahrṡṭo dadāti. dattvāpi ca prītimān bhavati.
sa yadā manuṡyeṡūpapadyate. āḍhyeṡu kuleṡūpapadyate mahā-
dhāneṡu mahābhogeṡu. atra bhadrike nagare miṇḍhakaprabhrtīnāṃ
caturṇāṃ dānapatīnāṃ vipāko vaktavya: tai: kila tagaraśikhī
pratyekabuddha: piṇḍapātena pratipādita:. atra vinayāvadānaṃ
vaktavyam. idaṃ karma yena samanvāgata: pudgala: pūrvaṃ ca
paścāc ca sukhito bhavati.
##XXXVI.## katamat karma yena samanvāgata: pudgala: pūrvaṃ ca
paścāc ca du:khito bhavati. ucyate. ihaikatya: kalyāṇamitra virahito
bhavati. sa dānaṃ na dadāti. na ca tena kiṃcit pāpakaṃ karma
krtam bhavati. sa yadā manuṡyeṡūpapadyate daridreṡu kuleṡūpa-

padyate. alpānna pāna bhojaneṡu. yathā śravastyāṃ daridradāra-
kasyāvadānaṃ varṇayanti. śrāvastyāṃ kila bhagavān piṇḍapātam
paryaṭati. tadā ca śrāvastyām ikṡudvādaśī nāma bhavati. bhaga-
vatā cekṡūṇi labdhāni. anyatarasmin grhadvāre daridradārakas
tiṡṭhati. sa bhagavantam ikṡūṇi yācati. bhagavataikaṃ dattam. sa
@069
bhūyo yācati. bhagavān āha. vatsa. ucyatām. necchāmīti te bhūyo
dāsyāmīti. sa prāha. mayā bhagavan na kadācin necchāmīty uktam
pūrvam. bhagavān āha. vatsa. ucyatām necchāmi bhagavan sarvāṇi
dāsyāmiti. tenekṡulobhān necchāmīty uktam. bhagavatā sarvāṇi
dattāni. athāryānanda: prcchati. bhagavan kim idam. bhagavān āha.
na kadācid eṡa ānanda rūparasagandhasparśādināṃ trptapūrvo
‘bhavat necchāmīti vā na kadācid uktapūrvam. tad etasya vacanaṃ
tasya necchāmīti hetubhūtam bhaviṡyati. āha ca.
necchāmīty eṡa vyāhāro na kadācid udīrita:
kuto rūpāṇi śabdāś ca gandhā: sparśāś ca vai kuta:.
ity evaṃ prārthayann eṡa nityam bhramati bāliśa:
necchāmīti praharṡeṇa yaiṡā vāk samudīritā
hetur alpecchatā yaiṡā sa evāsya bhaviṡyati.
idaṃ karma yena samanvāgata: pūrvaṃ ca paścāc ca du:khito bhavati.
##XXXVII.## katamat karma yena samanvāgata: pudgala āḍhyo
bhavati matsarī. ucyate. ihaikatyenālpamātraṃ dānaṃ dattam bhavati
śilavati pātrabhūte na tu punas tyāgacittam abhyastam bhavati.
yadā manuṡyeṡupapadyate. āḍhyeṡu kuleṡūpapadyate mahādhaneṡu
mahābhogeṡu. tena dānaviśeṡeṇa yat tena punas tyāgacittam abhy-
astaṃ na bhavati sa tena karmaṇā matsarī bhavati. yathā śrāvastyāṃ
@070
hilliśālagrhapater avadānam. sa kila pūrvajanmani matsarī bhavati.
atha tasya grhadvāre tagaraśikhī nāma pratyekabuddha āgata:. tasya
bhikṡā dattā. tena drṡṭvādīyamānā tena kṡavaṇaye na ca bhikṡā
dattā sa ca pravrājita: paribhraṡṭa:. sa tena karmaṇā divyamā-
nuṡyakā: saṃpattayo ‘nubhūya śrāvastyām agra kulikaputra:
pratyājāto matsarī kālagata:. tasya dravyaṃ rājñā prasenajitāputra-
kaṃ grhitvā satavarge āgame prasenajitsaṃyukteṡu rājopakīrṇa-
kaṃ nāma sūtram. prasenajid bhagavata: kathayati. iha bhagavann
agrakulika: kālagata:. tasya mayāputrakaṃ svāpateyaṃ grhītam.
bhagavān āha. katīyam mahārāja grhapater dravyaṃ grhītam. sa
āha. śataṃ bhagavan śatasahasrāṇāṃ yad āhatam pariśiṡṭaṃ
dravyam aparimitam anāhatam. bhagavān āha. idaṃ tasya mahārāja
saptamam aputrakam dravyagrahaṇam. yat tena tagaraśikhī nāma
pratyekabuddha: piṇḍapātena pratipādita:. tad asya karma parik-
ṡīṇam. anyac ca kuśalamūlaṃ na krtam. tenādya prathamāyāṃ
rātryāṃ mahāraurave narake pacyate. tatra bhagavān gāthā bhāṡate.
dhanaṃ dhānyaṃ jātarūpaṃ gavāśvamaṇikuṇḍalam
dāsakarmakarā bhrtyā ye cānye anujivina:
mriyamāṇasya nānveti nāpi ādāya gacchati.
yat tena krtam bhavati kalyāṇam atha pāpakam
tad dhi tasya svakam bhavati tac ca ādāya gacchati.
tasmāt kuruta puṇyānāṃ nicayaṃ sāmparāyikam
@071
puṇyāni paraloke ‘smin pratiṡṭhā prāṇināṃ smrtā
grhe tiṡṭhati kāyo ‘yaṃ śmaśāne priya bāndhavā:
sukrtaṃ duṡkrtaṃ caiva gacchantam anugacchati.
ayam pudgala āḍhyo bhavati matsarī.
##XXXVIII.## katamat karma yena samanvāgata: pudgalo daridro
bhavati tyāgavān. ucyate. ihaikatyena pudgalena bahu dānaṃ dattam
bhavati. tiryaggateṡu manuṡyeṡu ca du:śīleṡv abrahmacāriṡu.
puna: punas tyāgacittam abhyastam. sa yadā manuṡyeṡūpapadyate
daridro bhavati tyāgavān tena dānābhyāsena. yat tu tenāpātrabhūteṡu
dānaṃ dattaṃ tena daridra:. yathā śrāvastyāṃ tatra vinaye tantra-
vāyasya nidānam varṇayanti. sa tyāgavān daridraś ca. puna: punas
tyāgacittam abhyastam. idaṃ karma yena samanvāgata: pudgalo
daridro bhavati tyāgavān.
##XXXIX.## katamat karma yena samanvāgata: pudgala āḍhyo bhavati
tyāgavān. ucyate. ihaikatyena pudgalena bahu dānaṃ dattam bhavati
śīlavatsu pātrabhūteṡu puna: punas tyāgacittam abhyastam bhavati.
sa tena karmaṇā yadā manuṡyeṡūpapadyate. āḍhyeṡu kuleṡūpa-
padyate mahādhaneṡu mahābhogeṡu. yat tu tena puna: punas tyāga-
cittam abhyastaṃ tena tyāgavān bhavati. yathānāthapiṇḍadena kila
krakucchande samyaksambuddhe jetavanaṃ niryātitam. vihāraśca
kārita:. evaṃ kanakamunau samyaksambuddhe kāśyape sarvārtha-
siddhe ca. bhūyaś ca maitreyasya suvarṇāstīrṇaṃ niryātayiṡyati.
idaṃ karma yena samanvāgata: pudgala āḍhyo bhavati tyāgavān.
##XL.## katamasya pudgalasyāyu: kṡīṇaṃ na karma. ucyate. ya:
pudgalo narakāc cyuto narakeṡūpapadyate. tiryagbhyaścyutas
@072
tiryakṡūpapadyate. yamalokāc cyuto yamaloke upapadyate. devebhyaś
cyuto deveṡūpapadyate. yathā varṡākārasya brāhmaṇasya puna:
puna: kālagatasya markaṭopapatti:. yathā kāsmīrāyām pūrvoktasya
grhapate: puna: puna: paśūpapatti:. yathā ca śrāvastyāṃ kaścid
daridra: kuṭumbī kālagata:. tasya grhadvāre balīvardo vraṇībhūtena
skandhena tiṡṭhati. sa grha āsaktacitta: kuṭumbī tasya balīvardasya
skandhe krmi: pratyājāta:. upapannamātraś ca kākena bhakṡita:.
punas tatraiva krmi: pratyājāta:. sa evaṃ saptakrtva ekadivasena
kālagata: upapannamātraś ca kākena bhakṡita:. yathā cārya-
mahāmaudgalyāyano magadheṡu bhaikṡyam paryaṭāmāno ‘nyata-
magrhadvāram anuprāpta:. tasmiṃś ca grhe grhapati: patnīsahito
matsyamāṃsaprakāreṇa bhojanam bhuṅkte. putreṇa paryaṅkagatena
krṡṇā cāsya kukkurī pura: sthitā. sa tasya matsyā sthinī kṡipati.
atha sa grhapatir mahāmaudgalyāyanaṃ drṡṭvāha. gamyatām ārya
nāsti kaścid atra yo bhikṡāṃ dāsyati. sa khalu samprasthita:.
taśmiṃś ca grhadvāre deśāntarābhyāgatā: puruṡā vidvāṃsa: pūr-
vasthitā: te taṃ drṡṭvā vismayam prāptā:. aho āścaryam ayaṃ
nāma rddhimatām agrya: yena Nandopanandau nāgarājānau vinītau
vaijayantaś ca prāsādo vāma pādāṅguṡṭhena kampita: śakro vismā-
pita: trisāhasraṃ lokadhātuṃ nimeṡāntaracārī sa nāma bhikṡām
adattvā visarjita:. atha sthaviras teṡāṃ saṃvejanārtham āha. vatsa.
naitad āścaryam. puruṡā ūcu:. atha kim anyad āścaryam vismaya-
kāraṇam. sa uvāca. ya eṡa grhapatir matsyamāṃsaprakārair bhojanam
@073
bhuṅkte eṡa matsya: asya grhapate: pitā. tena yā eṡāsya grhasya
prṡṭhata: puṡkariṇī ata: prabhūtamatsyān uddhrtyoddhrtya bhak-
ṡitā:. sa kālagato ‘traiva matsya: pratyājāta:. sa eṡo ‘nekaśa
uddhrtyoddhrtya bhakṡyate. atraiva ca bhūyo bhūya upapadyate. yāpy
eṡā kukkurī asyaiva grhapater mātā. etayā lobhadoṡeṇa na kiṃcid
dānaṃ dattam. na ca śīlaṃ sevitam. kevalaṃ kulavaṃśārthaṃ
dravyam paripālitam. sātraiva grhe āsaktacittā kālagatā kukkurīṡu
pratyājātā. kālagatā bhūyo ‘traivopapadyate. sarvāṃ ca rātriṃ
grhaṃ samantāt paryaṭati. mātra kaścit praviśed iti. atha yas tv eṡa 
putra: paryaṅke krta: eṡo ‘syā eva striyā: pracchanna bhartā anena
ca grhapatinā śrutam. eṡā te patni parapuruṡavyāsaktā jāteti. sa eṡa
grhapatir grāmāntara gamanavyapadeśena grhān niṡkrānta:. eṡāpi
strī parapuruṡeṇa saha śayitā. anena grhapatinā rātrāv āgamya puruṡo
ghātita:. so’ syām eva striyām āraktacittas tenaiva snehānubandhena
kukṡav upapanna:. paśya vatsa ya: pitā caiva tasya sa maṃsāni
bhakṡayati. yā mātā janitrī tasyā matsyakaṇṭakāsthikāni dadāti.
yaś ca śatru: kruddhena mārita: pāradārika: tam paryaṅkena
dhārayati. eṡa saṃsāradoṡo nirveda: kārya:. idam atrāścaryakāra-
ṇam. atha sa bhikṡur mahāmaudgalyāyana etad evārtham sarvam
paścimajanatāsaṃvejanārthaṃ ślokena saṃgrhītavān. yathāha.
pitur maṃsāni khādatemātu: kṡipati kaṇṭakān
bhāryā jāraṃ ca poṡeti loko mohatamovrta:
ayam pudgalo yasyāyu: kṡīṇaṃ na karma.
@074
##XLI.## katamaṡya pudgalasya karma kṡīṇāṃ nāyu: ucyate. ya:
pūrvaṃ sukhito bhūtvā paścād du:khito bhavati. pūrvaṃ yo du:khito
bhūtvā paścāt sukhito bhavati asya pudgalasya karma kṡīṇaṃ nāyu:
##XLII.## katamatasya pudgalasya karma kṡīṇam āyuś ca. ucyate. ya:
pudgalo narakāc cyutas tiryakṡūpapadyate. tiryagbhyaś cyuto yama-
loke upapadyate. yamalokāc cyuto manuṡyeṡūpapadyate. tataś cyuto
deveṡūpapadyate. yathā śrāvastyāṃ viṇikputra udyānaṃ gata:
puṡpaheto: patnīvacanenāśokavrkṡam ārūḍha:. sā ca vrkṡaśākhā
viśīrṇā. sa pāṡānaśilāyām patita: kālagata: tatra mahājanakāyo
rudati. atha bhikṡavo divāvihāraṃ gatā:. taṃ drṡṭvā saṃvignā
bhagavato nivedayanti. bhagavanu aho anityatā. atrodyāne grhapa-
tiputro bālo ‘bhuktabhogo ‘śokavrkṡāt patita: kālagata:. tatra mahā-
janakāya: saṃnipatita: rauravasadrśaś ca śabda: śrūyate. bhagavān
āha. eṡa eva bhikṡava: grhapatiputra: pūrvam mahāsamudre ‘nya-
tarasmin nāgakule upapanna:. sa tatra jātamātra eva strīsahita:
krīḍamāno garuḍenoddhrtya bhakṡita:. tatra nāgakanyā rudanti iha
striyo rudanti. sa ca yasyā: striyā vacanenāśokavrkṡam ārūḍhas tasyo-
pary āghātaṃ krtavān. asyā doṡeṇāhaṃ vrkṡam ārūḍha:. kruddha:
kālagato narakeṡūpapanna:. asya pudgalasya karma kṡīṇam āyuś ca.
##XLIII.## katamasya pudgalasya puṇyāni ca kṡiṇāni āyuś ca.
@075
ucyate. yathā sa eva hilliśālī grhapati:. yathā bhagavān āha. tasya
punar mahārāja grhapates tac ca kuśalaṃ karma parikṡīṇam anyac
ca na krtam. so ‘dya prathamarātriṃ raurave pacyate. yathā rājā
prasenajid rājyād bhraṡṭo rājagrham anuprāpta:. sa tatra purāṇa-
mūlakapattrāṇi mukhe prakṡipya khādan puruṡeṇākṡipta:. śyāsu-
pūrṇena mukhenātha maranaṃ mrta:. pratyekabuddhapūrvas tasya
[pūrvasya ?] piṇḍapātasya vipākena. ayam pudgalo yasyāyuś ca
kṡīṇam puṇyāni ca.
##XLIII. bis.## katamasya pudgalasya nāyu: kṡīṇaṃ [na] karma. api
tu kleśa: kṡiṇā:. ucyate. śrotaāpannasya. sakrdāgāmina:. anāgā-
mina:. pratyekabuddhasya. ayam pudgalo yasya nāyu: kṡīṇaṃ [na]
karma. api tu kleśā: kṡīṇā:.
##XLIV.## katama: pudgala: kāyena sukhī na cittena. ucyate.
krtapuṇya: prthagjana: kāyena sukhī na cittena. yathā mahādhana-
brāhmaṇagrhapatayo rājā ca māndhātā. ayam pudgala: kāyena
sukhī na cittena.
##XLV.## katama: pudgalaś cittena sukhi na kāyena. ucyate. yathā-
rhann apuṇya: cittena sukhī na kāyena. yathārya śoṇottaras tena
kila pūrvajanmani pratyekabuddhasya snāyato gomayapiṇḍaka:
kapikacchumiśra: snānārthaṃ datta:. tena karma vipākena
kuṡṭhena śarīraṃ viśīryati. tathā hi gāthā bhāṡitā.
@076
karmāṇi nūnam balavattarāṇi karmabhyo vajrakalpebhya:
yatra vaśībhūto ‘ham anubhavāmi du:khāni karmāṇi.
yathā ca jaṅghākāśyapa:. tena kila vārāṇasyām pratyekabuddhasya
pratiśrutam. bhaktaṃ dāśyāmīti . sa tasya mahatā pariśrameṇa kālāti-
kramaṇe āsanne bhaktaṃ dattavān. sa tena karmaṇā paścime
janmani vitarāgo ‘pi bhūtvā pūrvāhṇe piṇḍapātam paryaṭati. kālāti-
kramaṇe āsanne kathaṃcid bhaktaṃ labhate. tathāsya jaṅghākā-
śyapa eva nāma. ayam pudgalaś cittena sukhī na kāyena.
##XLVI.## katama: pudgala: kāyena sukhī cittena ca. ucyate. arhan
kṡīṇāsrava: krtapuṇya:. yathā kaśmīrarājā dharmayaśa:putro
Bakula:. tathā hy asya siṃhanāda:. aśītir me āyuṡmanto varṡāṇi
pravrajitasya na kadācid vyādhir bhūtapūrva:. antata: śiro’rti-
mātram api . tena kila vārāṇasyāṃ gāndhikabaṇijā bhūtvā
kakucchanda: samyaksambuddha: saśrāvakasaṃgho glāna bhaiṡa-
jyenopanimantrito bhikṡuṇā cārhatā ekā harītakī grhītā. sa tasya
karmaṇo vipākena nirābādha:. ārogyaparamā lābhā uktā bhagavatā
yathā cāryāniruddha: kathayati. tasya khalv āyuṡmanta: piṇḍa-
pātasya vipākena saptakrtva: praṇīte trayastriṃśadevanikāye
upapanna: saptakrtvo manuṡyeṡu rājyaṃ kāritam. tasyaiva ca piṇḍa-
@077
pātasya vipākenārhatvaphalalābhī cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglāna-
pratyayabhaiṡajyapariṡkārāṇāṃ lābhi. tathā hi tasya bhagavatā
durbhikṡe pañca bhikṡuśatāni dattāni. tasya puṇyānubhāvena sarveṡāṃ
divyam ananta bhaktam prādurbhavati. ayaṃ pudgala: kāyena
sukhī cittena ca.
##XLVII.## katama: pudgalo na kāyena sukhī na cittena ca. akrta-
puṇyā: prthagjanā utsannakulavaṃśā vastrānnapānavirahitā: para-
grheṡu hiṇḍanti. tathā vyādhibhi: kuṡṭhakṡayakāsajvarapāṇḍu-
rogadadrupāmādibhi: parigatā hastapādavikalāś cakṡurvihīnāś ca.
ayam pudgalo na kāyena sukhī na cittena.
##XLVIII.## katamat karma yena samanvāgata: pudgalo ‘pāyeṡūpa-
panno ‘bhirūpo bhavati prāsādika: snigdhakāya: snigdhacchavir
nayanābhirāmo darśanīya:. ucyate. ya: pudgalo rāgasamutthitena
dau:śīlyena samanvāgata: apāyeṡūpapadyate. yathā mayūraśukha-
sārikākāraṇḍavacakravākaprabhrtaya:. idaṃ karma yena samanv-
āgata: pudgalo ‘pāyeṡūpapanno ‘bhirūpo bhavati prāsādika: snigdha-
kāya: snigdhacchavir nayanābhirāmo darśanīya:.
##XLIX.## tatra katamat karma yena samanvāgata: pudgalo ‘pāyeṡū-
papanno durvarṇo bhavati rūkṡakāyo ghoradarśana:. ucyate. ya:
pudgalo dveṡasamutthitena dau:śīlyena samanvāgato ‘pāyeṡūpapa-
dyate. yathā siṃhavyāghrakākaśrgālakrṡṇasarpapretapiśācādaya:.
idaṃ karma yena apāyeṡūpapanno durvarṇo bhavati rūkṡakāyo
ghoradarśana:.
##L.## tatra-katamat karma yena samanvāgata: pudgalo ‘pāyeṡūpa-
panno durgandho bhavati jihmendriyo ‘vyaktendriya: ucyate. ya:
pudgalo mohasamutthitena dau:śīlyena samanvāgata: apāyeṡūpapa-
@078
dyate. yathā chuchundarīkrmyajagarayūkāmakṡikādayo yathā śarīre
viṃśatikrmijātaya:. idaṃ karma yena samanvāgata: pudgalo
‘pāyeṡupapanno durgandho bhavati jihmendriyo ‘vyaktendriya:.
##LI.## daśākuśala: karmapathā: katame daśa. trividhaṃ kāyakarma.
caturvidhaṃ vākkarma. trividham manaskarma. eṡāṃ daśānām akuśa-
lānāṃ karmapathānāṃ vipākena daśānām bāhyānām bhāvānām abhi-
vrddhir bhavati.
##LII.## prāṇātipātasyākuśalakarmapathasya vipākena prthivyā ojaś
ca tejaś cāntardhīyate. tasyaiva ca karmaṇo vipākenālpāyur bhavati.
##LIII.## adattādānasyākuśalasya karmapathasya vipākena prthivyām
aśaniśukaśalabhamūṡikakīṭaprabhrtaya: [sasyaghāsakā utpadya]nte.
tasyaiva karmaṇo vipākena bhogavyasanam adhigacchati.
##LIV.## kāmamithyācārasyākuśalasya karmapathasya vipākena prthi-
vyāṃ trṇadarbhādīni durgandhīni prādurbhavanti. tasyaiva kar-
maṇo vipākena sampannagrhāvāsam praviśanti. atrāvadānaṃ
śvabhrapadasya susudhī dārikā kāsirājña: patnī devāvataraṇe kālo-
dayina: pūrvajanmany avadānaṃ vaktavyam.
##LV.## mrṡāvādasyākuśalasya karmapathasya vipākena mukharoga-
@079
dantaroga galarogamukhadaurgandhyādīni prādurbhavanti. tasyaiva
karmaṇo vipākenābhutākhyānaṃ pratilabhate.
##LVI.## piśunavacanasyākuśalasya karmapathasya vipākena prthi-
vyāṃ. śarkarakaṭhallyādīni du:khasaṃsparśādīni prādurbhavanti.
tasyaiva karmaṇo vipākena jātivyasanā mitravyasanā bhavanti
bhedya: parivāraś ca bhavati.                                                                                                                                          ..
##LVII.## paruṡavacaso ‘kuśalakarmapathasya vipākena pāṃśurajo-
dhūlivātavrṡtyādīni prādurbhavanti. tasyaiva karmaṇo vipākenāma-
nojñaśabdaśravaṇadarśanāny anubhavanti.
##LVIII##. sambhinnapralāpasyākuśalasya karmapathasya vipākena…
kandaraśvabhrādīni prādurbhavanti. tasyaiva karmaṇo vipākenānā-
deyavacanā bhavanti.
##LIX.## abhidhyāyā akuśalasya karmapathasya vipākena vrīhiyava-
godhūmādīnāṃ sasyānāṃ tuṡapalālā dīni prādurbhavanti. tasyaiva
karmaṇo vipākena paraprārthanīyabhogā bhavanti.
##LX.## vyāpādasyākuśalakarmapathasya vipākena prabhūte upte
niṡphalaṃ sasyam bhavati. tasyaiva karmaṇo vipākena pratikūladar-
śano bhavati.
##LXI.## mithyādrṡṭer akuśalasya karmapathasya vipākena tiktakaṭu-
@080
kabhāvāny api picumandakoṡātakīviṡatiktālābuprabhrtīni phalāni
prādurbhavanti. mithyādrṡṭer akuśalasya karmapathasya vipākena
nāstikyavādi bhavanti. ucchedadrṡṭi: lokāyatādiṡu ca śāstreṡu prasādo
bhavati. yathā padāśvasya rājaputrasya ya: kumārakāśyapena śve-
tikāyāṃ vinīto lokāyatika:. yathā yathā sattvā imān daśākuśalān
karmapathān bhāvayanti tathaiṡāṃ daśānām bāhyānām bhāvānām
atīva prādurbhāvo bhavati. anenaiva ca kāraṇena mahāsaṃvartakalpe
bhaviṡyati samayo ‘nāgate ‘dhvani yat tilā bhaviṡyanti tilapiṡṭaṃ
bhaviṡyati tailaṃ na bhaviṡyati ikṡur bhaviṡyati ikṡutaso na bhaviṡyati
guḍo na bhaviṡyati. na khaṇḍam bhaviṡyati na śarkarā bhaviṡyanti.
gāvo bhaviṡyanti kṡīram bhaviṡyati dadhi bhaviṡyati navanītaṃ na
bhaviṡyati na ghrtaṃ na g:rtamaṇḍo bhaviṡyati. evam anupūrveṇa
sarveṇa sarve rasā antardhāsyanti.
@081
##BLANK##

@082
LXII. katame daśānuśaṃsā madhyadeśe caturmahācaityalumbinī-
mahābodhiprabhrtiṡu tathāgatacaityāñjalikarmapraṇipāte. ucyate.
madhyadeśe janma pratilabhate. udārāṇi ca vastrāni pratilabhate. udā-
raṃ kulam pratilabhate. udāraṃ vaya: pratilabhate. udāraṃ svaram
pratilabhate. udārām pratibhānatām. pratilabhate. udārāṃ śraddhām
pratilabhate. udāraṃ śīlam pratilabhate. udāram śrutam pratila-
bhate. udāraṃ tyāgam pratilabhate. udārāṃ smrtim pratilabhate. 
udārām prajñām pratilabhate. asyoddānam. deśavastrakularūpa-
svarapratibhānatāśraddhāśīlaśrutatyāgān smrtimān bhavati prajñā-
vān tathāgatasya buddha prasādaṃ krtvāñjaliṃ labhate dhīra: 

@083
saprajña udāram āśravakṡayam. uktaṃ ca sūtre. ye kecid ānanda
caityacaryāṃ caramāṇā: prasannacittā: kālaṃ kariṡyanti. yathā
bhallo nikṡipta: prthivyām tiṡṭhate evaṃ kāyasya bhedāt svargeṡūpa-
patsyanti.
@084
##LXIII.## katame daśānuśaṃsās tathāgatacaityavandanāyām. ucyate.
abhirūpo bhavati. susvara:. ādeyavākhya:. pariṡadam upasaṃkrān-
ta: pariṡadam āvarjayati priyo bhavati devamanuṡyāṇām. maheśākhyo
bhavati. maheśākhyai: samāgamo sattvai: bhavati. buddhair bud-
dhaśrāvakaiś ca samāgamo bhavati. mahābhogo bhavati. svargeṡū-
papadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti. ime daśānuśāṃsās tathāgatacai-
tyavandanāyā:.
@085
##LXIV.## katame daśānuśaṃsāś chattrapradānasya. ucyate. chattra-
bhūto bhavati lokasya. anavatapto bhavati kāyena anavatapto bhavati
cittena. ādhipatyasaṃvartanīyaṃ cānena karma krtam bhavaty upa-
citam. puna: punaś ca rājā bhavati cakravartī. maheśākhyo bhavati.
maheśākhyai: sattvai: samāgamo bhavati buddhair buddhaśrāvakaiś
ca samāgamo bhavati. mahābhogo bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡi-
praṃ ca parinirvāti.
##a)## atra gaṅgāsaṃtāre bhagavata: pratyekabuddhasya stūpe dat-
tasya chattrasya vipāko varṇyate. yathā cārya sundaranando vyāka-
roti.
jentākasya ca snānena tālasyālepanena ca 
ekacchattrapradānāc ca prāptā me suvarṇavarṇatā.
evamādi chattrapradānasya vipāko vaktavya:. āha ca.
@086
blank
@087
yad dhāryate pravaradaṇḍam udārarūpaṃ
kodaṇḍadāmaparimaṇḍitavastikośam
chattraṃ viśālam amalaṃ śaśimaṇḍalābham
chattrapradānajanitena jagaddharasya.
śricihnabhūtam maṇihemadaṇḍam
paṭojjvalaṃ kāñcanam ātapatram
yad dhāryate mūrdhni narādhipasya
chattrapradānena jagaddharasya
ime daśānuśaṃsaś chattrapradānasya.
##LXV.## katame daśānuśaṃsā ghaṇṭāpradānasya. ucyate. abhirūpo
bhavati. susvaro bhavati. manojñabhāṡī bhavati. kalaviṅkarutabhāṡī
bhavati. ādeyavākyo bhavati. nityaṃ samprahāryajāto bhavati.
puna: punar ānandaṃ śabdaṃ śrṇoti. svargeṡūpapadyate. mahā-
bhogaś ca bhavati. kṡipraṃ ca parinirvāti.
##a)## yathā viśākhayā mrgāramātrā bhagavān prṡṭa:. katham mama
prāsāde nityaṃ kālam pañcāṇgikaṃ tūryaṃ sadaiva vadet. bhagavān
@088
āha. sarvasvaropetāṃ ghaṇṭām āropaya. evaṃ te nityaṃ kālam
prāsāde pañcāṅgikatūryaśabdo bhaviṡyati. anavadyaś ca. ime daśa
guṇā ghaṇṭāpradānasya.
@089
##LXVI.## katame daśa guṇā vastrapradānasya. ucyate. ślakṡaṇa chavir
bhavati. snigdhacchavir bhavati. na ca rajaś cailaṃ kāye śliṡyati.
hrīrapatrāpyasampanno bhavati priyadarśano bhavati prabhūtavastro
bhavati lābhī ca bhavati sūkṡmāṇāṃ vastrāṇām āstaraṇānām. mahā-
bhogo bhavati. svargeṡūpapadyate kṡipraṃ ca parinirvāti. yatha-
oktaṃ bhagavatā devatā sūtre. vastraprado bhavati varṇavān. ime
daśa guṇānuśaṃsā vastrapradānasya.
@090
##LXVII.## katame daśānuśaṃsā āsanapradānasya. ucyate. gurusthā-
nīyo bhavati lokasya. priyadarśano bhavati. prāsādiko bhavati. paṇ-
ḍita janābhigamyo bhavati. yaśa: kīrtiś cāsya loke prathitā bhavati.
sukhasaumanasyabahulo bhavati. svadeśe ‘bhiramati. āsanair avai-
kalyam bhavati. upasthāyakair avaikalyam bhavati. mahābhogaś ca 
bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti. ime daśa guṇā
āsanapradānasya.
@091
##LXVIII.## katame daśānuśaṃsā bhājanapradānasya. ucyate. bhājana-
bhūto bhavati guṇānāṃ snigdhasaṃtatir bhavati. na ca trṡābahulo 
bhavati. trṡārtasya pānīyam prādurbhavati. na ca preteṡūpapadyate.
bhājanair avaikalyam bhavati. mahābhogaś ca bhavati. svargeṡūpapa-
dyate. kṡipraṃ ca parinirvāti. ime daśānuśaṃsā bhājanapradānasya.
@092
##LXIX.## katame daśānuśaṃsā bhojanapradānasya. ucyate. balavān 
bhavati. varṇavān bhavati. sukhito bhavati. pratibhānavān bhavati.
dīrghāyur bhavati. mahājanābhigamyo bhavati. priyadarśano bhavati.
mahābhogaś ca bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti.
##a)## yathoktam bhagavatā vaiśālyāṃ siṃhasya rājaputrasya. dadan
siṃha priyo bhavati. santo janā bhajanti. kalyāṇaśabdo bhavati.
viśārada: parṡadam avagāhati. kālagato deveṡūpapadyate.
gāthā coktā.
@093
te tatra nandanti ramanti ca modayanti 
samarpitā: kāmaguṇeṡu pañcasu
krtvā hi vākyam amitasya tāyino 
modanti te sugatavarasya śrāvakā:.
etad dānasya phalam bhagavatoktam.
svargeṡūpapadyate kṡipraṃ ca parinirvāti. āha ca.
nānārasavyañjanasupraṇītaṃ
kāle śubhaṃ gandharasopapannam
dadāti ya: pātram avekṡya dānaṃ
sadāryasaṃghasya guṇān vicintya
āyuś ca varṇaṃ ca yaśo balaṃ ca
samprāpya bhogān pratibhāṃ sukhaṃ ca 
divīha caiva prathitottamaśrī: 
sukhāt sukhaṃ yāti vimokṡam ante.
ime daśa guṇā bhojanapradānasya.
@094
##LXX.## katame daśa guṇā yānapradānasya ucyate. sukumāracaraṇo
bhavati. supratiṡṭhitacaraṇo bhavati. mārgaklamatho na bhavati.
na ca bahvamitro bhavati. puna: puna: rddhipādān pratilabhate.
hastyaśvādibhir yānair avaikalyam bhavati. mahābhogaś ca bhavati.
svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti.
##a)## yathā coktam devatāsūtre. yānada: sukhito bhavati. yo dadāty
upānahau. yathā coktam abhidharme cakravartisūtre. katamasya kar-
maṇo vipākena rājā cakravartī hastyaśvādīni vāhanāni pratilabhate.
dīrgharātraṃ rājā cakravartī mātaraṃ vā pitaraṃ vopādhyāyaṃ vā skan-
dhena vahati vā vāhayati vā. hastyaśvādibhi: śivikāyānair vā vahati 
vā. durgasaṃkramaṃ vā karoti. setubandhaṃ karoti. upānaha-
pradānāni vā dadāti. kāruṇyena mahāṭavyāṃ sārtham atikrāmayati.
tasya karmaṇo vipākena rājā cakravartī hastyaśvādīni pratilabhate.
tatrārūḍha: samudraparyantām prthivīṃ divasacaturbhāgena parya-
ṭati. ime daśa guṇā yānapradānasya. 
@095
blank
@096
##LXXI.## katame daśa guṇā: pratiśrayapradānasya. ucyate. rājā 
bhavati prādeśika:. rājā bhavati māṇḍalika:. rājā bhavati jambudvī-
pādhipati:. rājā bhavati dvīpadvayādhipati:. rājā bhavati dvīpa-
trayādhipati: rājā bhavati caturdvīpādhipatiś cakravarti. mahābhogaś
ca bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti. 
yathā sumedhāyā bhikṡuṇyā gāthā.
@097
bhagavati konāgamunau saṃghārāme ca niveśe
sakhyas trayo vayaṃ sa vihāraṃ dadau pūrvam.
etā gāthā sumedhāyā:. dharmadinnā ca bhikṡuṇī viśākhyā ca 
mrgāramātā. tābhi: pūrvaṃ daridrastrībhiś catvāri kāṡṭhāni nikhanya
kāśakaṭakam upari dattvā bhagavān konāgamunir buddho niman-
trita: sa tatra bhikṡubhi: sārdham muhūrtaṃ viśrānta: tābhiś cit-
tāni prasāditāni. tena karmaṇā śatasahasraṃ vārān deveśūpapannā:.
aparimitāni cakravartirāṡṭrāny anubhūtāni. sumedhāgāthāś cāsminn
arthe sarvā vistareṇa pratyekam avagantavyā:. ime daśa guṇā: 
pratiśrayapradānasya.
LXXII. katame daśa guṇa: pānakapradānasya. ucyate. sarven-
driyasampanno bhavati. prasannavadano. viśuddhalalāṭa:. snig-
dhacchavi: saṃgatabhāṡī bhavati. na ca trṡābahulo bhavati. trṡi-
@098
tasya pānīyam prādurbhavati. na ca preteṡūpapadyate. mahābhogaś
ca bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti. yathā cāha.
manojñavarṇaṃ rasagandhayuktaṃ 
sarvendriyaprītivivardhanaṃ ca
akālikaṃ satpuruṡapraśastaṃ
dadāti saṃghāya tu pānakaṃ ya: 
sakrtpipāsāvigato viśoko
rasān pradhānān caturo ’nubhūya
jagac ca saddharmarasena tarpya
trṡākṡayaṃ yāti sukhaṃ sukhena.
ime daśa guṇā: pānakapradānasya.
LXXIII. katame daśa guṇā mālāpradānasya. ucyate. mālābhūto
bhavati lokasya. kāyād daurgandhyam apaiti saugandhyam prādur-
bhavati. nityasugandho nityālaṃkrto bhavati. abhedyaparivāro
bhavati. sarvajanapriyo bhavati. mahābhogaś ca bhavati. svargeṡū-
papadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti.
@099
##a)## āha ca.
mālyaṃ vicitram pravaraṃ sugandhaṃ 
praharṡaṇam prītikaraṃ narāṇām
prasannacitto munidhātugarbhe
tathāgatebhyaś ca dadāti yo vai
sa divyamālyābharaṇojjvalāṅga:
śrīmat sukham prāpya divīha caiva
bodhyaṅgadāmapratibhūṡitātmā
mokṡam paraṃ yāti guṇāgragandha:.
##b)## tathānyatarasya daridragrhapater duhitā. sā khalu dvāre
sthitā janapadaṃ sarvālaṃkārabhūṡitam paśyati. utsave ramamāṇam.
sā pitaram āha. mām apy alaṃkuruṡveti. pitāha. kuto ’smākaṃ
daridrāṇām alaṃkāra:.eṡa janapada: krtapuṇyo ’nekaśo buddhe
bhagavati krtādhikāra:. tena ca karmaṇā karṇesumanasya sthavi-
rasyāvadānaṃ vistaraśas tasyoktam. evam alpo ’pi bhagavati krta:
prasādo mahāphalo bhavati. tayā pitātīvoparodhita: prayaccha mama
kiṃcid eṡo ’grato vihāra: atra bhagavata: pūjām upacariṡyāmīti.
tena du:khārtena vibhave ’vidyamāne palālamayīm mālāṃ krtvā
dattā. sā tām palālamayīm mālāṃ grhya buddhapratimāyā: śirasi
dattvā pādayo: praṇipatya āha. bhagavann anena kuśalamūlena
saṃsāre saṃsaratyā mā bhūya: dāridryaṃ syād iti. tasyā: prasāda-
jātāyās tad ahar eva mānuṡyaṃ strībhāvam atikrāntaṃ divyaṃ
rūpam prādurbhūtam. tadviṡayaprativāsinā ca rājñāgradevī sthāpitā.
kālagatā deveṡūpapannā. paścime ’pi ca bhave campāyām agraku-
@100
likasya duhitā pratyājātā paramakalyāṇī sauvarṇā cāsyā mālā sarva-
ratnamaṇḍitā śirasi sahasaiva prāsaiva prādurbhūtā. mātāpitrbhyāṃ vismaya-
jātābhyām mālinīty evāsyā nāma krtam. yadā ca bhagavān
abhisambuddho rājagrhāc campām anuprāpta:. sā copasaṃkrāntā.
tasyāś ca bhagavatā dharmadeśanā krtā pravrajitā cārhantī saṃvrttā.
sāha cittotpādād evāsyā mā me bhūyo mālā bhavatv ity antarhitā.
tāṃ ca drṡṭvā vismayaprāptā devatā gāthām anugāyate yathāha.
dattvā tu palālamayīm mālāṃ sā mālinī sugatasya caitye
varakanakaratnamālāṃ lebhe bodhyaṅgamālāṃ ca.
ime daśa guṇā mālāpradānasya.
##LXXIV##. katame daśa guṇā muktapuṡpapradānasya. ucyate. puṡpa-
bhūto bhavati lokasya. ghrāṇendriyaṃ viśuddhyati. kāyadaurgandhyaṃ
samapaiti. saugandhyam prādurbhavati. daśa diśa: śīlagandha:
khyātiṃ gacchati. abhigamanīyaś ca bhavati. lābhī ca bhavati
@101
iṡṭānāṃ dharmāṇām. mahābhogaś ca bhavati. svargeṡūpapadyate.
kṡipraṃ ca parinirvāti.
##a)## atra karṇesumanasya pūrvajanmani prasāde jāte ekaika-
puṡpapradānasya vipāko vaktavya:. yathā sa eva āha.
ekapuṡpapradānena aśītikalpakoṭaya: 
durgatiṃ nābhijānāmi buddhapūjāya tat phalam.
ime daśa guṇā muktapuṡpapradānasya.
##LXXV##. katame daśa guṇā dīpapradānasya. ucyate. pradīpabhūto
bhavati lokasya. māṃsacakṡur naśyati. divyacakṡu: prādurbhavati.
avidyāndhakāraṃ vidhamati. jñānāloka utpadyate. kuśalākuśalān
dharmān kṡipram prajñāyā pratividhyati. saṃsāre saṃsarato ’vidy-
āndhakāro na bhavati. mahābhogaś ca bhavati. svargeṡūpapadyate.
kṡipraṃ ca parinirvāti.
@102
 ##a)## yathā coktam abhidharme cakravartisūtravibhaṅge. kasya kar-
maṇo vipākena rājā cakravartī maṇiratnam pratilabhate. dīrgharātraṃ
rājñā cakravartinā dīpradānāni pradattāni. pradīpaikadānāni ca.
andhakāre ratna pradīpā dhāritā. ye cakṡuṡmantas te samaviṡa-
māṇi rūpāṇi paśyantu. āha ca.
buddhapraśastaṃ labhate ca cakṡuś
cakṡus tu yasyottamahetubhūtam
lokāvabhāsam bhavatīha rūpam 
pradīpadānena jagaddharasya.
tejo’dhiko nārtham udīkṡaṇīya:
atīva tuṡṭa: śubhakarmadarśī
samprāpya saukhyaṃ divi ceha caiva
viśuddhacakṡu: praśamam paraiti.
atrāryāniruddhasya dīpe divyacakṡur rṡīṇāṃ ca cakṡūtpāṭana-
mokṡāyaṇe vaktavyam. yathā dīpamālāpradānena dīpaṅkareṇa bu-
ddhatvam prāptam. yā ca śrāvastyāṃ cakṡuvikalena pradīpamālā
kāritā. saprasādo jāta:. praṇidhānaṃ krtavān. utthitasya cāsya
yathā paurāṇaṃ cakṡu: saṃvrttam. ime daśa guṇā dīpapradānasya.
@103
##LXXVI.## katame daśa guṇā gandhapradānasya. ucyate. gandha-
bhūto bhavati lokasya. ghrāṇendriyaṃ viśudhyati. kāyadaurgan-
dhyam apaiti. saugandhyam prādurbhavati. daśa diśa: śīlagandha:
pravāti. abhigamanīyo bhavati. lābhī ca bhavati iṡṭānāṃ dharmāṇām.
mahābhogas ca bhavati. svargeṡūpapadyate. kṡipraṃ ca parinirvāti.
##a)## yathoktam abhidharme cakravartisūtre. kasya karmaṇo
vipākena rājñāś cakravartina: strīratnasya romakūpebhya: śarīrād
gandho nirgacchati. tad yathā gandhasamudgakasya. dīrgharātraṃ
tayā striyā caityagarbhagrheṡu gandhopalepanāni datāni. sura-
bhīṇi ca puṡpāṇi dhūpaś ca dattā:. stūpeṡu ca gandhasnāpanāni
krtāni. tasya karmaṇo vipākena rājñaś cakravartina: strīratnasya
śarīrād evaṃrūpo gandho nirgacchati. tad yathā gandhakaraṇḍasya.
ime daśa guṇā gandhapradānasya”.
@104
##LXXVII.## katame daśa guṇā: pravrajyāyā:. ucyate. putrabhārya-
duhitrdhanatrṡṇāsya na bhavati. kāmasya parigraho na bhavati.
araṇyavāse prītim pratilabhate. buddhagocaraṃ sevate. bālagocaraṃ
vivarjayati. durgatigamanīyān dharmān vivarjayati. sugatigamanīyān
dharmān sevate. devā asya sprhayanti. nityaṃ sugatavacane pra-
vrajyām pratilabhate. ime daśa guṇā: pravrajyāyā bhavanti.
##LXXVIII.## katame daśa guṇā araṇyavāsasya. ucyate. saṃgaṇikā
vivarjayati. pravivekaṃ sevate. dhyānālambanaṃ cittaṃ bhavati.
na ca bahukarmakrtyatām prāpnoti. buddhānāṃ smrtiṃ yāti.
prītisukhasaumanasyaṃ kāyo na jahāti. antarāyāś ca na bhavanti.
brahmacaryasya alpāyāsena samādhim adhigacchati. uddiṡṭaṃ cāsya
padavyañjanaṃ na naśyati. yathāśrutānāṃ dharmāṇāṃ vistareṇār-
tham ājānati. ime daśa guṇā araṇyavāsasya.
##LXXIX.## katame daśa guṇā: paiṇḍapātikatve. ucyate. caṅkramo sya
upārjito bhavati. gocaro’sya prahato bhavati. māno. sya nihato
@105
bhavati. ātmānaṃ lābhena yojayati. parān puṇye pratiṡṭhāpayati.
śāstu: śāsanaṃ dīpayati. paścimāyā janatāyā āloka: krto bhavati.
sabrahmacāriṇām upaghāta: krto na bhavati. nīcacittam upasthā-
pitam bhavati. piṇḍapātaparacittasya bhikṡo: sarvā diśo ’pratikūlā
bhavanti gamanāya. ime daśa guṇā: piṇḍapātikatve.
LXXX. daśa vaiśāradyāni. katamāni daśa. ucyate. viśārado grāmam
praviśati. viśārado grāmān niṡkrāmati. viśārada: piṇḍapātam pari-
bhuṅkte. viśārada: pariṡadi dharmaṃ deśayati. viśārada: saṃgha-
madhyam avatarati. viśārada ācāryopādhyāyān upasaṃkrāmati.
viśārado maitracitta: śiṡyān anuśāsti. viśāradaś cīvarapiṇḍapāta-
śayanāsanaglānapratyayabhaiṡajyapariṡkārān paribhuṅkte. grāhyaṃ
cāsya vaco bhavati. imāni daśa vaiśāradyāni.
karmavibhaṅgasūtraṃ samāptam. 
@106
[BLANK]
