Trên Đường Hoằng Pháp

Của Phật Tổ Gotama

Tóm lược sự tích và những cuộc du hành của Phật tổ Thích-Ca

Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu

---o0o---

Nguồn

http://www.quangduc.com

Chuyển sang ebook 16-08-2009

Người thực hiện :

Nam Thiên - namthien@gmail.com

Link Audio Tại Website http://www.phatphaponline.org

Mục Lục

Hồi hướng

Lời giới thiệu

Lời Tựa

- 01 - Sự-tích của Phật-tổ GOTAMA (Cồ-đàm)

- 02

A. Từ Buddha-Gaya

B. Từ IsipaTana (Lộc-Giả) đến thành Bénarès (Ba-La-Nại)

D. Từ Uruvela đến thành Rajagaha (Vương-Xá)

- 03 -

E. Từ Rajagaha (Vương-Xá) sang Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ)

F. Từ Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) sang qua thành Savatthi (Xá-Vệ)

- 04 -

G. Giả Từ Savatthi trở lại Rajagaha

H. Từ Rajagaha trở lại Savatthi

I. Từ Savatthi sang qua Kosambi

J. Từ Kosambi trở lại Savatthi

K. Từ Savatthi sang qua Rajagaha

L. Từ Rajagaha Ðức-Phật trở lại Savatthi

M. Ðức-Phật ngự đến Vesali

N. Ðức-Phật sang qua thành Rajagaha

O. Ðức-Phật sang qua thành Vesali

P. Ðức-Phật từ giã Vesali đi Kusinara

---o0o---

Hồi hướng

Chùa Phật-Bảo chân thành tri Ân Quí Phật-Tử xa gần, đã hoan hỷ đánh máy, xếp kinh, ủng hộ tịnh tài giúp cho quyển kinh "Trên Ðường Hoằng Pháp của Phật Tổ Gotama" được ra mắt đúng ngày lễ Tam Họp năm 2540 của Ðức Phật Gotama.

Nguyện cầu oai lực tối cao của Tam-Bảo, hằng gia hộ cho Quí vị cùng những người Thân-Thương trong Gia-Ðình được nhiều hạnh phúc, sức khỏe tốt và vạn sự như ý. Những Thân Nhân đã quá vãng được thọ sanh về cảnh giới Nhân-Thiên.

Với phước báu cao thượng nầy, cầu xin cho Quí vị trong vòng luân hồi, mỗi kiếp sanh lên gặp ngay Chánh Pháp của Ðấng Toàn Tri, hầu tiến tu Ðạo nghiệp sớm thành đạt Ðạo Quả Niết Bàn Vô Sanh Bất Diệt.

Ban Hoằng-Pháp

Chùa Phật-Bảo

Pagode Buddharatanarama

3, Rue Broca

91600 Savigny Sur Orge

France

Tel: 01 69 96 49 34

-ooOoo-

Lời giới thiệu

Ðối với người Tây-Phương ở những thế-kỷ trước, Ðức Phật Thích-Ca là một nhân-vật huyền thoại và những câu chuyện về Phật-Giáo là hoang đường. Ðến cuối thế-kỷ thứ 19, những cuộc khai quật khảo cổ đã tìm thấy được những di-tích và thạch trụ do Hoàng-Ðế A-Dục dựng lên, 218 năm sau khi Ðức-Phật nhập Niết-Bàn, có ghi khắc nhiều chi tiết liên quan đến nhân vật lịch-sử nầy. Những chi tiết trong kinh sách đã được minh chứng bởi những di-tích khảo-cổ học.

Là Phật-tử chúng ta không thể không tìm hiểu về cuộc đời Ðức-Phật để tỏ lòng kính mộ, để học hỏi gương lành và để đền đáp công-ơn. Có tìm hiểu, chúng ta mới cảm thấy thương kính vô cùng một con người như tất cả chúng ta, đã sinh ra dưới một cội cây, đã tự lực giác ngộ dưới một cội cây (Bồ-Ðề) và viên tịch dưới bóng một cội cây khác. Hầu hết cuộc đời của Ngài trải qua trong cảnh thiên nhiên và trong làng mạc mặc dầu có đủ điều kiện để sống trong cung vàng điện ngọc hay trong những ngôi chùa nguy nga lộng-lẫy. Bốn mươi lăm năm Hoằng-Pháp là bốn mươi lăm năm nhiệt thành tích cực để cứu độ, dẫn dắt chúng-sanh ra khỏi vòng đau khổ luân-hồi. Ðêm chỉ nghĩ 4 tiếng, ngày không ngừng, châu du thuyết giảng, đến giờ phút cuối mặc dầu hơi tàn, sức kiệt, vẫn cố gắng cứu độ người đạo sĩ xa lạ cuối cùng. Thật là một đời hy-sinh đầy cảm-động.

Ðể tưởng nhớ đến đấng cha lành, nhân ngày Ðại lễ VESAK 2540, kỷ-niệm ba biến cố trong đại Ðản-Sanh, Thành-Ðạo và Nhập Niết-Bàn của Phật-Tổ Thích-Ca, chúng tôi xin phép tái-bản quyển "Trên đường hoằng-pháp của Phật-tổ GOTAMA" do Cụ Trùng-Quang Nguyễn Văn Hiểu, cố Hội trưởng Tổng Hội Phật-Giáo Nguyên-Thủy Việt-Nam, biên soạn năm 1959 tại Kỳ-Viên Tự, Sàigòn.

Xin đa tạ quí Phật-tử đã đóng góp công-đức và tịnh-tài để hoàn thành quyển sách này nhất là vợ chồng đạo-hữu Ngô Ngọc Minh, Bà Ðinh thị Oanh, Bà Dương thị Bạch-Tuyết và các Thiện tín ở chùa Phật-Bảo đã dày công đánh máy điện toán, sắp xếp và in lại thành sách.

Xin thành tâm kính dâng quả phúc thanh cao do sự pháp thí nầy đến các bậc Ân-Sư Thầy-Tổ, Cửu-Huyền Thất-Tổ, các vị Cư-sĩ tiền bối, các Chư-thiên và Long thần Hộ-pháp, các chúng-sanh trong ba giới bốn loài, xin cho tất cả đều được an-vui hạnh-phúc trong hào-quang của Chánh-Pháp.

Ban Hoằng-Pháp Phật-Giáo Nguyên-Thủy

Tỳ-Khưu ÐỨC-MINH

Dương Lịch 1997 - Phật-Lịch 2540

-ooOoo-

Lời Tựa

Các bậc Vĩ-Nhân Ðông-Phương làm việc chi cũng chỉ vì mưu-cầu lợi-ích cho nhân-quần xã-hội mà hành-động. Danh thơm tiếng tốt lưu lại muôn đời, đối với các Ngài, giá trị không cao quí bằng tinh-thần phục-vụ nhân-loại. Bởi thế các bậc Hiền-triết Á-châu như Ðức-Phật Thích-Ca, Ðức Khổng-tử, Ðức Lão-tử không để lại một trang lịch-sử nào.

Ðời sống của Ðức-Phật Gotama (Thích-Ca), trải qua 80 năm trong vòng thế-kỷ thứ 6 trước Gia-tô, mà được vang dội đến nay là nhờ thuyết khẩu-truyền của giới Tăng-già. Những tài-liệu lịch-sử ấy được khởi chép, một cách đơn-sơ và rời-rạc trong nhiều bộ kinh, trên lá Bối-đa, lối 100 năm trước kỷ-nguyên Gia-tô.

Ðôi ba trăm năm sau, hàng Cư-sĩ dựa theo đó viết ra nhiều sử-tích khác nhau; mỗi nơi tùy theo phong-tục tín-ngưỡng, tô-điểm thêm nhiều màu sắc huyền-bí thần-thoại, làm cho Ðức-Phật, một nhân-vật lịch-sử, trở thành một vị thần-linh trừu-tượng trong giới siêu-hình.

Tài liệu về lịch-sử Ðức-Phật, trong Tam-Tạng Palĩ, được xác-thực chứng-minh bởi những di-tích và thạch-trụ, do Hoàng-Ðế A-Dục dựng lên, 218 năm sau khi Ðức-Phật nhập Niết-Bàn, được sở Khảo-Cổ Ấn-Ðộ tìm ra. Chúng tôi thu nhặt các tài liệu rời-rạc trong kinh, trong các bài giảng của Ðại-Ðức Narada Maha Thera, trong bút ký của một vài nhà Sư Việt-Nam có dịp đi chiêm bái Phật-Tích tại Ấn-Ðộ và trong những sách khảo-cứu của các nhà học Phật Âu-châu và sắp xếp theo thứ tự, để căn-cứ theo đó phỏng lập lại các cuộc hành trình của Ðức-Phật, trong 45 năm Hoằng-Pháp, trên lưu-vực sông Hằng và miền kế cận Hy-Mã-Lạp-Sơn.

Ðể phát họa con đường gian-truân cực-khổ của một bậc Hiền-triết đầy nhẫn-nại, trọn kiếp hy-sinh cho đời, chúng tôi căn-cứ nơi các địa-điểm ghi chép trong kinh sách và sắp đặt theo vị-trí địa-dư gần xa của các kinh-thành mà xưa kia Ðức-Phật đã để chân đến. Về thời gian, chúng tôi cũng phỏng-lập một ký-sự đại lược, liên-hệ với những hoạt động của Ðức-Phật và những việc đã tuần-tự xảy ra trên đường châu-du của Ngài; trong Tam-Tạng chẳng có ghi chép năm, tháng, ngày, giờ nào Ðức-Phật ngự nơi đây hoặc sang nơi khác.

Chúng tôi đặt ra những câu hỏi để tiện bề nhấn mạnh vào một vài điểm cần thiết và nhất là lưu-ý các bạn thanh-niên Phật-tử về những đoạn đáng ghi nhớ cùng nhận định cho rõ-rệt, hầu lập-tâm phục-vụ Phật-Pháp một cách sáng-suốt.

Chúng tôi thấy cần phải cởi mở những thắc-mắc và hoài-nghi của các bạn thanh-niên về danh-từ "Pháp Thần-Thông", ám chỉ các pháp lạ mà đôi khi Ðức-Phật phải dùng đến để cảm phục người ngoại đạo cũng như để cứu độ những kẻ lâm nạn. Ðây không phải là một điều dị-đoan, mà là một việc thông thường của các bậc đã tiến đến trình độ cao-siêu và đã triệt-thấu những bí-ẩn của vũ-trụ. Với phương-pháp chỉ quán, Minh-sát trong môn thiền Ðịnh, mọi người có thể khai thông trực-giác và đạt được các pháp mầu nhiệm như: thấy xa ngàn dặm, nghe xa ngàn dặm, đọc tư-tưởng người khác, tàng hình đổi dạng, đi trên không-gian hoặc sử-dụng theo ý muốn những nguyên-tố tinh-thần vật lý. Khoa-học, tuy chưa tiến sau vào lãnh-vực tinh-thần, nhưng cũng đã chế-tạo những máy móc tối-tân để thâu thanh, truyền hình, tàu bay, hỏa tiển, vv..., mà trước kia chẳng ai tin-tưởng rằng loài người có thể tiến bộ đến mức hiện giờ. Cũng như thế ấy, khi chưa ai đạt được kết-quả thiền Ðịnh như Ðức-Phật và đệ-tử của Ngài, hoặc như các bậc tu-chứng trong đạo-giáo khác, thì cũng không ai tin nơi các pháp thần-thông, nhưng khi người nào đạt được khả-năng sử-dụng những tiềm-lực sâu kín của vũ-trụ, người ấy sẽ không lấy đó làm lạ.

Sau cùng chúng tôi mong được Chư Phật-tử gần xa chỉ dạy những khuyết-điểm hoặc những sai lầm, để chúng tôi sửa chửa lại cho quyển sách thêm phần hoàn bị.

Kỳ-Viên-Tự, Sài-Gòn

21-11-1959

-ooOoo-

- 01 - Sự-tích của Phật-tổ GOTAMA (Cồ-đàm)

1- Ai là Vị Giáo-chủ của Ðạo-Phật?

Chính là Ðức-Phật Gotama (Cồ-Ðàm). Tôn-hiệu người ta thường dùng là Phật Sakya-Muni, âm-trại qua giọng Việt-Nam là Thích-Ca Mâu Ni hay Thích-Già Mâu Ni, nghĩa là Bậc Trí-Tuệ của dòng Thích-Ca.

2- Phật là người như thế nào?

Ðức-Phật là người đã biến-hóa đến mức toàn thiện, toàn mỷ và tự tìm ra ánh sáng chân-lý, thấu rõ định-luật cấu-hợp thiên nhiên của vạn-vật, cho nên không còn bị ở dưới quyền chi-phối của định-luật ấy nữa, tức là được hoàn toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi. Tự mình giải thoát rồi, Ðức-Phật còn một nghĩa-vụ thiêng-liêng là hướng dẫn chúng sinh theo Ngài đến nơi an-vui tuyệt đối, nơi không còn khổ, không còn sanh, già, đau, chết gọi là Niết-Bàn.

3- Phật phải là một vị Trời không?

Không, Phật cũng là người như chúng ta nhưng là một người độc nhất vô nhị, cả muôn triệu ức năm mới gặp được một người như thế.

4- Ngài tên họ là chi?

Tên của Ngài là Siddhattha (Sĩ-Ðạt-Ta). Họ của Ngài là Gotama (Cồ-Ðàm).

5- Thân-sinh của Ngài là ai?

Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn-Vương) và Hoàng-hậu Maya (Ma-da). Hoàng-hậu sanh Thái-tử Siddhattha dược bảy ngày rồi thăng-hà; nhờ bà Thứ-hậu Mahapajapati hay Gotami là dì ruột săn-sóc nuôi dưỡng đến trưởng thành.

6- Dân chúng dưới quyền cai-trị của Vua Suddhodana thuộc về dân nào, dòng nào?

Dân Ấn-Ðộ, dòng Sakya (Thích-Ca), thuộc giống Ariya da trắng ở Âu-Châu và Á-Châu, gần dân Latins (Ý), Germans (Ðức) và Slaves (Tư-Lạp-Phu).

7- Nước của Vua Suddhodana ở đâu?

? Ðông-Bắc Ấn-Ðộ, dưới chân Hymalaya (Hy-Mã-Lập-Sơn), Kinh-đô là Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ), trên bờ sông Robini, cách thành Bénarès 150 cây số về hướng Bắc.

8- Hoàng-tử Siddhattha ra đời lúc nào?

Ðúng bữa trăng tròn ngày thứ 6 tháng Vesakha (Nhằm tháng Năm dương-lịch hoặc tháng Tư âm-lịch, năm Tuất). Cách đây 2.582 năm trước kỷ nguyên Gia-tô 623 năm (1.959 + 623).

9- Lúc Hoàng-tử Siddhattha ra đời có điềm chi lạ?

Có. Chính các thầy Bà-La-Môn làm quốc-sư và chiêm tinh gia trong trào đã báo trước điềm lành; Hoàng-tử Siddhattha sẽ trở thành một vị Ðại Hoàng-đế, thống trị các xứ. Bằng như Hoàng-tử xuất-gia tìm đạo. Ngài sẽ trở thành một vị Phật, một ánh sáng cho thế-gian.

10- Còn điềm lành nào nữa chăng?

Còn. Thuở ấy một vị Ðạo-sĩ tên Asita, đương ẩn-tu trên Hy-Mã-Lập-Sơn, đoán biết có quý-nhân ra đời, liền hạ sơn đến thành Kapilavastu, xin ra mắt vị Hoàng-tử sơ-sinh. Vừa gặp Hoàng-tử, vị Ðạo-sĩ ấy cung kính cúi lạy và nói rằng một ngày kia Hoàng-tử sẽ thành Ðấng Vô-Thượng Chánh-Giác và làm thầy hướng dẫn Chư-Thiên và nhân-loại trên đường giải-thoát. Rồi vị Ðạo-sĩ khóc-lóc tức tưỡi, buồn tủi phận già, không thể sống đến thời kỳ Hoàng-tử đắc quả Phật để nhờ Ngài tế độ.

11- Khi nghe lời tiên-tri của Ðạo-sĩ Asita, Vua Suddhodana có tỏ vẽ vui thích không?

Không. Trái lại vua cha tìm đủ mọi phương-pháp để ngăn ngừa không cho Hoàng-tử xuất-gia bởi Ngài muốn cho con trở thành một vị Ðế-Vương hùng cường, trị vì thiên hạ.

12- Vua Suddhodana dùng phương-pháp chi để cầm giữ Hoàng-tử Siddhattha?

Khi Hoàng-tử lớn lên, vua cha không cho lìa cung nội, ra lệnh nghiêm-nhặt không ai được phép thố-lộ cho Hoàng-tử thấy biết những sự buồn thảm, bệnh-tật và những cảnh đau khổ, tử-biệt trong đời. Ngày ngày, Hoàng-tử sống giữa yến-tiệc, ca-xang; hết cuộc vui nầy đến trò vui khác, làm cho Hoàng-tử say-mê, không quan-tâm lo nghĩ đến thế-sự. Ngoài ra còn có nhiều danh-sư chuyên dạy văn chương võ-nghệ, rèn-luyện cho Hoàng-tử có đủ tài ba lỗi-lạc.

Ðến lúc trưởng thành, vua cha tạo cho Hoàng-tử ba tòa cung điện thích hợp với ba mùa trong xứ: Mùa nóng, mùa lạnh và mùa mưa. Bên trong cung-điện được trang hoàng cực-kỳ sang-trọng; bên ngoài có vườn thượng uyễn rộng lớn bao la, cây cối sum-sê, bông hoa đủ màu, hồ sen, suối nuớc và nhiều thắng cảnh vui-đẹp làm cho Hoàng-tử càng say-mê cuộc đời vương-giả trong cái tuổi xuân-xanh mơ-mộng.

13- Hoàng-tử sống nơi ấy một mình trơ-trọi hay sao?

Không. Ðể tránh cảnh đơn-độc, không thích-hợp với ý-định của hoàng-triều, vua cha chọn lựa giữa hàng công tôn, những trai tài đầy hy-vọng về tương-lai, hằng ngày vui sống bên cạnh Hoàng-tử.

Ðến khi vừa được 16 tuổi, Vua cha cưới cho Hoàng-tử nàng Công-chúa Yasodhara (Da-Du-Ðà-La), con vua Suppabuddha và Hoàng-hậu Amita (Bà nầy là em ruột của Vua Suddhodana, tức là cô ruột của Hoàng-tử) của xứ Devadaha ở kế-cận, lại còn cấp cho một đoàn cung-phi trẻ tuổi yêu-kiều diễm-lệ, rành nghề ca-xang nhạc vũ.

14- Giữa đời sống cực kỳ vui sướng như thế ấy, cớ sao Hoàng-tử lại nảy sanh tư-tưởng chán đời?

Lúc dạo chơi trong vườn thượng uyễn, tình cờ được mục-kích bốn hiện tượng phi-thường, Hoàng-tử chợt tỉnh thấy rõ tình trạng khổ-não của đời sống thế-gian.

15- Bốn hiện tượng ấy như thế nào?

a) Một người già quằn-quại dưới sự tàn-phế suy-nhược của xác-thân.

b) Một người đau khổ vì bệnh lở-lói cùng khắp thân-thể.

c) Một tử-thi sình-nhầy hôi-thúi gớm nhờm.

d) Một vị thầy tu.

16- Xin tường thuật bốn hiện tượng ấy?

a) Một ngày nọ, Hoàng-tử đi dạo chơi trong vườn thượng uyễn, bổng gặp một ông già thân hình còn da bọc xương, khom lưng, chống gậy, hai chân run-rẫy, bước tới nặng nhọc, tỏ vẻ người tàn-tạ dưới sức nặng của tuổi già. Hoàng-tử lấy làm ngạc-nhiên (vì chưa từng thấy), kêu tên xa-phu hỏi:

Kìa Channa (Xa-Nạt), người gì kỳ lạ vậy?

- Channa trả lời: Tâu Hoàng-tử, ấy là một người già.

Người ấy sinh ra với hình thể như vậy sao?

- Tâu lệnh Ngài, trước kia người ấy cũng tráng kiện, tương-tắn, khỏe-mạnh như Ngài.

Còn nhiều người già như ông ấy chăng?

- Tâu Ngài, có rất nhiều.

Tại sao ông nầy phải lâm vào tình-trạng buồn thảm như vậy?

- Ấy là định-luật thiên-nhiên, dành chung cho nhân-loại; hết lúc xuân-thời tráng-kiện, đến tuổi già-yếu suy-nhược, da nhăn, má hóp, mắt lờ, tai điếc, lưng mỏi, gối dùn.

Ta đây cũng sẽ già như vậy sao, Channa?

- Cũng vậy, tâu Ngài.

Câu trả lời của Channa đánh mạnh vào tâm-trí của Hoàng-tử, làm cho Ngài ngạc-nhiên kinh-sợ, lặng thinh suy-nghĩ. Từ nhỏ đến lớn chưa từng gặp một thảm-cảnh nào khêu gợi trạng-huống bi-quan của số-phận loài người đến như thế, nên Hoàng-tử buồn-bả, bảo Channa quay xe trở về cung-nội.

b) Một thời-gian sau, cũng trong một cuộc du-ngoạn trong vườn thượng-uyễn, Hoàng-tử gặp một người bị ghẻ chóc, lở-lói cùng mình, rên siết khổ-sở.

Channa cũng giải thích cho Hoàng-tử biết thân người là nơi phát-sanh rất nhiều thứ bệnh-tật và mọi người bất luận trẻ già, sang hèn, không ai tránh khỏi được.

Nghe qua, Hoàng-tử phát ghê-tởm cái xác-thân và bắt đầu chán-nãn cuộc đời. Từ đó, Hoàng-tử không còn vui thú dục-tình, ngày đêm lo nghĩ tìm kiếm phương-pháp diệt-trừ sự già và sự đau.

c) Sau một thời-gian nữa, Hoàng-tử gặp một tử-thi sình-nhầy nơi cạnh đường.

Lần này cũng nhờ Channa vạch rõ cho Hoàng-tử thấy cái chết là mức cuối cùng của con người. Từ thường dân đến vua chúa, khi ra đời đều phải tiến lần đến chỗ chết, không ai tránh khỏi và cũng không ai biết được mình sẽ chết già hay chết trẻ.

Hoàng-tử gạn hỏi Channa: Ta đây cũng sẽ chết hay sao?

- Tâu Ngài, trong hoàn-vũ nầy, không một ai thoát khỏi tay tử-thần. Nếu Ngài cho phép tôi nói sự thật, tôi xin tâu rằng: Một ngày kia, Ngài cũng sẽ chết như mọi người ở thế-gian.

Lời quả quyết của Channa làm cho Hoàng-tử không còn ngờ-vực, liền hối quay xe trở về hoàng-cung. Ðem hết tâm trí suy-tưởng đến cái già, cái đau, cái chết, Hoàng-tử kết-luận: Ích-lợi gì cái đời vinh-quang oanh-liệt của nhà vua, nếu những chuổi ngày hạnh-phúc chốn lầu son điện ngọc sẽ đưa ta đến chỗ già đau, chết? Ô hởi! Ðời người thật là khốn khổ, tìm đâu cho ra con đường diệt-khổ? Từ đó không giờ khắc nào Hoàng-tử xao lãng việc tìm kiếm con đường diệt-khổ.

d) Mỏi mệt cả tinh-thần trí-não mà tìm cũng không ra lối thoát, Hoàng-tử bảo Channa bỏ xe thơ-thẩn trên những con đường xa xâm u-tịch của vườn thượng-uyễn. Ngồi trên xe mà tâm-trí vẫn chú vào đề mục giải-thoát khỏi cảnh già, đau, chết. Bỗng nhiên, trước mắt Hoàng-tử xuất hiện một Ðạo-sĩ du-phương, phong-độ uy-nghiêm, sắc-diện trầm tỉnh dưới bộ áo nâu sòng. Hoàng-tử chợt tỉnh, lĩnh-hội điềm lành, biết rằng đây là con đường duy-nhất phải trải qua để khám phá nguyên nhân trói-cột con người trong chỗ già, đau, chết.

(Theo kinh sách, điềm ứng-hiện nầy, cũng như ba điềm trước, do năng lực sâu kín của các pháp Ba-La-Mật mà Hoàng-tử đã thực hành trong nhiều kiếp, tự nhiên xuất-hiện làm trợ duyên giúp Hoàng-tử tự tỉnh xuất-gia cho kịp thời. Theo một nguồn tài-liệu khác, thì bốn cuộc gặp-gở nói trên đã xảy ra trong khi Hoàng-tử xin phép vua cha đi dạo chơi ngoài bốn cửa thành. Thuyết này không hợp với bao nhiêu cố-gắng của Vua Suddhodana để cầm giữ Hoàng-tử trong cung-nội vì sợ Hoàng-tử gặp những khổ cảnh ngoài đời, chán-nãn đi tu).

Từ đó Hoàng-tử nhất định xuất-gia tìm đạo.

17- Hoàng-tử hy sinh cả một đời sống vương-giả được sao?

Trình độ tiến-hóa của một vị Bồ-Tát đã hy-sinh nhiều kiếp với chí-nguyện độ đời, không thể tưởng-tượng được. Ngài đã từng bố-thí tài-sản, vợ con, tai mắt, máu thịt và thân mạng, từ Vô-lượng kiếp để đem lại hạnh-phúc cho chúng-sanh, thì sá chi ngôi vàng, điện ngọc, vợ đẹp, hầu sinh trong một tấn-tuồng mà Ngài đã từng diễn đi, lập lại, trên con đường phiêu-bạt giữa cõi luân hồi. Bởi thế Bồ-Tát Siddhattha dứt bỏ những nhân-vật thương yêu một cách dễ-dàng. Nếu gươm Trí-Tuệ của Ngài chưa sắc-bén thì kiếp này chưa phải là kiếp chót để thành-công đắc-quả.

18- Trốn cha, lìa vợ, Hoàng-tử há chẳng phải là người thất-hiếu, bạc-tình?

Không thể dựa nơi tình-thương ích-kỷ của cha đối với con, vợ đối với chồng, mà khép cho Hoàng-tử cái tội thất-hiếu, bạc-tình.

Lòng từ-bi của một vị Bồ-Tát bao trùm cả muôn loài vạn-vật. Tình-thương bình-đẳng mới gọi là chân-thật và hy-hữu. Vả lại, Bồ-Tát chỉ tạm-biệt gia-đình một thời-gian, khi thành-công đắc-quả trở về cứu-độ gia-đình quyến-thuộc. Cũng chẳng vì sự vắng mặt tạm thời ấy mà cha già, vợ yếu, con thơ phải đói khổ, mà gọi Hoàng-tử là người thất-hiếu, bạc-tình.

19- Hoàng-tử trốn ra đi bằng cách nào?

Giữa đêm trăng tròn của ngày rằm tháng 6 năm Mẹo, trong lúc mọi người an giấc, Hoàng-tử sẽ lén vào phòng nhìn vợ, xem con, rồi trở ra đánh thức Channa, bảo thắng ngựa Kanthaka (Kiền-trắc), thầy trò ra đi không ai hay biết.

20- Lúc ấy Hoàng-tử Siddhattha được mấy tuổi?

Hoàng-tử vừa được 29 tuổi.

21- Hoàng-tử đi về hướng nào?

Hoàng-tử đi về hướng Ðông-Nam, thẳng đến bên kia bờ sông Anoma, dừng ngựa lấy gươm cắt tóc, cởi trang phục bên ngoài, giao cho Channa, bảo trở về Kapilavastu yêu cầu Vua cha và Công-chúa Yasodhara an tâm để cho Ngài đi tìm đạo. Sau khi Channa lên ngựa trở về, Hoàng-tử ở lại bờ sông Anoma bảy ngày, tỉnh-tọa giữa cảnh u-tịnh, rất vui thích được tiến một bước đầu trên đường xuất-gia. Rồi sau khi đổi y-phục cho một người Ðạo-sĩ, Ngài lên đường lần bước đến Rajagaha (Vương-Xá thành), kinh-đô của xứ Magadha (Mã-Biệt-Ðà).

(Từ đây người ta gọi Hoàng-tử là Sa-môn Gotama, hay Bồ-Tát Siddhattha, trong lúc Ngài chưa thành Phật).

22- Bồ-Tát Siddhattha đến Rajagaha để làm gì?

Gần thành Rajagaha có hai thầy Bà-la-môn tên Alara và Uddaka nổi danh là bậc Trí-Tuệ siêu phàm, nên Bồ-Tát đến đó để xin thọ-giáo với hai vị danh-sư ấy.

23- Hai thầy Bà-la-môn ấy dạy những chi?

Hai thầy dạy phải tấm gội linh-hồn bằng kinh-kệ, cúng tế và mọi cách hành-lễ để cầu xin Ân-huệ của Thượng-Ðế cho được giải-thoát.

24- Sa-môn Gotama có cho tôn-chỉ ấy là chân-chánh không?

Ban-sơ Bồ-Tát cố-gắng học tất-cả giáo-lý của hai vị Bà-La-Môn và tinh-tấn thực-hành nhưng không thấy tiến được bước nào đến mục đích giải-thoát.

25- Không được toại nguyện Bồ-Tát đi tìm đạo nơi đâu nữa?

Bồ-Tát còn đi thọ-giáo với nhiều Ðạo-sĩ khác, trong vùng kế cận Rajagaha, học tu khổ-hạnh để diệt trừ ái-dục phiền-não. Học xong Bồ-Tát vào ẩn-dật trong một khu rừng tịch-mịch, tại làng Uruvela và hết sức kiên-nhẫn, giam mình trong mọi pháp hành thân hoại thể, cực kỳ khổ sở. Tiếng đồn Ngài là Bậc Thánh-nhân, nên có năm người đồng tu khổ hạnh như Ngài đến xem cho biết. Thấy tận mắt họ đem lòng kính-phục, cho rằng Bồ-Tát Gotama thật là người có tinh-thần cứng rắn và can-đảm trong pháp khổ-hạnh. Họ tin-tưởng một ngày kia Bồ-Tát sẽ thành-công đắc quả chẳng sai, nên xin ở lại đó, mong sẽ được làm môn-đệ của Bồ-Tát.

26- Năm Thầy ấy tên chi?

Tên:

- Kondanna (Kiều-Trần-Như hay Hỏa-Khí)

- Bhaddiya (Bạt-Ðề hay Tiểu-Hiền)

- Vappa (Thực-Lực hay Khởi-Khí)

- Mahanama (Ma-Nam hay Ðại-Danh)

- Assaji (Át-Bệ hay Mã-Sư hay Mã-Thắng).

Thường gọi là nhóm năm Thầy Kiều-Trần-Như.

27- Bồ-Tát Gotama ở tại rừng Uruvela bao lâu?

Gần sáu năm. Sức lực càng ngày càng suy-nhược, thân thể gầy còm, do sự nhịn ăn, thức đêm, thức ngày, mệt-mỏi rủ-liệt nhưng không thối chuyển. Một đêm nọ, Bồ-Tát đi kinh-hành mặc-tưởng, té quị chết giấc vì đã kiệt sức. Năm Thầy Kiều-Trần-Như tưởng Bồ-Tát đã chết nhưng một chập sau Ngài tỉnh lại.

28- Bồ-Tát còn tiếp tục tu khổ-hạnh nữa không?

Không. Ngài đã thấy pháp khổ-hạnh không đem lại thành-công và giải-thoát ... Ðã cố-gắng liều thân đến cùng, mà vẫn không đạt được mục-đích, cũng không thấy tiến hóa về mặt tinh-thần, Bồ-Tát nhất định bỏ lối hành xác và bắt đầu ăn uống trở lại như thường. Năm Thầy Kiều-Trần-Như thấy vậy cho rằng Bồ-Tát đã thối-chí ngã-lòng, nên bỏ ra đi nơi khác, không còn tin-tưởng nơi Ngài nữa.

29- Ðã nói rằng Bồ-Tát là bậc Trí-Tuệ, sao cũng lầm-lạc theo mê-tín?

Chẳng phải vậy. Tin những điều chi mù-mờ, vô căn-cứ, không đúng với chân-lý, mà vẫn cố tin, cố thực-hành mới gọi là mê-tín.

Sa-môn Gotama là người thật tâm giải-thoát, không bao giờ tin bướng, nghe càng, cũng chẳng hề đặt trọn tin-tưởng nơi một tôn-giáo nào trước khi nghiên-cứu và thực hành chu đáo. Nghe nơi đâu có danh-sư, dầu đường sá xa xôi hiểm trở. Bồ-Tát cũng tìm đến học đạo và trong khi học, Ngài đem tất cả tinh-thần nghị-lực, kiên-nhẫn suy-tầm chân-lý tận nơi huyền-vi sâu-kín, dùng Trí-Tuệ suy-xét và thực-nghiệm đạo-pháp để nhận-định chánh-tà; như thế chẳng phải là mê-tín. Bồ-Tát Siddhattha là người duy-nhất đã cố-công khảo-cứu và thực-hành tất cả đạo-giáo trong thời kỳ Ngài đi tìm đạo. Nhờ chí kiên-nhẫn mà Ngài không lầm-lạc và cũng nhờ Trí-Tuệ xét đoán nên Ngài mới tìm ra chân-lý.

30- Ðến đâu cũng không được toại-nguyện Bồ-Tát có thối-chí ngã lòng chăng?

Không. Ðã kinh-nghiệm bao nhiêu pháp cầu-khẩn, cúng-tế, hành-xác mà không đắc kỳ sở-nguyện, bấy giờ Bồ-Tát định tự vạch lấy con đường tiến-hóa sáng-kiến của mình. Bỏ khổ-hạnh, Bồ-Tát áp-dụng phương-pháp thu-thúc Lục-căn, chế-ngự dục-vọng. Ðồng thời nhờ cảnh cô-độc, được tịnh tâm an-trí, Bồ-Tát khai thông những kinh-nghiệm sẵn có và làm phát-triển những tiềm-lực siêu-việt bên trong.

Một đêm nọ, Bồ-Tát thấy triệu-chứng sắp thành-công đắc-quả. Sáng ngày Bồ-Tát xuống sông Niranjara (Ni-Liên) tắm rửa sạch-sẽ, rồi thọ một bữa cơm sữa của nàng Sujata. Nàng nầy, trước kia có khấn-vái với vị Thọ-thần, xin được gặp một người chồng vừa-ý và sanh được một trai đầu lòng. Lời khấn-vái ấy đã thành-tựu nên sắm một mâm cơm nấu sữa tươi đem ra cây cổ-thọ cúng trả lễ cho vị Thọ-thần. Trông thấy Bồ-Tát đương ngồi trầm-tư mặc-tưởng dưới cội cây, nàng tưởng rằng vị Thọ-thần ứng-hiện nên thành-tâm đem cơm dâng cúng cho Bồ-Tát.

Sau khi thọ-thực, Bồ-Tát thấy trong mình khỏe-mạnh phi-thường. Trọn ngày đó Bồ-Tát ngồi trên bờ sông tham-thiền quán-tưởng. Chiều lại, Ngài đến cội Bồ-đề kế-cận, ngồi xây mặt về hướng Ðông và nhất-nguyện không lìa khỏi nơi ấy trước khi đắc đạo-quả.

Chính dưới cội Bồ-đề nầy, Bồ-Tát Siddhattha chiến thắng vẻ-vang trận giặc cuối cùng hết sức khó-khăn.

31- Trận giặc thế nào mà gọi khó-khăn?

a) Thất-tình lục-dục là những bẩm-thụ thiên-nhiên, hẳng đưa con người đến sa-đọa điêu-linh. Bồ-Tát luôn luôn thu-thúc, đè-nén, không để cho các tật ấy chi phối nên trong thời gian xuất-gia tìm đạo, những bẩm-thụ cố hữu bên trong, tựa hồ như đã bị diệt tận gốc rễ; chẳng dè trong giai-đoạn chủ-yếu nầy, bao nhiêu thị-dục và khuynh-hướng về thế-gian, bấy lâu đã ẩn-khuất im-bặt trong tiềm-thức, thình-lình lập-lòe phản-ứng, gây ra một bức tường chướng-ngại kiên-cố. Vì thế Bồ-Tát phải quyết-liệt chiến đấu với Dục-Lậu Phiền-Não nầy (Kamãsava).

b) Sau mũi giặc thứ nhất xuất hiện một loạt ảo-giác bộc-lộ những háo-thích về các lạc-thú đã từng nếm trải, kích-thích sự mến-tiếc và mong-ước được sống cho lâu dài, để tận-hưởng mùi-vị hương-trần. Biết được sự tham sống là cội rễ, nhân-sanh ra bản-thân nầy và cũng là nguồn gốc của mọi sự khổ-não dính liền với thân, Bố-tát gom thần-lực Trí-Tuệ, tẩy-trừ những trần-cấu, đã lâu đời chồng-chất, tích-trử trong tâm-khảm của Ngài. Ðây gọi là Tái-Sanh Lậu Phiền-Não (Bhavãsava).

c) Kế tiếp xuất hiện trong tâm Bồ-Tát một màn-ảnh rất linh-động: Nào là lộc cao, tước-trọng, thanh-danh, uy-quyền, giàu sang, vinh-hiển, ái-tình, dục-lạc, hạnh-phúc, gia-đình cho đến tất cả những thú-vị, những vui-sướng của người được đặc-biệt ưu-đải trên thế-gian như Bồ-Tát, đều liên-tiếp biểu-hiện những tranh-cảnh rất cám-dỗ, làm cho Bồ-Tát bị cảm-kích, xiêu-lòng, tấn-thối lưỡng-nan. Ðây gọi là Vô-Minh Lậu Phiền-Não (Avijjãsava). Chợt nhớ lại lời cương-quyết thề-nguyện "Thà chết hơn là từ bỏ mục-đích giải-thoát". Sa-môn Gotama liền vận-dụng tất-cả tiềm-lực Trí-Tuệ phi-thường, hùng-dũng chiến-đấu và đã toàn thắng trận giặc-lòng rất ghê-tởm ác-nghiệt.

Sau khi những dấu vết cuối cùng của ba Pháp Trầm-luân bên trong đã được dứt-khoát t?y-trừ thì sự vắng-lặng sâu-kín của Niết-Bàn đã tràn-ngập cõi lòng, Bồ-Tát nâng Trí-Tuệ lên từ nấc Giác-Ngộ đến đỉnh Tuệ-Giác Viên-Minh tuyệt-đối. Màn Vô-Minh đã bị xé tan, Ngài đạt được mục đích cứu-cánh, chứng quả Toàn-Giác thành một vị Vô-Thượng Chí-Tôn, một Vị Phật.

32- Ngày giờ nào Bồ-Tát thành Phật và lúc ấy Ngài được mấy tuổi?

Trận chiến đấu cuối cùng để thắng mọi vi-tế phiền-não bên trong vừa chấm dứt thì trời vừa sụp tối, trăng rầm tháng Vesakha lố mọc, rạng tỏ chân trời. Chính trong đêm trăng tròn tháng Vesakha ấy, Bồ-Tát Siddhattha đã chứng quả vị Chánh-Ðẳng Chánh-Giác nhằm năm Dậu, ngày thứ tư kể tới nay được 2.547 năm (1959 + 623 - 35). Lúc ấy Ngài được 35 tuổi.

33- Xin giải rõ thế nào gọi là đắc quả Vị Phật?

Nhờ trau-dồi Trí-Tuệ sắc bén, do pháp Thiền-định Minh-sát, Bồ-Tát tận-diệt gốc rễ phiền-não vi-tế trong tiềm-thức, không còn một chướng ngại nào che án, nên tâm-thần thanh-thoát, sáng-suốt càng sáng-suốt thêm. Thắng được trận giặc lòng rồi, trong canh một Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác soi thấy trong mỗi kiếp luân-hồi, từ gần đến xa, Ngài đã sanh nơi đâu, làm chúng-sanh ở cảnh-giới nào, cha, mẹ, vợ, con là ai. Tuệ-Giác thấu rõ tiền kiếp của mình gọi là Túc-Mạng-Minh (Pubbenivasanusatinãna).

Qua canh hai, Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác soi cùng khắp ba-giới bốn-loài thấy chúng-sanh bị trầm-luân trong sáu nẻo luân-hồi (Trời, Người, Súc-sanh, A-tu-la, Ngạ-quỷ, Ðịa-ngục) do sự gây nhân tạo-nghiệp (nhân quả báo ứng). Tuệ-Giác nầy gọi là Thiên-Nhãn-Minh (Cutuppatanãna).

Qua canh ba, Bồ-Tát dùng Tuệ-Giác quan-sát đời sống của chúng-sanh thấu rõ pháp Tứ-Ðế (Catu-ãriyasacca) là bốn điều chân-thật về:

- Cái Khổ trong Ðời

- Nhân sanh Khổ

- Sự Diệt-Khổ

- Phương-pháp Diệt-Khổ.

Tuệ-Giác nầy gọi là Asavakkhayãnãna (Lậu-Tận-Minh).

Ðắc được ba cái Tuệ-Giác nói trên, Bồ-Tát thấu rõ cái định-luật cấu-tạo sáu loại chúng-sanh trong ba cõi: (Dục-Giới, Sắc-Giới, Vô-Sắc-Giới) nên không còn dính-mắc trong định-luật ấy tức là hoàn-toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi. Từ đây Bồ-Tát đã chứng-quả Vị Phật cũng gọi là đạo-quả Niết-Bàn Vô-sanh Bất-diệt.

34- Bồ-Tát Gotama thành Phật rồi, còn ở trong rừng Uruvela bao nhiêu ngày?

Từ nay không còn dùng hai chữ Bồ-Tát nữa bởi Bồ-Tát (Bodhisatta) có nghĩa là chúng-sanh có Trí-Tuệ. Khi chúng-sanh ấy đã thành Phật rồi ta phải dùng danh-từ Phật Gotama (Buddha Gotama) hay Phật Thích-Ca Mâu-Ni (Buddha Sakya Muni).

Trong lịch-sử có chỗ nói rằng: Ðức-Phật ở lại rừng Uruvela bảy tuần nhật (49 ngày), có chỗ nói Ngài ở bốn tuần (28 ngày).

a) Sau khi đạt được chân-lý rồi, Ðức-Phật nhập Ðại-định trọn bảy ngày dưới cội Bồ-đề. Qua bữa thứ tám Ngài đến Tỉnh-tọa dưới cây Ajapãla (cây dừng) gần đó để suy-nghĩ về đạo quả mà Ngài đã chứng-ngộ. Ngài thấy chân-lý đem lại hạnh-phúc tối cao nhưng rất khó đạt. Chỉ có bậc Minh-triết, đại-hùng đại-lực mới tu chứng được. Nhân-loại đương xao-xuyến theo bản-năng chỉ biết vui thích trong vòng trần-tục, nên không thể nhận-thức được luật Tuần-hườn, luật Nhân-quả: khó hấp-thụ được giáo-lý của Như-Lai, bởi giáo-lý ấy bắt-buộc phải xa-lánh thế-sự, thắng-phục dục-vọng luyến-ái mới tiến được trên đường giải-thoát.

b) Nghĩ như thế Ðức-Phật do dự rồi xét lại thấy cần phải đem đạo-pháp ra chỉ dạy cho người đời bằng một đường lối rõ-rệt và giản-dị, để tùy căn-cơ và duyên nghiệp, mỗi người có thể thấu rõ được ít nhiều chân-lý. Chỉ có phương-pháp ấy mới phồ-độ được chúng-sanh và để cho họ có quyền bình-đẳng tự-do trên đường tu-học. Ðó là ý-định của Ðức-Phật về phương cách Hoằng-pháp độ-sanh.

35- Nghe rằng Ðức-Phật có một kẻ cừu-địch đeo theo phá-khuấy, nhiểu-hại, kẻ đó là ai?

Người xưa hay dùng thí-dụ, ngụ-ngôn cùng nghĩa bóng cốt yếu để tô-điểm thêm vẽ huyền-bí cho những đoạn lịch-sử của vị Giáo-chủ. Nhiều kinh sách chứa đầy sử-tích thần-thoại, không thích-hợp với đời nay lại còn làm cho thương-tổn giá-trị của nền đạo-giáo cao-siêu của Ðức-Phật. Người ta muốn che-đậy những sự thật đã xảy ra, chẳng qua là sợ giảm uy-tính và thanh-danh của bậc Chí-tôn. Vì đó người ta trừu-tượng một con quỷ để làm kẻ cừu-địch của Ðức-Phật. Con quỷ ấy được đặt tên là Ma-Vương. Tùy trường hợp Ma-Vương có nhiều nghĩa:

- Ma-Vương là tượng-trưng của thú-tánh bản-năng, tật-xấu, khuynh-hướng theo đời, mọi sự khổ-não, phiền-muộn, tham-muốn

- Ma-Vương là những gì cột trói con người trong vòng sanh-tử luân-hồi, trong biển khổ trầm-luân

- Ma-Vương là Tử-thần, là chúa của cõi trời thứ sáu trong Dục-giới gọi là cõi Tự-tại biến-hóa

- Ma-Vương đóng vai trò tương-trợ như Sa-tăng bên Thiên-chúa giáo. Ðức-Chúa Jésus bị Sa-tăng cám dỗ trong bãi sa-mạc như thế nào, dưới cội Bồ-đề, Ðức-Phật Gotama bị Ma-Vương cám dỗ muờng-tượng như thế ấy

36- Lúc nào Ðức-Phật cảm thắng Ma-Vương?

Lúc hoàng-hôn, trước giờ thành đạo, Bồ-Tát Siddhattha chiến đấu để dẹp yên trận giặc lòng (Như đã ghi chép nơi câu giải số 30 đoạn a và b).

37- Xin cho biết Ðức-Phật cảm thắng Ma-Vương như thế nào?

Dưới tựa đề: "Ðức-Phật cảm thắng Ma-Vương" sách ghi rằng: Ðược báo tin nguy-cấp, kẻ thù không dung thứ được là Sa-môn Gotama sắp thành Phật, Ma-Vương cấp-tốc huy-động một ngàn người con và các tướng-soái rần-rộ kéo binh bao-vây Bồ-Tát. Một đạo binh ghê-tởm, chưa từng nghe, chưa từng thấy toàn là những quái-vật kỳ-hình, dị-tướng, lưỡi dài, nanh nhọn, mắt lửa, nhóm không tay, nhóm cả ngàn tay, nhóm không đầu, nhóm cả ngàn đầu, đủ loại yêu-quái, có lũ mang sọ người, lũ khác phun ra những rắn độc, nhóm thì xô đá, lăn cây, xạ tên, nhóm làm mưa, làm sấm-sét, vận-dụng toàn-lực, cố hạ-sát cho được vị Sa-môn cô-độc đương tỉnh-tọa dưới cội Bồ-đề. Ma-Vương chỉ huy đốc-suất nhưng binh-ma tướng-quỷ chẳng hề va động tới chân lông của Bồ-Tát. Các pháp Ba-la-Mật và lòng từ-bi Vô-lượng của Ngài làm một hàng rào kiên-cố, bảo vệ Ngài bình-an vô-sự. Tên bắn vào như mưa, mũi nào cũng tà đầu và trở thành những đóa hoa tươi đẹp nằm ngổn-ngang chung quanh Ngài.

38- Lúc nào Ðức-Phật bị ba nàng con gái của Ma-Vương cám-dỗ?

Ðể tô-điểm câu giải 30 đoạn C trên đây, người ta thuật rằng sau khi thất bại trong trận đột kích vị Sa-môn Cồ-Ðàm, Ma-Vương sai ba người con gái đến cám-dỗ Bồ-Tát, nghĩ rằng khí-giới không thắng được vị thầy tu cô-độc, có lẽ bùa-mê của sắc đẹp sẽ làm xiêu lòng vị này một cách dễ-dàng. Ba nàng kiều mỹ tên Tanha (Ái-Dục), Arati (Tình-yêu), Raga (Tham-Ái) vâng lệnh Cha đến trêu ghẹo Bồ-Tát. Sắc-phục và trang-điễm lộng-lẫy, ba cô ca-hát, múa nhảy, trừng liếc, rủ-rê; người thì khêu-chọc, người lại tỏ vẽ bẻn-lẻn thẹn-thùng. Bao nhiêu nghệ-thuật khêu gợi dục-tình chẳng hề làm rung động Bồ-Tát (Theo sách khác, ba nàng nầy đến quyến-rủ Ðức-Phật trong tuần lễ thứ năm sau khi Ngài đắc đạo).

39- Lúc nào Ma-Vương thỉnh Ðức-Phật nhập Niết-Bàn?

Chính lúc Ðức-Phật đương suy-nghĩ thấy giáo-lý của Ngài cao-siêu, khó hiểu, khó hành, khó cho người đời hấp thụ được (Xem câu giải số 33 đoạn a). Lúc ấy Ma-Vương biết được tâm Phật đương băn-khoăn về vấn đề Hoằng-pháp, chen vào yêu cầu Ngài nhập Niết-Bàn an nghỉ, bởi chúng-sanh ngu-muội không thể cứu độ được. Ma-Vương lo sợ chúng-sanh siêu thoát theo Phật, mà trần-gian không còn ai để thống-trị.

40- Lúc nào Trời Phạm-Thiên đến thỉnh Ðức-Phật khai đạo cứu đời?

Kế tiếp thấy Ðức-Phật do dự (xem giải câu 33 đoạn b) Vua trời Phạm-Thiên Brahma Sahampati xuống yêu cầu Phật-Tổ mở rộng cửa Chân-lý cho chúng-sanh nhờ.

41- Sự thật rất giản-dị mà người ta lại bày vẽ thêm nhiều chuyện phi-thường, ắt cũng do một duyên cớ nào?

Trong đời thượng-cổ, dân-chúng xứ nào cũng tin-tưởng nơi thần-quyền, chuyện một họ bịa đặt ra mười, truyền khẩu đời nầy qua đời khác, sau lại các nhà viết sách "Thánh-nhân Liệt-truyện" chỉ dựa theo tục-truyền trong dân-gian, rồi tùy thích tô-điểm cho thích hợp với tín-ngưỡng của thời-đại. Chính các nhà viết sách ấy cũng đồng một khuynh hướng thần-thoại của thời-đại ấy. Chỉ có những cổ-truyền do các vị Tỳ-Khưu, mắt thấy, tai nghe, viết để lại thì vắn-tắt và giản-dị nhưng bị xem như là khô-khan thô-thiển. Chính trong thời-đại văn-minh khoa-học nầy cũng còn nhiều dân tộc giữ vững đức tin theo học thuyết thần-quyền, yêu chuộng triết-lý siêu-hình hơn chứng-cớ thiết-thực.

42- Sau khi đã quyết-định đem đạo giải thoát ra chỉ dạy cho chúng-sanh, Ðức-Phật còn suy tính chi nữa?

Ðức-Phật còn tỉnh-tọa dước cội cây Ajapala và dưới nhiều cây cổ-thụ khác trong vùng Uravela thêm ba tuần lễ nữa để thưởng-thức hạnh-phúc tối đại của đạo-quả Niết-Bàn và suy nghĩ về phương-cách mở đạo. Trọn 28 ngày, nhờ tọa-hưởng lạc-thú giải-thoát. Ðức-Phật không biết đói khát. Qua ngày thứ 29, Ngày định ra đi truyền đạo và mở lời tuyên-minh rằng: "Từ nay cửa Chân-lý đã rộng mở, ai có tai cứ nghe lời thuyết-giáo của Như-Lai và trọn đời hành theo".

43- Trọn bốn tuần-nhật không ăn-uống, Ðức-Phật cũng ra đi được sao?

Vừa lúc ấy có một đoàn xe 500 cổ từ xứ Ukala (nay thuộc địa phận tỉnh Grandjãm), thuộc miền Nam, chở hàng hóa lên miền Bắc như Bayã, Rajagaha, Vésali vừa đến địa-phận làng Uruvela, có nhiều xe bị trục-trặc, cái thì súc bánh, cái thì bị lún cát, cái thì bị bò chứng không chịu đi tới, làm cho mọi người lo sợ, không biết điềm lành dữ. Hai người lái-buôn, chủ của đoàn xe tên Tapussa (Sa-Lệ-Phú-Ba) và Bhallika (Bấc-Lê-Ca) nhảy xuống rảo bước xem coi có việc chi bất thường chăng. Hai người chợt thấy Ðức-Phật đương tỉnh-tọa dước cội cây Tãrãyana, hào-quang tủa sáng như mặt trời ban mai, họ định-tỉnh tinh-thần và nói với nhau: Ðây là một vị Thánh-nhân và giờ nầy có lẽ Ngài cũng sấp thọ-trai, vậy chúng ta nên đem vật-thực cúng-dường cho Ngài. Tapussa và Bhallika trở lại xe lấy món thực-phẩm nấu mật và mía róc, đến gần mọp lạy dưới chân Ðức-Phật và sau khi đi ba vòng quanh Ðức-Phật, đứng chấp tay cung kính bạch: Xin Ðức Thế-Tôn xuống phước thọ nhận vật-thực chúng tôi đem đến dâng cúng cho Ngài.

44- Ðức-Phật thọ-lãnh vật thực bằng cách nào?

Các vị Phật chẳng hề đưa tay ra thọ nhận vật-thực của thí-chủ cúng-dường. Ðức-Phật tự hỏi phải làm thế nào để giữ cho đúng phong-cách của Bậc Chánh-Giác. Liền khi ấy Tứ-đại Thiên-vương hiện đến dâng cho Ngài một cái bình-bát bằng đá. Hai người lái-buôn liền để vật-thực vào bát dâng lên cho Ðức-Phật (Nội vấn đề "Bình-bát" các nhà lịch-sử cũng thêu-dệt nhiều thuyết hoang-đường, thấy không bổ-ích nên xin miễn thuật).

45- Sau khi thọ-thực rồi, Ðức-Phật có nói chi với hai chàng lái buôn không?

Ðức-Phật có ban ít lời khích-lệ để nâng đở tinh-thần sùng-mộ của hai người và tặng một bài-kệ hộ-thân, gồm những lời ca-tụng tán dương Ân-đức của các vị Trời ở bốn-phương tám-hướng nhất là Tứ-Ðại Thiên-vương và Ngọc-Hoàng Ðế-Thích thường hộ-trì bốn châu thiên hạ. Kệ ấy có năng lực đem lại sự an-lành cho họ và đoàn tùy-tùng và sự may-mắn trên bước thương-trường.

46- Hai người lái buôn ấy nghĩ sao?

Hai người rất thỏa-thích, liền xin qui-y với Ðức-Phật và cầu xin Ngài ban cho một vật kỷ-niệm để tôn-thờ.

47- Ðức-Phật có làm vừa lòng họ không?

Ðức-Phật hoan-hỷ cho họ qui-y theo Ngài và cho họ ít sợi tóc và rẻo móng tay làm kỷ-niệm.

48- Sự qui-y của hai người thiện-nam đầu tiên nầy có ý nghĩa chi khác không?

Hai vị thương gia Tapussa và Bhallika nầy là hai người tâm-đạo sâu-sắc, thấy Ðức-Phật biết Ngài là bậc Thánh-nhân, phát tâm trong sạch dâng vật thực cho Ngài (sau buổi đắc đạo) và xin làm thiện-nam đầu tiên trong Phật-Giáo. Hành-động của họ khác hơn nàng phú-gia Sujata là người có đức-tin thiển-bạc, tưởng Bồ-Tát là vị Thọ-thần, dâng bát cơm sữa cho Ngài (trước giờ thành đạo) để trả lễ cho một lời khấn-vái bông-lông. Hai sự cúng-dường có giá trị khác nhau. Ðức tin nào căn cứ nơi bằng chứng thiết-thực mới gọi là Chánh-tín. Hai người thiện-nam đầu tiên nầy là tượng-trưng của đức tin chân-chánh. Rường-cột trung-kiên của Phật-Giáo là hạng tín-đồ biết phân biệt chánh-tà, biết nhận-định chân-giả.

49- Hai ông Tapussa và Bhallika làm gì với tóc và móng tay của Ðức-Phật?

Hai người nầy cầm đầu đoàn thương-đội, đi từ Nam lên Bắc, từ Bắc xuống Nam, và nhiều khi mướn thuyền vượt biển sang qua các xứ hải-ngoại. Ði đến đâu họ đem vật kỷ-niệm ấy ra chiêm-bái và gây ảnh-hưởng tốt đẹp cho sự truyền bá Phật-Pháp. Sau lại hai người lái buôn đến kinh-doanh lập nghiệp tại Miến-Ðiện, xây tháp thờ tóc và móng tay của Ðức-Phật tại thành Rangoon (Ngưỡng-Quãng). Vua Miến-Ðiện cũng như các vị Vua xứ kế cận, nhờ sự loan-truyền tin-tức của hai ông Tapussa và Bhallika, sang tận Ấn-Ðộ ra mắt Ðức-Phật, thọ-giáo qui-y, đem lời giáo-huấn của Ðức Thế-Tôn về khuyên-dạy dân chúng và bắt đầu tham dự vào công việc kiến-trúc đền thờ xá-lợi tóc và móng tay, tiếp sức với hai vị cư-sĩ đầu tiên khuyếch-đại Thánh-tháp, đến nay đền thờ ấy trở thành một kỳ-quan vô-giá tại trung-tâm kinh-đô Miến-Ðiện gọi là Shwedagon.

-ooOoo-

- 02

A. Từ Buddha-Gaya

(Bồ-đề đạo-tràng) đến vườn Isipatana (Lộc giả)

50- Sau cuộc gặp-gở hai vị thương-gia, Ðức-Phật định đi truyền đạo cho ai trước nhất?

Ðức-Phật rời khỏi rừng Uruvela đi về hướng Tây-Bắc đến rừng Isipatana (Lộc-giả), hiện giờ là Sarnath cách Bénarès tám cây số để tìm năm Thầy Kondanna (Kiều-Trần-Như), là năm người đồng tu khổ-hạnh cùng Ngài và đã rời bỏ Ngài khi thấy Ngài không còn tu pháp hành-xác nữa.

51- Tại sao Ðức-Phật không trở về Kapilavastu, truyền đạo cho Vua cha trước nhất?

Vừa khi đắc đạo Ðức-Phật đã nhớ Cha-Mẹ và hai vị Ðạo-sĩ Alara và Uddaka. Ngài thấy duyên-kỳ của Vua cha và quyến-thuộc của Ngài chưa đến, nên chưa vội trở về quê-hương. Ngài biết hai ông Alara và Uddaka đã từ trần: Ông thứ nhất vừa được một tuần-nhựt, ông thứ nhì trong ba ngày vừa qua. Người đầu tiên được Ðức-Phật tế-độ là Hoàng-Hậu Maya. Tại Buddha-Gaya còn một tháp kỷ-niệm ghi dấu chỗ Hoàng-Hậu Maya từ cung trời xuống thọ-giáo với con Bà (Theo một nguồn lịch-sử khác, Hoàng-Hậu Maya được Ðức-Phật tế-độ bảy năm sau).

52- Trên đường đi từ chỗ đắc đạo-quả (Buddha-Gaya) đến vườn Isipatana (Lộc-giả), Ðức-Phật có gặp ai không?

Trên khoảng đường 10 cây số, từ Buddha-Gaya (Bồ-Ðề Ðạo-Tràng) tới thành phố Gaya, Ðức-Phật gặp một thầy Bà-La-Môn tên Upaka. Ông nầy thấy dung-mạo của Ðức-Phật rất phong-nhã và trầm-tỉnh, đứng lại kêu hỏi:

-"Thầy của Ngài là ai? "

Ðức-Phật trả lời:

- "Ta không có Thầy và cũng không ai bằng Ta; Ta là một vị Phật".

Ông Upaka ngạc-nhiên nói lớn lên:

-"Không lẽ Ngài quá-quắt đến đổi tự xưng là một bậc Thánh-nhân nữa sao?"

Ðức-Phật đáp lời:

-"Chính ta đây là bậc Thánh-nhân, bậc Thầy Tối-thượng của Thế-gian".

Ðạo-sĩ Upaka càng ngạc-nhiên hỏi rằng:

-"Không lẽ Ngài quá-quắt đến đổi tự xưng là một Ðấng Toàn-thắng? "

Ðức-Phật liền đáp:

-"Thật vậy, Ta là Ðấng Toàn-thắng, thắng tất cả những thị-dục trụy-lạc suy-đồi".

Tới đây thầy Bà-La-Môn trở giọng:

"Thầy đi đâu mà hối-hả vậy?"

-"Ta đi đến Bénarès (Ba-La-Nại), đem giáo-lý mới ra giảng để thức-tỉnh người đời trong giấc mê-mộng".

"Tốt lắm, tốt lắm, Thầy cứ đi đi, nói rồi Ðạo-sĩ Upaka đi thẳng về hướng Nam, Ðức-Phật trực-chỉ về hướng Bắc".

53- Ðến rừng Isipatana (Lộc-giả), các vị Ðạo-sĩ khổ-hạnh có vui lòng tiếp rước Ðức-Phật chăng?

Các vị Ðạo-sĩ không muốn tiếp rước Ðức-Phật vì họ không còn tin-tưởng nơi Ngài. Nhưng tướng hảo quang-minh của Ngài làm cho các thầy phải xúc-động, cảm-giác hân-hoan, khiến họ phải nghiêng mình chào hỏi và cung-kính nghe Ngài thuyết-giáo.

54- Lần mở đạo đầu tiên nầy kêu là chi?

Danh từ thường dùng trong Phật-Giáo là "Ngày Ðức Gotama chuyển Pháp-luân". Ðây có thể gọi là lễ khai-mạc của nền Giáo-Pháp đạo-đức cho thế-gian, hay là lễ đặt nền-tảng của định-luật công bình vĩnh-viễn, hoặc là ngày "Bánh xe Pháp bắt đầu luân chuyển trên thế-gian".

55- Ðức-Phật dạy những chi mà gọi là Chuyển Pháp- luân?

Ðức-Phật đặt nền-tảng của đạo. Khởi đầu Ðức-Phật dạy phải xa lánh hai điều thái-quá:

1. Chẳng nên say-đắm theo cuộc đời vui-sướng, khoái-lạc vì đó là đường lối thấp-hèn, thô-bỉ, phàm-tục, không xứng đáng, vô-ích, không đưa đến chỗ giải-thoát.

2. Chẳng nên sống một cuộc đời kham-khổ, hành thân hoại-thể, làm cho hao-mòn sức-khỏe vì đó là đường khổ-hạnh, vô-ích, không đem lại kết-quả tốt đẹp.

Như-Lai đã tránh hai cực-đoan ấy và nhờ đi trên đường trung-đạo, không lợi-dưỡng, không hành-xác, nên Như-Lai tìm được sự an-tịnh, sự hiểu biết, sự sáng-suốt. Như-Lai được hoàn-toàn giải-thoát khỏi nẻo sanh, già, đau, chết. Như-Lai đã chứng đạo-quả Niết-Bàn.

Như-Lai đã tìm ra bốn điều xác thật (Tứ-Diệu-Ðế: Catuãyasacca):

a) Khổ-Diệu-Ðế: Dukkha Ariyasacca

b) Tập-Diệu-Ðế: Samudaya Ariyasacca

c) Diệt-Diệu-Ðế: Nirodha Ariyasacca

d) Ðạo-Diệu-Ðế: Magga Ariyasacca

a) Khổ-Diệu-Ðế: Dukkha Ariyasacca

Ðây là sự xác-thật cao-thượng về cái khổ: Sanh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ; hiệp với nhân-vật mà mình không ưa là khổ; xa lìa nhân-vật mà mình yêu-mến là khổ. Tóm lại đời sống là khổ.

b) Tập-Diệu-Ðế: Samudaya Ariyasacca

Ðây là sự xác-thất cao-thượng về khởi-nguyên của cái khổ: Sự khao-khát được sinh-tồn mãi mãi, hằng đem lại sự tái-sanh nầy đến sự tái-sanh khác với bao nhiêu sự vui-thích, ái-dục, mong tìm kiếm đây đó vật vừa lòng đ?p-ý. Tóm lại tất cả những khát-vọng vui-sướng, khát-vọng sống còn, khát vọng thay đổi triền-miên là nguyên-nhân đem lại sự khổ.

c) Diệt-Diệu-Ðế: Nirodha Ariyasacca

Ðây là sự xác-thật cao-thượng về sự diệt khổ: Dập tắt sự khao-khát ấy bằng cách tiêu-diệt hoàn-toàn ái-dục, khai-trừ ái-dục, từ bỏ, thoát-ly ái-dục, không còn dư sót chút nào.

d) Ðạo-Diệu-Ðế: Magga Ariyasacca

Ðây là sự xác-thật cao-thượng về con đường diệt-khổ: Ấy là Thánh-Ðạo (Atthangikã Magga), con đường siêu-việt có tám chi:

- Chánh-Kiến (Sammã Ditthi)

- Chánh-Tư-Duy (Sammã Sankappa)

- Chánh-Ngữ (Sammã Vãcã)

- Chánh-Nghiệp (Sammã Kammanta)

- Chánh-Mạng (Sammã Ãjĩva)

- Chánh-Tin-Tấn (Sammã Vãyãma)

- Chánh-Niệm (Sammã Sati)

- Chánh-Ðịnh (Sammã Samãdhi).

56- Pháp Tứ-Ðế là nền-tảng của Phật-Giáo nhưng Ðức-Phật giải tóm-tắt quá, liệu chúng-sanh có hiểu được không? Vậy xin lược-giải theo thông thường để thấy rỏ đó là pháp cần yếu của người tu-Phật.

Ðức-Phật dạy rằng đời sống là khổ. Sự đau khổ của con người có nhiều hình thức khác nhau; trước nhất là bốn đại-khổ về xác-thân: sanh, già, đau, chết. Ngoài những nổi khổ không ai nhớ được từ lúc ở trong bụng mẹ đến ngày mở mắt chào đời, xác-thân là nơi phát-sanh đủ thứ bệnh-hoạn, không nhiều cũng ít; càng sống càng già, ngũ-tạng lục phủ càng suy-nhược, lụn-bại, để rồi phải chết, phải tan-rả. Không một chúng-sanh nào không sợ chết. Sợ chết tức là muốn sống. Muốn sống nên luôn luôn phải đề-phòng ngăn-ngừa bệnh-hoạn, để bảo-tồn xác-thân, săn-sóc cho nó lâu già; nhưng càng cố-gắng duy-trì xác-thân, càng thấy ta bất-lực: đau nó vẫn đau, già nó vẫn già, chết nó vẫn chết.

Ngoài cái khổ của xác-thân, con người còn nhiều cái khổ về tinh-thần: sống chung-chạ với kẻ mình không ưa-thích, xa-lìa những nhân-vật thân-yêu, muốn giàu sang, muốn có hạnh-phúc, mà muốn không được; đó là khổ tinh-thần. Trong khi khao-khát món nầy vật nọ, cùng danh-lợi quyền-tước, phải khổ-tâm lao-trí, tìm ra mưu nầy chước nọ, lắm khi không chánh đáng, trái ngược với luân thường đạo-lý với pháp-luật. Ðạt được mục-đích rồi, chưa kịp toại-hưởng hạnh-phúc, đã phải lụy mình vì nó. Nếu mục-đích ấy là chánh đáng, khi đạt được rồi, cũng phải khó-khăn cực-nhọc, tận-tụy bảo-tồn nó.

* * *

Kết cuộc đời người hẳn thật khổ nhiều vui ít. Vì bám vào cái vui ngắn-ngủi khó kiếm ấy, mà người sang kẻ hèn đều quên hết nổi khổ. Không thấy khổ nên mọi người cho đời là sướng và luôn luôn muốn sống. Sống để hy-vọng tìm đôi chút thú vui giữa muôn ngàn nổi khổ.

Ðó là Khổ-Diệu-Ðế, cái khổ hiển nhiên không chối cải được.

* * *

Muốn sống tức là tự cột trói mình vào guồng máy vô hình của bánh xe luân-hồi. Dầu muốn dầu không, dầu tin hay không tin, bao nhiêu khát-vọng danh-lợi phù-ba, bao nhiêu thèm thuồng hạnh-phúc giả tạm; gọi chung là Ái-Dục, là nhân đem lại sự khổ.

Ðây là Tập-Diệu-Ðế, nguồn gốc hiển-nhiên của cái khổ là Ái-Dục.

* * *

Ðời sống của mỗi người luôn luôn bị xao-xuyến, bị đau khổ, bị quấy-nhiễu, không giờ khắc nào yên-ổn, do nộc-độc của Ái-dục. Muốn dập tắt cái tham tâm vô độ ấy, chỉ có cách xa lìa thế sự, dứt bỏ cái khổ của đời. Người nào tự thấy không chịu đựng nổi với cái khổ ấy thì cứ trút bỏ nó đi. Ðang cơn đau gặp thuốc điều trị, còn muốn gì nữa, còn chờ gì nữa?

Diệt-Diệu-Ðế tức là diệt Ái-Dục.

* * *

Khổ bệnh đã tiết lộ, căn bệnh đã khám phá, phương pháp giải độc đã tìm ra, bây giờ tới lúc phục-dược để trừ căn. Luơng dược nầy không ai bán, cũng không tốn kém chi cả. Nó là một thứ thuốc đạo-đức, có tám vị:

- Chánh-Kiến (Sammã Ditthi): Hiểu biết chân-chánh, ngay thẳng, đúng đắn, xác-thật, đề tìm chân-lý.

- Chánh-Tư-Duy (Sammã Sankappa): Quyết định đúng đắn, ý chí cương-quyết, suy-xét tường-tận, để bước lên con đường giải-thoát, lập-hạnh từ-bi hỷ-xả, không lo nghĩ đến oán-thù nhiểu-hại chúng-sanh.

- Chánh-Ngữ (Sammã Vãcã): Dùng lời nói chánh-trực, chân-thật, nhất-định, không nói dối, không nói hành, không nói lời thô-lỗ, không nói chuyện vô-ích.

- Chánh-Nghiệp (Sammã Kammanta): Làm mọi việc lành, tránh mọi điều ác, không sát-sanh, không trộm cắp, không tà-dâm.

- Chánh-Mạng (Sammã Ãjĩva): Nuôi mạng bằng những phương-pháp chân-chánh; tránh nghề hung-ác như đồ tể, thợ săn, bán thuốc độc, bán khí giới.

- Chánh-Tin-Tấn (Sammã Vãyãma): Sốt-sắng dập tắt khuynh-hướng xấu-xa sẵn có hoặc sắp có, tăng-cường khuynh-hướng tốt đẹp đã có hoặc sắp có.

- Chánh-Niệm (Sammã Sati): Phải làm chủ lấy mình, lanh trí, ghi nhớ và luôn luôn biết mình, chú-ý đến hành-động, cảm-giác, tư-tưởng của mình.

- Chánh-Ðịnh (Sammã Samãdhi): Thực-hành thiền-định, từ thấp lên cao, để rèn-luyện tâm-trí, khai thông trục-giác.

Ðây là Ðạo-Diệu-Ðế, con đường đi đến nơi diệt tận những thống-khổ, tức là Niết Bàn.

57- Buổi lễ khai đạo có đem lại kết quả chi cho năm thầy Kiều-Trần-Như chăng?

Năm thầy nhìn nhận Ðức-Phật là đuốc-Tuệ để soi-sáng thế-gian và xin thọ-giáo làm đệ-tử. Ðức-Phật liền thâu nhận họ vào hàng Thinh-văn đầu tiên trong Giáo-đoàn Tăng-lữ và phán rằng: "Nầy chư môn-đệ, đạo pháp đã được minh-khai, từ nay các thầy đã hoàn-toàn là bậc Thánh-nhân giải-thoát mọi điều khổ-não".

58- Vị nào được chứng quả trước nhất?

Ông Kondanna (Kiều-Trần-Như). Tuệ-nhãn viên-minh thấu rõ chân-lý, ông đã chứng quả thứ tư, cùng tột trong hành Tứ-Thánh gọi là Ðại A-La-Hán.

Bốn vị sau, lần lượt cũng đồng chứng quả như ông, sau khi Ðức-Phật thuyết ba lượt pháp Tứ-Ðế cho các thầy nhận thức rõ rệt.

59- Ngoài mục đích tế-độ năm thầy Kiều-Trần-Như, Ðức-Phật còn có ý định chi khác chăng?

Ðức-Phật nhắm vào hai mục đích: Khai đạo và thành lập Giáo-Hội Tăng-già. Sau khi chuyển Pháp-luân, Ðức-Phật thâu nhận năm vị đệ-tử A-La-Hán vào hàng Tỳ-Khưu (Bhikkhu) để chung lo việc Hoằng-pháp của Ngài.

Từ nay trong Phật-Giáo có ba ngôi chí-tôn:

- Ngôi Phật chính là Ðức-Phật vị Giáo chủ sáng lập đạo-Phật.

- Ngôi Pháp là Giáo-Pháp của Ngài

- Ngôi Tăng là Hàng Thinh-Văn trong bốn bậc Thánh:

* Tu-Ðà-Hườn

* Tu-Ðà-Hàm

* A-Na-Hàm

* A-La-Hán

Ba ngôi ấy cũng gọi là Ngôi Tam-Bảo, rất quí báu, đáng cho chúng-sanh nương nhờ để tìm đường giải-thoát, đáng cho chúng-sanh lễ bái cúng-dường. Người nào gặp duyên may, phát tâm tín-ngưỡng, dâng cúng vật thực, thuốc men, y-bát, chỗ ở đến các Ngài thì sẽ được hưởng nhiều phước báu. Các Ngài đã hoàn toàn giải-thoát, thân tâm trong sạch, không còn một bợn trần-nhơ, một tí tội-lỗi, ví như phước điền để cho chúng-sanh gieo trồng giống lành, dọn đường thẳng tiến đến Niết-Bàn.

60- Ðịnh nghĩa của các danh từ như Tỳ-Khưu, Thinh-Văn, Thánh-Tăng, khác nhau thế nào?

a) Tỳ-Khưu (Bhikkhu) là thầy tu chánh thức trong Phật-giáo, thường ngày đi trì-bình khất-thực để nuôi mạng. Xin được món chi ăn món nấy, không được đòi hỏi cùng khen chê và mỗi ngày chỉ được phép ăn trước giờ Ngọ. Có hai hạng Tỳ-Khưu:

1. Trong thời kỳ Ðức-Phật còn tại thế, những người đã có tu-hành nhiều kiếp, được duyên-dầy quả-đủ, khi nghe Ðức-Phật thuyết-pháp liền chứng đạo-quả Tứ-Thánh, từ Tu-Ðà-Hườn đến A-La-Hán và những người có nhiều duyên-lành, gần đến thời kỳ chứng đạo-quả, phát-tâm trong sạch xin xuất-gia theo Phật, liền được Ðức Thế-Tôn cho xuất-gia. Lúc ấy chưa có điều-luật. Ðức-Phật chỉ nói: "Vào đây thầy Tỳ-Khưu, để thực-nghiệm đời sống phạm-hạnh hầu diệt tận nguồn-khổ". Liền khi ấy người xin xuất-gia, nhiều ít chẳng hạn, dầu là người cư-sĩ hay ngoại đạo giàu sang hay nghèo hèn, mất hẳn sắc tướng trần-tục của họ, trở thành vị Tỳ-Khưu xuất-gia từ lâu. Các vị nầy có cái biệt-danh là Èhi Bhikkhu: Thiện-lai Tỳ-Khưu.

2. Sau lại số người xin vào đạo rất đông và có nhiều người không đủ điều-kiện, Ðức-Phật phải chế-định ra qui-tắc gắt-gao: Người muốn xuất-gia ít nhất phải đúng 20 tuổi, phải có cha mẹ cho phép, phải là người có đầy-đủ sức-khỏe, không bệnh-hoạn, truyền-nhiểm, như phong cùi, ho lao, vv..., không thiếu nợ-nần, không bị án-tiết, không trốn-xâu lậu-thuế và phải trải qua một thời-gian tập sự, ít nhất là 4 tháng học giới-luật, trau-giồi hạnh-kiểm phải được một thầy Tỳ-Khưu kỳ-cựu ít nhất 10 năm kinh-nghiệm, thông suốt kinh-luật đứng ra bảo-đảm và trình-diện, để chịu khảo-thí trước một Giáo-Hội có từ 10 vị Tỳ-Khuu sấp lên thông hiểu Phật-Pháp. Khi được Ban Giám khảo chấp-nhận thì vị thầy tu liền được đặt vào một địa vị cao-thượng. Ðịa vị ấy luôn luôn phải biểu hiện bằng cử-chỉ, hạnh-kiểm, hành-động, lời nói, tư-tưởng cao đẹp hơn người thế-tục.

Trong Phật-giáo còn hạng Sa-di (Samanera) là những đạo-tiểu từ 7 tuổi sắp lên, được các vị Trụ-trì thâu nhận vào học kinh-luật, chờ đúng tuổi xuất-gia Tỳ-Khưu.

b) Thinh-Văn là những thầy Tỳ-Khưu hoặc Sa di chỉ nghe lời thuyết pháp của Ðức-Phật mà chứng ngộ được Chân-lý, đắc đạo-quả Tứ-Thánh.

c) Thánh-Tăng là các vị Tỳ-Khưu đã vào dòng Thánh như Chư Thinh-Văn nói trên.

---o0o---

B. Từ IsipaTana (Lộc-Giả) đến thành Bénarès (Ba-La-Nại)

61- Ðộ được năm thầy Kiều-Trần-Như rồi, Ðức-Phật đi đâu?

Từ rừng Lộc-giả, Ðức-Phật và năm thầy Kiều-Trần-Như sang qua thành Bénarès, cách đó 8 cây số về hướng Nam. Ðến nơi có một thầy Bà-La-Môn xin xuất-gia vào hàng Tỳ-Khưu để phục-vụ Ðức-Phật. Ông ấy tên Naradatta, con của người chị ruột và học trò kế-nghiệp của Ðạo-sĩ Asita.

Ba mươi lăm năm trước về trước, lúc Bồ-Tát Siddhattha ra đời, có ứng-hiện điềm-lành. Ðạo-sĩ Asita cùng một chú tiểu là cháu của ông đương tu trên núi Hy-Mã-Lập-Sơn, đoán biết có quế-nhân xuất hiện, nên hai cậu cháu hạ san tìm đến thành Kapilavastu, xin ra mắt Hoàng-tử để xem tướng cho tường tận. Xem rồi Ðạo-sĩ Asita cho Ðức Vua Suddhodanna biết rằng Hoàng-tử lớn lên sẽ xuất-gia tu-hành đến quả vị Phật. Xét lại thấy tuổi ông đã già không thể sống đến thời kỳ Bồ-Tát thành đạo, để nhờ Ngài tế-độ, ông tủi-phận than khóc. Trở về núi, trước khi qua đời, Ðạo-sĩ Asita khuyên cháu lo trau-giồi thiền-định và dọn mình chờ ngày thọ-giáo với Ðức-Phật. Ông Naradatta đoán biết Ðức-Phật sẽ đến Bénarès, nên chực đón Ngài. Ðược nghe giáo-lý của Ðức Thế-Tôn, ông Naradatta liền ngộ-đạo, chứng quả A-La-Hán. Ông lấy pháp-danh là Maha Kãtyãyana. Về sau ông là một sứ-đồ quan-trọng giúp Ðức-Phật rất đắc-lực; chính ông lãnh sứ-mạng đem Phật-Pháp đi truyền bá về miền Tây và Bắc Ấn-Ðộ, tận xứ Pamirs (Nga và A-Phú-Hản).

62- Ðức-Phật còn độ được ai nữa chăng?

Trong một trường hợp khác thường, Ðức-Phật độ một gã thanh-niên danh-tiếng, tên Yasa (Cũng gọi Yasas hay Yosada), con duy nhất của một nhà triệu-phú tại Bénarès. Gã thanh niên nầy sống một cuộc đời đầy hạnh-phúc, chẳng thua kém một vị Hoàng-tử, trong một tòa lầu cực-kỳ sang-trọng, với một người vợ đẹp và một nhóm hầu-thiếp. Một đêm nọ, thức-giấc, chàng dòm thấy những người yêu của chàng, đương say-mê trong giấc-điệp, nằm sóng-sượt như những thây ma, chàng liền phát tâm ghê-gớm, nhờm-chán; rồi nghĩ đến cuộc đời, chỉ có cái dạng bề ngoài làm cho chàng mê-đắm, quên tìm một lẽ sống cao-thượng, khác thường, thích hợp với phẩm-cách của người thiện trí-thức. Suy-tính đến đó, dường như có một mãnh-lực vô hình thúc đẩy, chàng phải mau mau tẩu-thoát khỏi nhà, để tìm hạnh-phúc siêu-việt vĩnh-viễn. Chàng liền mở cửa xuống lầu ra đi. Trên buớc đường vô-định, chàng đến bờ sông Vãnãrã; thấy nước cạn, cát phơi trắng trẻo, chàng bỏ dép, xăn quần lội qua sông, đến xóm Vãrãnãsi, thuộc về ngoại ô của thành Bénarès, ở giữa hai ngọn rạch Vãnãrã và Asĩ, rất thanh-vắng lại có nước trong gió mát. Chính nơi đây là chỗ Ðức-Phật và 6 vị đồ-đệ tạm-trú dưới cội cây cổ-thọ. Ði trờ tới chàng gặp Ðức-Phật và 6 vị A-La-Hán đương ngồi tỉnh-tọa, hào-quang sáng rở. Chàng mừng gặp được Thánh-Nhân, liền đến quỳ lạy đảnh-lễ và xin thọ-giáo. Ðức-Phật biết duyên-lành của chàng Yasa đã đến, nên cho xuất-gia làm Thiện-lai Tỳ-Khưu (Èhi Bhikkhu), rồi giảng đạo cho nghe; trong chốc lát thầy Yasa chứng đạo-quả A-La-Hán.

Sáng ngày, thấy mất chàng, cả nhà tuôn ra đi kiếm cùng khắp mọi nơi. Cha mẹ chàng tới bờ sông Vãnãrã gặp đôi dép của chàng, lội qua sông thấy chàng đã xuất-gia đầu Phật. Cha mẹ khóc-lóc khuyên-nhủ bảo trở về cọng hưởng gia-tài đồ-sộ, mà chàng là người kế-nghiệp duy-nhất. Ðức-Phật cho biết chàng Yasa đã đắc quả Thánh-Nhân rồi, không còn sống chung với gia-đình được nữa và thuyết-pháp giảng đạo cho cha mẹ chàng nghe. Hai ông bà thức-tỉnh xin quy-y thọ-giới làm người cận-sự nam và cận-sự nữ chánh-thức trong Phật-giáo. Vợ và hầu-thiếp của chàng cũng đến xin quy-y thọ-giới và buộc lòng phải để cho chàng theo hầu Ðức-Phật.

Gia-đình của Ðại-Ðức Yasa là người thiện-nam tín-nữ đầu tiên, chánh thức quy-y Tam-Bảo và thọ-trì Ngũ-giới nghĩa là người xin nương nhờ nơi Phật-Bảo, Pháp-Bảo, Tăng-Bảo và nguyện trọn đời không sát-sanh, không trộm cắp, không tà-dâm, không nói dối và không uống rượu.

63- Tại sao ông Yasa, một thanh niên giàu có, hạnh-phúc dồi-dào, tương-lai tốt đẹp, lại có tư-tưởng và chí-hướng khác thường như thế?

Theo lịch sử, ông Yasa là người đã tạo nhiều duyên lành trong tiền-kiếp để làm nền tảng cho chí-nguyện giải-thoát, người như thế trong đời thật hy-hữu. Ông là một trong 33 người đồng tâm đã làm nhiều công-tác từ-thiện, giúp khó trợ-bần, tu-kiều bồi-lộ, cất nhà nghỉ mát nơi các ngã ba đường, bố-thí nước cho người đi đường, thí cơm, thí cháo cho người thiếu hụt. Khi mãn-kiếp, 33 người ấy được siêu-sanh về cõi trời, cọng hưởng hạnh-phúc lâu dài. Người làm đầu chính là Vua trời Ðế-Thích Sakka.

Thưở Bồ-Tát Siddhattha ra đời, có hai vợ chồng vị triệu-phú thương-gia tại Bénarès, không con kế-nghiệp, ông chồng buồn rầu. Bà vợ khuyên chồng đến cây đa cổ-thọ, kế-cận bên nhà, khấn-vái với vị Thọ-thần cho bà sanh được một mụn con trai. Ông chồng nghe lời, sắm lễ-vật đến gốc đa cầu-khẩn và nguyện sẽ cất một ngôi chùa xứng-đáng để thờ vị Thọ-thần. Bà vợ nghe lời van-vái quan-trọng của chồng, sợ nếu ông Thọ-thần làm lơ, thì chồng bị mắc lời thề oan-uổng, nên bà lật-đật thêm rằng nếu lời cầu-khẩn của chồng bà không được kết-quả, bà sẽ đốn cây đa.

Ông Thọ-thần nghe vậy lo sợ, biết rằng đàn bà có đức-tin, nhưng khi họ không được vừa lòng, họ cũng dám trả thù; mà ý muốn của hai ông bà triệu-phú nầy lại vượt khỏi quyền-lực của mình; nếu lo không kham sẽ mất chỗ ở. Ông Thọ-thần lật-đật lên cầu-khẩn Vua trời Ðế-Thích. Trời Ðế-Thích bảo ông an-tâm trở về. Chính lúc ấy, một trong 33 vị trời sắp mãn tuổi thọ, phải hạ-sanh xuống trần. Trời Ðế-Thích khuyên bạn mình nên thọ-sanh vào nhà vị triệu-phú ở Bénarès. Ông nầy chối từ vì ông đã lập nguyện giải-thoát trong kiếp chót ở thế-gian; nếu sanh vào nhà giàu có, ắt khó bề xuất-gia tu-hành. Trời Ðế-Thích hứa sẽ giúp bạn trong lúc cần thiết, để hướng dẫn bạn tìm đường giải-thoát. Ông liền chịu xuống làm con nhà triệu-phú ở Bénarès, nên khi dứt tuổi thọ ở cung trời Ðế-Thích, ông hạ sanh làm con của vợ chồng ông trưởng-giả và được dặt tên là Yasa.

Lúc Ðức-Phật đến ngụ tại xóm Vãrãnãsi, chính Trời Ðế-Thích đã thức-tỉnh ông Yasa và giục ông nửa đêm thức-giấc đi tìm Ðức Thế-Tôn. Nhờ vậy ông được nghe pháp và chứng Ðạo-quả A-La-Hán.

64- Tại Bénarès còn ai xuất-gia theo Phật nữa chăng?

Tin đồn một vị thanh-niên triệu-phú nửa đêm bỏ nhà đi tìm Ðức-Phật xin xuất-gia và đắc quả A-La-Hán, làm chấn-động cả thành Bénarès. Năm mươi bốn (54) bạn thanh-niên trí-thức của ông Yasa, trong hàng Bà-La-Môn, công-khanh, vương-tôn, rủ nhau đến xin thọ-giáo xuất-gia theo Phật, tinh-tấn thực-hành thiền-định theo phương-pháp dạy bảo của Ðức Thế-Tôn, lần lượt kẻ trước ngưòi sau đều chứng quả A-La-Hán.

65- Tại sao các thanh-niên trí-thức ấy không chịu hưởng giàu sang, lại ly-gia cắt ái một cách dễ-dàng và chứng quả A-La-Hán mau lẹ như thế?

Các bạn của ông Yasa cũng như ông là hạng người đã tu-hành nhiều kiếp và đã tạo nhiều phúc-hậu, nên được sanh-trưởng trong gia-đình giàu sang, lại sẵn có bẩm-tính thông-minh, thường suy-xét thấy cuộc đời là giả-tạm, hằng nuôi chí-nguyện giải thoát. Gặp được Ðức-Phật làm thầy hướng-dẫn, các ông ly-gia thoát-tục một cách dễ-dàng. Người sẵn có Trí-Tuệ, khác thường lại được Ðấng Giác-Ngộ khai tâm truyền đạo, thì đường vào Niết-Bàn hẳn thật không xa, đối với bậc đại-căn ấy.

66- Ðức-Phật có giao phó nhiệm vụ chi cho các vị đệ-tử A-La-Hán của Ngài chăng?

Sau 5 tháng khai đạo, kể luôn 3 tháng Kiết-hạ (trụ lại một chỗ trong mùa mưa) tại Bénarès, tính ra Ðức-Phật đã độ được 60 vị đại đệ-tử đắc quả A-La-Hán, thông rõ giáo-lý cao-siêu mầu-nhiệm về đạo giải-thoát. Mùa mưa vừa chấm dứt, Ðức-Phật nhóm 61 vị A-La-Hán bảo phải tách ra đi riêng từ vị, cùng khắp mọi nơi, đem đạo giải-thoát phổ-cập trong dân-gian.

67- Ðức-Phật nói chi với chư vị A-La-Hán ấy?

"Nầy chư môn đệ, các thầy đã hoàn-toàn giải-thoát khỏi vòng sanh-tử luân-hồi; các thầy nên khởi hành châu du từ xứ nầy sang xứ khác, đem giáo-lý giải-thoát truyền bá cho tất cả chúng-sanh; vì lòng từ-bi đối với đời, mỗi thầy tách ra đi mỗi nơi, ban-bố an-vui hạnh-phúc, cứu-độ Chư-Thiên và nhân-loại. Nhiều người sẵn có tâm đạo và thiện-ý, nếu họ không nghe được giáo-lý giải-thoát của Như-Lai, họ sẽ sa-đọa. Bằng nghe được họ sẽ thọ-giáo với các thầy và sẽ liễu-ngộ được chân-lý."

---o0o---

C. Từ Bénarès trở lại Buddha-Gaya (Bồ-đề đạo-Tràng)

68- Sau khi giao phó nhiệm vụ Hoằng-pháp cho chư vị A-La-Hán, Ðức-Phật đi đâu?

Sau khi các vị Thánh-Tăng chia nhau mỗi vị đi mỗi hướng. Ðức-Phật lên đường trở lại rừng Uruvela (Chỗ Ngài thành đạo).

Chưa ra khỏi địa-phận Bènarès, Ðức-Phật gặp một nhóm 30 thanh niên hơ hải chạy đến hỏi Ngài:

- "Bạch Sa-môn, Ngài có gặp người phụ-nữ nào đi về ngỏ nầy chăng? Chúng tôi 30 anh em cùng đi du-ngoạn với một người kỵ-nữ theo ca hát giúp vui; lúc chúng tôi tấm sông, mãng vui chơi đùa giỡn với nhau, cô ấy trộm hết đồ trang sức và lén trốn mất dạng".

Ðức-Phật vui-vẻ đáp lại:

-"Nầy các cậu, tại sao các cậu luống-công đi tìm một người phụ-nữ, mà các cậu không chịu khó tìm cho ra các cậu?"

Lời nói của Ðức-Phật làm rung-động tâm-hồn các gã thanh niên; họ chợt tỉnh hối-hận và hân-hoan thỉnh cầu Ðức-Phật giảng pháp cho nghe, rồi cả bọn thỏa-thích xin xuất-gia, theo hầu Ðức-Phật. Thầy trò vầy-đoàn trực-chỉ đến rừng Uruvela.

69- Ðức-Phật nói cách nào mà cảm-hóa được dễ-dàng 30 thanh niên đang trụy-lạc?

Những thanh niên nầy cũng là hạng người có tu-hành nhiều kiếp, như ông Yasa và các bạn của ông. Những người sống vào thời kỳ Ðức-Phật ra đời, lại được gặp Ðức-Phật khai-tâm điểm-đạo là người đại-căn thượng-trí, có nhiều duyên-lành được tế-độ. Ðức-Phật chỉ thốt một câu vắn-tắt, mà họ đã thấu-triệt được ý-nghĩa kim-ngôn và nhận-thức chân-lý; tìm cái chân-tâm siêu-việt bên trong, ấy mới là tìm sự an-lạc cao-thượng của đạo giải-thoát. Với bậc Trí-Tuệ, không cần phải nói nhiều; Ðức-Phật biết chỗ khai-sáng của người, nên Ngài chỉ nhấn mạnh một vài lời, đủ cho họ tỉnh-ngộ.

70- Ðức-Phật trở lại Uruvela với mục-đích chi?

Ðức-Phật biết trong vùng Uruvela có nhóm Bà-La-Môn quan-trọng, thuộc phái Jatila thờ thần lửa; người cầm đầu là 3 anh em ruột, nổi tiếng là người kế-nghiệp cho một vị Ðạo-sĩ tiền-bối đại tài tên Kassapa. Ba vị đầu sư nầy chiếm một vùng rộng lớn, dọc theo bờ sông Ni-Liên, ẩn-dật dưới những chòi tranh với rất nhiều đệ-tử và súc-vật chuyên-tu khổ-hạnh, cúng-tế phức-tạp, thông-suốt các khoa thần học, vũ trụ-luân, lại rất giỏi về triết-học văn chương (Sanscrit), nên được dân-chúng cảm-mộ sùng kính.

Muốn cảm-hóa 3 nhóm nầy không phải là chuyện dễ, bởi Ðức-Phật chủ-trương thuyết "Vô-Ngã", trái ngược với chủ-nghĩa "Hữu-thần" của 3 anh em ông Kassapa. Bằng khuất-phục được họ thì hẳn thật là một sự vẻ-vang cho Phật-Giáo. Ðức-Phật tin-tưởng nơi sứ-mạng cứu-thế của Ngài, nên Ngài trở lại Uruvela, khôn khéo đến xin tá-túc với người anh cả. Ông Kassapa anh, vị trưởng lão rất hiền-từ, không thể từ-chối được, nên cho Ðức-Phật vào ở với ông. Nhưng sau khi biết vị Sa-Môn trẻ tuổi nầy được dân-chúng ở vùng lân-cận sùng kính, ông đem lòng ngờ-vực rằng Ðức-Phật là một người đối thủ nguy-hiểm. Thấy không thể dùng lý-thuyết để cảm hóa ông Kassapa, Ðức-Phật định phải dùng phép thần-thông mới có thể thắng-phục lòng ngã-mạn cứng rắn của ông nầy. Nhờ Tha-Tâm-Thông nên lúc nào biết ông Kassapa cố ý muốn xua-đuổi Ngài thì Ngài biến mất; khi biết, ông hối-hận, Ðức-Phật hiện ra. Trong đêm khuya thanh-vắng thường có Trời Phạm-Thiên (Braham) và Trời Ðế-Thích (Indra) đến viếng Ðức-Phật; hào-quang của 2 vị Thiên-Vương chiếu sáng rực-rở cả một góc trời, ông Kassapa biết Ðức-Phật có khách quí, nhưng trong bụng vẫn đinh-minh rằng Sa-Môn Cồ-Ðàm không thể sánh bằng ông. Khi ông Kassapa muốn dùng đồ-đạc trong nhà như ghế ngồi, hoặc chén dĩa, hoặc đồ tế-lễ thì đồ-đạc ấy biến mất. Khi lấy củi đem ra chẻ để đốt lửa cúng thần, củi ấy lại cứng như đá, chẻ không bể. Khi muốn đốt lửa, lửa lại không cháy; khi múc rượu đổ vào lửa, rượu lại dính trong muỗng không rớt ra; rồi thình-tình trật-tự trở lại như xưa. Mỗi khi xảy ra những chuyện lạ-thường phiền-phức như thế ấy, các thầy Bà-La-Môn nghi cho thầy Sa-Môn Gotama đứng xa dùng phép lạ phá-khuấy nhưng họ vẫn thấy thầy Cồ-Ðàm thản-nhiên. Tuy vậy các thầy cũng tự tin rằng các thầy có pháp-thuật cao-siêu không ai bằng và họ là bậc Thánh-nhân siêu-quần trác-tuyệt hơn thầy Sa-Môn Gotama.

Ðức-Phật thấy cần phải dùng một phép thần-thông khích-động hơn nữa, nên Ngài xin ông Kassapa cho Ngài ngủ trong chòi đốt lửa cúng thần. Ông Kassapa thành-thật khuyên thầy Sa-Môn Gotama chớ nên dễ-duôi vì nơi ấy có con rồng dữ-tợn thường hay vãng-lai, mà ai ai cũng ghê-sợ. Ðức-Phật cố nài-nỉ xin cho được. Vào đến nơi quả thật con quái vật hiện ra dương oai với Ðức-Phật. Khói lửa bốc cháy rần rần, tuôn ra mấy lỗ cửa, làm cho nhóm Bà-La-Môn kinh hồn, xúm nhau đem gào chuyền nước chửa lửa. Kết cuộc Ðức-Phật cảm thắng được con ác-thú ấy và để nó trong bình-bát, đem ra cho các thầy Bà-La-Môn xem. Tuy nhiên bọn Bà-La-Môn cũng chưa chịu qui-phục Ðức-Phật.

Kế đó một trận bảo-lụt làm cho nước sông Ni-Liên tràn bờ và lôi cuốn các chòi tranh. Ông Kassapa lo sợ cho số-phận của thầy Sa-Môn Gotama, chèo thuyền đến tiếp-cứu. Ðến nơi thấy Ðức-Phật đương lặng-lẽ đi kinh-hành trên dòng nước cuộn chảy như thác đổ. Chừng ấy ông Kassapa mới chịu nhìn-nhận tài-năng siêu-việt của vị Sa-Môn trẻ tuổi và mọp lại dưới chân Ðức-Phật. Năm trăm đồ-đệ của ông cũng đều qui-phục. Trong lúc nhiệt-tâm hoan-hỷ, các vị tân tín-đồ khuân liệng tất cả y-phục và vật dùng để thờ cúng thần lửa xuống sông Ni-Liên. Hai ông Kassapa-Em, ở vào phía hạ-lưu, thấy đồ-đạc thường dùng của anh mình trôi lênh-đênh giữa dòng, hốt hoảng kéo hết 500 đồ-đệ đến tiếp cứu. Ðến nơi thấy anh mình và cả bọn đã xuất-gia theo Phật, hai ông Kassapa-Em và 500 tín-đồ cũng đồng xin thọ-giáo làm Tỳ-Khưu.

---o0o---

D. Từ Uruvela đến thành Rajagaha (Vương-Xá)

71- Thắng-phục được ba anh em ông Kassapa rồi Ðức-Phật định đi đâu nữa?

Cả ngàn thầy Bà-La-Môn đã trở thành những vị Tỳ-Khưu khất-sĩ du-phương, vấn-đề sinh sống cần phải giải-quyết mau lẹ, bởi dân-chúng ở các xóm chung-quanh rừng Uruvela và trong thành Gaya kế-cận không đủ sức cung-cấp vật-thực mỗi ngày. Ðức-Phật và đoàn tân khất-sĩ lên đường nhắm hướng Ðông-Bắc trực chỉ đến thành Rahagaba (Vương-Xá), kinh-đô- xứ Magadha (Ma-Kiệt-Ðà) của vua Bimbisãra (Tần-Bà-Sa), là nơi phong-phú và dân-cư đông-đảo. Vã lại 7 năm về trước, lúc mới xuất-gia tìm đạo, Bồ-Tát Gotama đã được vua Bimbisãra hứa chia hai giang-san, nếu Bồ-Tát chịu trở lại trong đời trị-vì thiên-hạ; nhưng Bồ-Tát từ-khước. thấy không thể cầm-cọng vị Sa-Môn trẻ tuổi đương hăng-hái tìm đạo, vua Tần-Bà-Sa yêu cầu Bồ-Tát, khi thành công đắc quả, xin trở lại tế-độ. Ngày nay đã chứng quả Chánh-Giác rồi, Ðức-Phật phải tìm gặp Ðức vua cho khỏi thất hứa. Ðến nơi, Ðức-Phật và đoàn tùy-tùng tạm trú ngoài thành, trong cụm rừng Yatthivana (Rừng tre cao lớn thường dùng để làm sào, nên gọi là Rừng sào).

Hay tin Ðức-Phật đến, vua Bimbisãra cùng bá-quan trong trào, các thân-hào phú-gia, ra nghinh-tiếp rất trọng-thể và thỉnh Ðức-Phật cùng Chư-Tăng vào đền thọ-thực. Sau buổi trai-tăng, vua Bimbisãra ngỏ ý dâng vườn thượng-uyển "Trúc-Viên" cho Ðức-Phật để tiện bề làm nơi Hoằng-pháp, bèn lấy bình vàng dựng nước, rót trên tay Ðức-Phật và bạch rằng: "Bạch Ðức Thế-Tôn, trẫm xin dânh cúng vườn Trúc-Lâm đến Ngài và Chư-Tăng". Ðức-Phật thọ-nhận, rồi giảng-đạo và phúc-chúc cho Ðức vua; sau cùng Ngài dùng lời dịu-ngọt khuyến-khích làm cho phấn-khởi đạo-tâm của vua Bimbisãra. Vua liền xin qui-y làm thiện-nam trong Phật-Giáo.

Lần đầu tiên Giáo-đoàn Tăng-lữ được làm chủ một vuông đất rộng lớn, nơi ngoại-ô Vương-Xá, tiện bề cho các thầy Tỳ-Khưu du-phương tạm-trú và cho tín-đồ tới lui nghe pháp học đạo.

Ðức-Phật nhập hạ thứ nhì nơi vườn Trúc-Lâm (Veluvana), trong mùa mưa sấp tới và trải qua thời-gian Hoằng-pháp Ðức Thế-Tôn thường trú ngự nơi đây.

72- Tại Rajagaha (Vương-Xá), Ðức-Phật còn thâu-phục được ai?

Tại Vương Xá, Ðức-Phật thâu được hai vị Ðại Ðệ-tử là ông Sariputa (Xá-Lợi-Phất) và ông Moggalãna (Mục-Kiền-Liên).

73- Xin cho biết tiểu-sử của hai vị Ðại Ðệ-tử ấy và nhân-duyên đưa hai Ngài đến gặp Ðức-Phật?

Ông Oupatissa thường kêu là Sariputa (tên của mẹ ông) và ông Kolita thường kêu là Moggalãna (tên của họ ông) đều sanh trưởng trong một làng kế-cận kinh-đô Vương-Xá gọi là làng Nalanda. Hai ông là con nhà Bà-La-Môn giàu có, lại là bạn đồng-môn, tài-năng xuất chúng, học-thức uyên-thâm. Ðịa-vị xã-hội của hai thanh niên dành sẵn cho họ một tương-lai rực-rở. Một ngày nọ, hai anh em rủ nhau đi dự một cuộc lễ hành-hương, có bày bố buôn-bán một đám chợ-phiên. Giữa lúc thiên-hạ vui mừng ăn lễ, ông Sariputa lại nảy sanh trong trí một tư-tưởng lạ thường: "Trong vòng 100 năm nữa, đám đông có mặt tại đây sẽ hóa ra người thiên-cổ. Không nhận-thức mình là người đương đi đến chỗ chết, nhóm người nầy thản-nhiên vui-say theo trò chơi thế-sự; thật đáng thương, đáng buồn giùm cho họ". Nghĩ như vậy, ông Sariputa liền tỏ ý-tưởng ấy cho bạn mình nghe. Ông Moggalãna cho biết rằng ông cũng đương suy-nghĩ như thế và đương bối-rối trước cảnh phù-hoa của thế-gian. Hai người bạn tâm-đồng ý-hiệp liền rủ nhau đến xin thọ-giáo với Ðạo-sĩ Sanjaya, một trong sáu vị Lục-sư danh tiếng đương tu-luyện với 250 đồ-đệ; trong khu rừng gần thành Vương-Xá. Khi vào tu rồi, hai ông thấy học-thuyết của Ðạo-sĩ Sanjaya không thích hợp với trình độ mình, nên định đi tìm một vị Minh-sư cho xứng-đáng và cam-kết với nhau, khi một trong hai anh em người nào gặp được Minh-sư, phải mau mau báo tin cho biết.

Vì sẵn có tiền-duyên, nên chẳng bao lâu họ gặp Ðức-Phật.

74- Hai ông Sariputa và Moggalãna gặp Ðức-Phật trong trường-hợp nào?

Trên đường đi Hoằng-pháp, vị A-La-Hán trẻ tuổi trong nhóm năm thầy Kiều-Trần-Như là ông Assaji (ắt-bệ: Mã-thắng) đến Vương-Xá gặp Ðức-Phật tại Trúc-Lâm, tạm trú nơi đó ít ngày. Một bữa nọ, sáng sớm Ðại-Ðức Assaji vào thành Vương-Xá khất-thực. Tình cờ ông Ðạo-sĩ Sariputa đi tới gặp Ðại-Ðức Assaji, thấy sắc diện của Ngài sáng-rở, y-phục chỉnh-tề, đi đứng trang-nghiêm. Ông Sariputa tự nói: "Hẵn thật đây mới là một vị Sa-Môn, nếu chưa đắc đạo quả Thánh-nhân thì cũng là một bậc đuơng tiến vào dòng Thánh, chẳng sai vậy; ta nhất định phải đến gần Ngài để dò-la cho tường-tận". Ðạo-sĩ Sariputa chậm-rãi theo sau, chờ cho Ðại-Ðức Assaji khất-thực xong, quay bước trở về, ông mới lại gần cung kính xá-chào và hỏi:

"Bạch Ngài tinh-thần của Ngài đầy vẻ trầm-mặc, sắc diện trong trắng sáng-rở; chẳng hay Ngài nương nơi sự hướng dẫn của ai, mà được giải-thoát ra khỏi trần-tục? Tôn-sư của Ngài là ai? Ngài theo Giáo-Pháp của ai?"

-"Nầy ông bạn, thầy của tôi là vị Ðại Sa-Môn, thuộc dòng Sakya (Thích Ca) là người đã hoàn-toàn giải-thoát. Chính nhờ sự hướng-dẫn của Ngài, mà tôi được xuất-gia thoát-tục. Tôn-sư của tôi là Ðức-Phật Gotama".

"Bạch Ðại-Ðức, Tôn-sư của Ngài nói những chi? Dạy điều chi? "

-"Nầy ông bạn, tôi chỉ là một đồ-đệ sơ-cơ, xuất-gia chưa được bao lâu; tôi không thể trình bày trọn cả Giáo-Pháp của thầy tôi cho ông bạn được; nhưng tôi có thể tỏ cho ông biết sơ-lược phần chủ-yếu thôi".

"Bạch Ngài, như vậy cũng được; dầu Ngài nói ít, nói nhiều cũng không sao, tôi cần thấu rõ phần chủ yếu thôi".

Ðại-Ðức Assaji liền trả lời vắn-tắt rằng:

"Các pháp đều sanh ra bởi một nhân;

Ðức Thế-Tôn đã chỉ cho thấy rõ nhân của nó.

Ngài cũng dạy cho biết sự diệt-tắt của nó.

Chính đó là Giáo-Pháp của vị Ðại Sa-Môn".

Ðại-Ðức Assaji vừa dứt lời, Tuệ-nhãn của ông Ðạo-sĩ Sariputa liền bật sáng (chứng quả Tu-Ðà-Hườn) thấu rõ chân-lý; biết rằng cái chi sanh thì phải diệt. Ông liền nói: "Bạch Ðại-Ðức, mặc dầu chân-lý chỉ lược giải có bấy nhiêu lời, nhưng Ngài cũng đã tuyệt-diệt phiền-não, chứng được đạo-quả chưa từng thấy, từ triệu ức kiếp".

Sau khi từ tạ Ðại-Ðức Assaji và biết Ðức-Phật đương ngự tại Trúc-Lâm (Veluvana), ông Sariputa liền đi báo tin cho ông Moggalãna.

Thấy ông Sariputa từ xa tiến tới, ông Moggalãna mừng rở chào hỏi: "Mừng Sư-huynh, hôm nay khí-sắc của Sư-huynh rất trầm-tỉnh, khiết bạch khác thường, chắc hẳn Sư-huynh đã tìm ra được con đường giải-thoát rồi, phải chăng? "

-"Quả thật như vậy, đạo-hữu".

"Vậy thì Sư-huynh cho tiểu-đệ biết với".

Ông Sariputa thuật lại sự gặp gở giữa ông và Ðại-Ðức Assaji, rồi đọc bốn câu kệ tóm lược phần cương-linh của đạo giải-thoát cho ông Moggalãna nghe.

Vừa nghe qua Tuệ-nhãn của ông Moggalãna bật mở (đắc Tu-Ðà-Hườn) thấu rõ chân-lý; biết rằng cái chi sanh thì phải diệt. Ông liền thốt lời: "Thưa Sư-huynh, mặc dầu chân-lý chỉ lược giải có bấy nhiêu nhưng Sư-huynh đã diệt được phiền-não, thấu đáo tâm trạng chưa từng thấy, từ triệu ức kiếp. Vậy thì chúng ta mau mau đi tìm Ðức Thế-Tôn, chính Ngài là thầy của chúng ta".

Ông Sariputa liền nói: "Nầy đạo-hữu, còn 250 bạn đồng-môn của chúng ta, phải tính sao với họ? Vì cảm mến chúng ta mà họ còn ẩn-náo nơi đây. Vậy chúng ta nên cho họ biết ý-định của chúng ta, để tự họ liệu lấy". Ông Moggalãna đồng ý, hai ông liền triệu tập 250 Ðạo-sĩ, thuật rõ đầu đuôi cho họ nghe, rồi ông Sariputa nói rằng: "Hai anh em chúng tôi nhất định đi tìm Ðức-Phật để xin làm đệ-tử của Ngài ...". Ông Sariputa chưa kịp dứt lời, cả 250 Ðạo-sĩ rộ lên xin đi theo. Họ nói: "Chúng tôi vì cảm mộ tài đức của hai thầy mới ẩn-náo lại đây, nay hai thầy đi xuất-gia dưới sự hướng dẫn của vị Ðại Sa-Môn, xin hai thầy hoan-hỷ cho chúng tôi cùng theo với".

Ông Sariputa và Moggalãna đồng nói: "Vậy thì chư đạo-hữu, chờ anh em chúng tôi đi báo tin cho thầy Sanjaya hay đã". Ðến nơi hai ông trình bày ba lượt cho Ðạo-sĩ Sanjaya: "Bạch thầy, chúng tôi định đi tìm Ðức-Phật để thọ-giáo, học đạo với Ngài". Ông Sanjaya cũng ba lượt trả lời: "Khoan đã, hai bạn chẳng nên đi, ở lại đây ba anh em chúng ta chung lo cai quản giáo đoàn". Hai ông Sariputa và Moggalãna cùng 250 Ðạo-sĩ nhất định đi tìm Ðức-Phật, đồng từ tạ thầy Sanjaya ra đi. Ông nầy câm giận, đến đổi phải thổ-huyết.

Từ xa Ðức Thế-Tôn thấy hai ông Sariputa và Moggalãna hướng dẫn 250 Ðạo-sĩ đến, Ngài kêu các thầy Tỳ-Khưu mà nói rằng: "Kìa các thầy, hai người đạo-hữu Kolita và Upatissa đã đến. Trong hàng đệ-tử của Như-Lai, hai người ấy sẽ là một cập hướng-đạo và có duyên lành nhiều nhất".

75- Tài đức của hai ông Sariputa và Moggalãna ra thế nào?

Hai ông Sariputa và Moggalãna cùng đoàn tùy-tùng vào đảnh-lễ Ðức-Phật và xin xuất-gia. Ðức Thế-Tôn hoan-hỷ thâu nhận làm đệ-tử và ân-cần chỉ dạy phương-pháp tham-thiền quán-tưởng. Sau một tuần-nhựt, ông Moggalãna đắc Ðaọ-quả A-La-Hán. Qua tuần thứ hai, ông Sariputa cũng chứng quả A-La-Hán. Ðoàn tùy tùng của hai ông phải trải qua một thời gian tu học, rồi cũng lần lượt đắc đạo quả cả thẩy.

Trong hàng đệ-tử của Ðức-Phật chỉ có Ðại-Ðức Sariputa (hay Upatissa là bậc Trí-Tuệ viên thông tốt chúng. Ðức-Phật giảng-pháp cao sâu đến đâu, Ðại-Ðức Sariputa đều thấu hiểu cả; rồi lần-lượt giải-thích lại cho các thầy Tỳ-Khưu nghe. (Trái lại trong nhiều thế-kỷ về sau, tác-giả nhiều quyển sách lại liệt Ðại-Ðức Xá-Lợi-Phất vào hạng thấp-thỏi, Trí-Tuệ chậm-chạp, không đủ sức hiểu giáo-lý cao-thâm nên Ðức-Phật chỉ thuyết riêng cho ông những pháp cạn-cợt, gọi là pháp Tiểu-thừa).

Ðại-Ðức Moggalãna lại có một thiên-tài đặc biệt về pháp thần-thông. Ngài lên các từng trời và xuống các cảnh Ðịa-ngục một cách dễ-dàng và giúp Ðức-Phật trong nhiều xứ-mạng rất khó khăn.

Hai vị A-La-Hán nầy gọi là Ðại Ðệ-tử, bên mặt và bên trái của Ðức-Phật.

76- Ðức-Phật còn độ được vị Ðại Ðệ-tử nào nữa, tại xứ Magadha chăng?

Ngài còn độ được một vị Ðại Ðệ-tử thứ ba tên Maha Kassapa (Maha Ca-Diếp). Chẳng nên lầm-lộn ông nầy với 3 anh em ông Kassapa trong nhóm Jatila, tại Uruvela.

77- Xin cho biết sơ lược sử-tích của ông Maha Kassapa?

Ông Maha Kassapa là con của một triệu phú gia trong xứ Magadha. Tài sản, ruộng đất, tôi tớ của ông không thua kém sự nghiệp của Ðức Vua Bimbisãra. Ông Maha Kassapa là bậc Trí-Tuệ hiếm có trong đời. Vừa lớn lên, ông đã tỏ ra người không màng của cải, lại còn nhờm-gớm ái-tình nhục-dục. Vâng lời cha mẹ, ông buộc lòng phải cưới một người vọ rất xinh đẹp tại thành Vésali. Gặp cô nầy cũng đồng tánh nhờm ghét ái-tình như ông nên hai vợ chồng sống chung nhau trọn 12 năm mà không gần gủi nhau. Hai vợ chồng ông Maha Kassapa cũng đồng có chí-nguyện xuất-gia tìm đạo giải-thoát, nên hằng tập tánh ăn ở giản-dị. Ngũ chung trong một căn phòng rộng lớn, trên hai cái sạp nhỏ thấp; một đêm nọ, ông chồng thấy một con rắn đen vô phòng, lại xâm xâm phóng ngay tới cánh tay của bà vợ đang bỏ thòng xuống đất trong lúc ngũ quên. Ông Maha Kassapa lật đật chạy lại kéo tay vợ lên giường. Giật mình thức dậy, bà vợ nghi chồng mình có tư-tưởng không tốt. Hai vợ chồng mới nghĩ rằng nếu kéo dài sự sống chung như thế này, ắt có ngày sẽ nguy hại cho sự trinh-khiết đã gìn-giữ từ lâu, nên định tách ra mỗi người đi mỗi hướng, tìm nơi ẩn-dật tu-hành. Cha mẹ đã qua đời, vợ chồng ông Maha Kassapa giải-quyết cuộc xuất-gia rất dễ-dàng. Hai ông bà phóng thích tôi-trai tớ gái, bán hết gia-tài sự nghiệp lấy tiền bố-thí cho người nghèo khó, rồi chia tay nhau ra đi, mỗi người mỗi hướng tìm thầy học đạo.

Khi Ðức-Phật đến Vương-Xá, ông Maha Kassapa đến xin qui-y thọ-giáo chẳng bao lâu ông đắc quả A-La-Hán và trở thành một vị Ðại Ðệ-tử, tín-cẩn nhất của Ðức Bổn-Sư. Sau lại bà vợ được xuất-gia làm Tỳ-Khưu-ni đắc quả A-La-Hán. Kinh sách ghi rằng Ðức-Phật tặng y Ca-Sa của Ngài cho Ðại-Ðức Maha Kassapa và đối đải ông như người bạn thân. Ðại-Ðức Maha Kassapa có uy tín lớn, nên sau giờ Niết-Bàn của Ðức-Phật, Ngài đảm đương nhiều trọng-nhiệm: chủ-tọa lễ hóa-táng Ðức-Phật tại Kurinara và sau đó 100 ngày, chủ-tọa Ðại-hội Thánh-Tăng, kết-tập Tam-Tạng lần đầu tiên tại Rajagaha (Vương Xá).

78- Tại xứ Magadha, Ðức-Phật còn thâu nhận ai nữa?

Rất nhiều thanh-niên, thuộc gia đình giàu sang trong xứ Magadha xin xuất-gia theo Ðức-Phật.

79- Có sự phản-đối của dân chúng không?

Có. Dân chúng cho rằng Ðức-Phật cảm-hóa thanh-niên, làm cho chồng xa vợ, cha mẹ xa con, tan nát gia đình, nên khi gặp các thầy Tỳ-Khưu họ chê báng mĩa-mai rất khó chịu:

Ông Sa-Môn đã đến trong kinh đô xứ Magadha (Ma-Kiệt-Ðà). Ông đã cải hóa trọn cả đệ-tử của Ðạo-sĩ Sanjaya.

"Chờ xem hôm nay ông còn cảm hóa ai nữa?"

Các thầy Tỳ-Khưu nghe vậy cũng xầm-xì bàn-tán, rồi đem câu chuyện bạch lại cho Ðức-Phật nghe. Ðức-Phật phán: "Nầy các thầy Tỳ-Khưu, dư-luận xôn-xao ấy không kéo dài đâu, trong vòng 7 ngày sẽ chấm dứt. Nếu có ai kiếm chuyện với các thầy, các thầy nên trả lời cho họ như vậy:

"Những trang hào-kiệt, những bậc Vĩ-Nhân,

Cảm hóa vì đạo chân-chánh,

Ai có thể oán-trách cho đúng lý,

Những người cảm-hóa vì đạo chân-chánh chăng?"

80- Rồi Ðức-Phật có làm chi cho các gia đình được thỏa-mãn chăng?

Người ta nóng lòng vì chồng con bỏ nhà đi tu; thật ra Ðức-Phật đâu có ép-buộc ai phải xuất-gia theo Ngài. Từ đó về sau Ngài đặt ra những điều kiện để hạn-chế sự thâu nhận giới tử, với mục đích chủ-yếu là bảo vệ quyền lợi và uy-tín cho Giáo-đoàn Tăng-lữ:

Những người có bệnh nan-y, truyền-nhiễm, kẻ sát-nhân, kẻ có tiền án và những người mà sự xuất-gia làm tổn-hại quyền-lợi kẻ khác như: những trẻ vị thành niên, những người tôi-tớ, những quân-nhân, những người trốn nợ, đều không được thâu nhận vào hàng Tỳ-Khưu. Các thanh thiếu niên muốn xuất-gia phải có cha mẹ cho phép và bảo đảm tánh-h?nh.

Ðiều luật nầy đã làm vừa lòng mọi người.

81- Tại sao Ðức-Phật chưa định về Kapilavastu phổ-độ thân quyến của Ngài?

Ðến Magadha là một quốc-gia cường thạnh, Ðức-Phật được Bimbisãra (Tần-Bà-Sa-Vương) nhiệt thành sùng kính ủng hộ, nên Ngài thừa cơ-hội thuận lời, phổ-biến Giáo-Pháp sâu rộng trong dân-gian, Tăng-đồ và Tín-Ðồ học thức và giàu có, càng ngày càng đông, thanh danh của Ðức-Phật lẩy-lừng, nền tảng Phật-Giáo đã vững-chắc, nhưng Ngài cũng chưa vội trở về Kapilavastu (Ca-bì-la-vệ). Hành động của bậc Trí-Tuệ phải khác hơn thường tình thế-gian: dưới cội Bồ-đề tại Uruvela, trước khi đem đạo giải-thoát ra truyền bá. Ðức-Phật đã định sẵn một lộ trình khai đạo đầy đủ. Nơi mục 50 chúng ta đã thấy người đầu tiên mà Ngài muốn tế-độ là mẹ cha và các bậc ân-nhân của Ngài và Ngài cũng đã tự biết rằng duyên kỳ của Vua cha và quyến thuộc của Ngài chưa đến.

82- Vua Sudhodana (Tịnh-Phạn) có hay con của Ngài thành Phật chưa?

Thanh danh của Ðức-Phật lẫy-lừng tại xứ Magadha, dĩ-nhiên đã vang-dội đến Kapilavastu, nên đồng bào và quyến tuộc của Ngài nóng lòng trông đợi. Bá-quan trong triều đệ sớ yêu cầu Ðức vua phái khâm sai sang tận Rajagaha (Vương-Xá) triệu thỉnh Ðức-Phật.

83- Ai lãnh sứ-mạng đi thỉnh Ðức-Phật và kết quả ra sao?

Triều thần đề nghị giao trọng trách ấy cho ông Udayi, con của vị Lể-bộ Thượng-Thơ. Người ta hy-vọng nơi sự thành công mau chóng của ông Udayi, bởi ông nầy là bạn thân trong thưở thiếu thời của Hoàng-tử Siddhattha.

Trong hoài không thấy ông Udayi trở về, Ðức vua nóng lòng phái ông Channa (Sa-Nạc) là người tâm phúc luôn luôn ở bên cạnh Hoàng-tử trong các buổi dạo chơi và cũng là người đưa Hoàng-tử trốn đi xuất-gia. Ông Channa đi rồi củng bặt tin nhàn-cá.

Hai vị khâm sai, kẻ đến trước người đến sau, chưa tỏ được lời nào, đã ngoan-ngoản vâng lời Ðức-Phật xuất-gia làm Tỳ-Khưu. Mặc dù hai người đều không muốn xuất-gia nhưng vì Ðức vua đã ra lệnh phải hết lòng chiều-chuộng Hoàng-tử, nên họ tạm thời hứa chịu xuất-gia cho vừa ý Ðức-Phật, tưởng rằng chẳng phải là một điều cam-kết quan-trọng; hơn nữa dòm quanh ngó-quất chẳng thấy thợ cạo lại cũng không sắm sẵn y bát, câu chuyện ắt còn trì hưởn, không dè sau khi Ðức-Phật kêu họ nói: "Lại đây, hỡi thầy Tỳ-Khưu, Chánh-Pháp đã truyền dạy, thầy hãy sống theo Thánh-nhân để diệt tận nguồn khổ". Vừa dứt lời, râu tóc họ sạch trụi, y phục trở thành ca-sa màu vàng; họ đã hóa ra thầy Thiện-Lai Tỳ-Khưu (Èhi Bhikkhu) [1], giữa giáo đoàn Tăng-chúng. Người trước gặp người sau cười với nhau rồi mạnh ai nấy lo tu, không còn nhớ thế-sự luôn cả xứ-mạng của mình.

Cách một thời-gian sau, Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn) phái liên-tiếp 9 vị Ðại-thần qua thỉnh Ðức-Phật. Chín vị nầy và cả đoàn tùy-tùng của họ, kẻ trước người sau, cũng xuất-gia theo Phật và cũng quên sứ-mạng của họ.

Thỉnh-thoảng ông Udayi nhắc-nhở người bạn cũ của mình, bảo phải về thăm Vua cha, Ðức-Phật vẫn làm thinh.

-ooOoo-

- 03 -

E. Từ Rajagaha (Vương-Xá) sang Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ)

84- Ðến bao lâu Ðức-Phật mới chịu về Kapilavastu?

Một ngày nọ, do sự thúc-giục của ông Udayi, Ðức-Phật trước khi lên đường, xây mặt về quê-hương, rãi tư-tưởng lành, cầu chúc yên vui hạnh-phúc cho Vua cha và đồng bào quyến thuộc. Xong, Ngài cùng đoàn Tăng-chúng khởi hành, nhắm hướng Kapilavastu tiến bước. Nhằm mùa thu, khí trời mát-mẻ, cuộc hành trình từ thành Rajagaha đến Kapilavastu, trải qua 60 ngày ròng-rã, ngày đi đêm nghỉ.

Ðến nơi Ðức-Phật và Chư-Tăng dừng bước tại vườn thượng-uyễn của Vua cha, tên vường Nigrodha (Cây da), thuộc ngoại ô hoàng thành.

85- Vua cha có vui mừng tiếp rước Ðức-Phật chăng?

Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn) vẫn chưa tha-thứ con Ngài vì thất vọng đau đớn, không thể nguôi lòng: Hoàng-tử đã xuất-gia thì còn ai xứng đáng nối nghiệp cho dòng Sakya (Thích Ca).

Hay Ðức-Phật về tới, Suddhodana (Tịnh-Phạn) vương cũng gắng tượng thân hành ra đón với tư-cách của một nhà vua và một người cha trên long-xa bốn ngựa. Dọc đường Ðức Vua gặp các vị Tỳ-Khưu mang bát đi khất-thực trong thành, Ngài nghĩ tới con của Ngài là một vị Hoàng-tử, mà ngày nay cũng phải đi xin ăn theo phố-phường, như thế ấy thật là nhục-nhã vô cùng. Ngài liền truyền lệnh xua đuổi các thầy Tỳ-Khưu cho khỏi chướng mắt; rồi quay long-xa trở vào hoàng-cung, ôm-ấp mối lo sợ cho rằng sự hồi loan của con Ngài là một điều bất-thường, sắp đem lại một trận bảo-tố, lôi cuốn dòng giống Sakya theo triều-lưu thoát tục.

86- Ðức-Phật đối xử cách nào?

Ðức-Phật liền phái ông Udayi vào đền an-ủi Vua cha và giải-thích cho Ngài hiểu rằng trong đời rất khó mà được cái vinh-hạnh là Cha của một Ðấng Cứu-thế, vẻ-vang hơn làm Thượng-Hoàng của một vị Chuyển-Luân vương.

Vua Suddhodana nghe được, bớt sầu truyền lệnh tổ chức một cuộc nghinh tiếp Ðức-Phật rất trọng thể.

87- Tại sao Ðức-Phật không thủ-phận làm con để chờ Vua cha ra nghinh tiếp?

Ðức-Phật đã tiên đoán sẽ gặp nhiều sự khó khăn trong buổi tái-ngộ hôm nay:

1. Dòng Sakya từ cổ chí kim đã nổi tiếng là một dòng tự cao, tự trọng, chẳng bao giờ chịu khuất-phục một ai.

2. Dầu Ngài là Phật nhưng Ngài biết không dễ gì làm thần-Thánh ở quê mình được, nhất là trước mặt Vua cha và những bậc trưởng-lão trong dòng họ là những người đã từng biết Ngài lúc còn nhỏ bé.

3. Một bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác không thể đứng dậy, cũng không thể nghiêng mình trước một người phàm-tục nào, vì ngại rằng đầu người ấy sẽ bị bể ra làm bảy miếng, nếu họ chịu thọ-lãnh cái vinh-hạnh tối cao ấy. Như thế phải làm sao đề giải-quyết vấn-đề nghi lễ, đầy hậu-quả nguy-khốn cho gia-đình quyến-thuộc của Ngài.

Ðức-Phật nhất-định phải dùng một pháp thần-thông để cảm-phục dòng Sakya, trước giờ hội-ngộ với Vua cha và hoàng-thân trong triều. Ngài hóa ra một con đường trên hư-không; trên ấy Ngài đi kinh-hành như đi trên mặt đất, giữa lúc Vua Suddhodana (Tịnh-Phạn), bá-quan văn-võ và dân chúng rần-rộ ra nghinh đón Ngài. Trước sư mầu-nhiệm hy-hữu ấy, mọi người ngưởng mặt lên dòm một cách sung-sướng, rồi chấp tay quì lạy, tỏ lòng tôn-kính Ðức-Phật. Chính Vua cha Suddhodana (Tịnh-Phạn) cũng quì lạy con của Ngài, thân-tâm rất khoăn-khoái nhẹ-nhàng và đắc chí được làm Cha của một Ðấng Cứu-Thế. Hoàng-hậu Gotami vì thương nhớ Hoàng-tử Siddhattha, ngày đêm rơi lụy đầm-đề cho đến đui cả hai con mắt, nay hay tin Ðức-Phật trở về, lòng vui phấn khởi đến cực-độ, khiến cho đôi mắt của Bà bật sáng trở lại như xưa.

88- Rước Ðức-Phật vào đền, Vua Suddhodana nói chi với con của Ngài?

Mối tình lạnh nhạt giữa cha con đã chấm dứt trong giờ phút phụ-tử đoàn viên, nên hai bên thân-mật trò chuyện. Ðức Vua vẫn chưa hài lòng trước hoàn cảnh tương phản xốn-xang giữa đời sống của con Ngài: đi chân không, ăn nằm vất-vả, không tắm nước thơm, không mặc y-phục thanh-nhã, không đeo đồ hộ-vệ, không âm-nhạc ca-vũ, cũng không có phi-tần cung-nữ hầu-hạ.

Ðức-Phật vạch ra từ điểm, dùng lời ôn-tồn lễ-phép giải-thích cho Vua cha thấy rõ rằng đời sống an-vui của bậc Thánh-nhân không còn dính líu đến các điều hoan-hỷ của thế-tục và bậc xuất-gia đã sẵn có nhiều sự bồi-đấp, nhiều đặt ân cao quí hơn.

Nghe vậy Ðức Vua cũng tạm gọi là an-tâm, xong Ngài vẫn cố-chấp địa vị Ðế-Vương.

89- Vua Suddhodana cố-chấp địa vị đế-vương của Ngài bằng cách nào?

Vua Suddhodana không muốn cho con Ngài mỗi bữa mang bát đi xin ăn nơi dân chúng. Ðể tránh sự nhục-nhã ấy, Vua cha thỉnh Ðức-Phật và Chư-Tăng mỗi ngày vào thọ-thực trong hoàng-cung.

90- Ý muốn của Vua Suddhodana có đem lại sự vừa lòng cho Ngài chăng?

Làm như thế chẳng khác nào lập đàn tràng nơi cung nội cho Ðức-Phật tha hồ cảm-hóa thân-nhân. Mỗi ngày Ðức-Phật có dịp hội kiến với quyến-thuộc, nào là cha, mẹ nuôi, vợ con, em út, chú bác, bạn xưa, là những người đã đau khổ từ lúc Ngài trốn đi tìm đạo và luôn luôn phiền trách Ngài ra đi không để một lời từ-biệt. Lần lần Ðức-Phật cởi mở sự hiểu lầm của quyến thuộc: "Vì tình thương lai-láng đối với gia-đình chủng-tộc, Như-Lai chỉ tạm-biệt để tìm đường diệt khổ, hầu hướng dẫn mọi người tiến đến nơi an-vui tuyệt đối. Ngày nay đạo đầy quả đủ, cũng vì lòng từ-bi Vô-lượng đối với toàn thể chúng-sanh, mà Như-Lai về đây thuyết-minh chân-lý cứu-độ quyến-thuộc giống nòi, ra khỏi sông-mê biển-khổ. Trong đời, Như-Lai là người duy-nhất đã tận-tụy hy-sinh, để đem lại hạnh-phúc cho nhân quần xã-hội".

Bao nhiêu sầu khổ phiền-muộn chờ dịp tuôn ra để lên án người thất-hiếu, bạc-tình, lần lần bị tan rã dưới hiệu lực của lời biện-minh rất chân-chánh, càng lúc càng đem lại cho tâm hồn mọi người, những cảm xúc nhẹ-nhàng khoăn-khoái. Ngoại trừ Ðức vua, tất cả thân-quyến của Ðức-Phật đều quì lạy xin thọ qui-giới làm người cư-sĩ: Ba vị Hoàng-thúc, bà Dưỡng-mẫu Gotami, Công-chúa Yasadhara, Hoàng-tử Rahula, Hoàng-đệ Nanda, cùng anh em chú bác, tính ra trên ngàn người.

91- Có ai xin xuất-gia theo Phật chăng?

Có nhiều người nhưng họ chờ lệnh của Ðức vua.

92- Lệnh ấy ra sao?

Vua hạ chỉ cho phép gia-đình nào có từ hai người con trai xấp lên, được cho xuất-gia một người, theo Ðức-Phật. Ý Vua muốn có một nhóm người trong hàng vương-tôn theo bên cạnh Ðức-Phật, để phô-trương phương-danh hoàng tộc. Mặt khác, Ðức vua muốn bảo tồn dòng giống, trước nhất muốn giữ người con thứ của Ngài là Hoàng-tử Nanda (con của bà Gotami) và cháu nội là Rahula, để duy-trì cơ-nghiệp của dòng Sakya.

93- Trước quyết-định khôn khéo của Vua cha, Ðức-Phật nghĩ sao?

Biết rằng Vua cha còn nặng nghiệp trần chưa cảm hóa được, nhưng không vì đó mà bỏ qua cơ-hội tế-độ những người hữu-duyên, trước nhất là em và con của Ngài. Sự xuất-gia của Thái-tử Rahula và Hoàng-đệ Nanda là hai biến-cố rất xúc-động cho Vua Suddhodana, Ðức-Phật không vì tình thương chật hẹp của Cha mà không tuần tự đưa người hữu-duyên lên đường giác-ngộ.

94- Hoàng-tử Rahula được xuất-gia trong trường hợp nào?

Thế thường người đời, nhất là hàng phụ-nữ luôn luôn tin-tưởng nơi sự thành-công của mưu-chước mình. Công-chúa Yasodhara, thừa dịp ông chồng hồi-loan, dạy con của bà là Thái-tử Rahula một bài học tâm sự, rồi thừa lúc Ðức-Phật vào đền thọ-thực xong xuôi, sấp trở ra về nơi tạm-trú, bà xúi giục con bà chạy theo, thỏ-thẻ xin cha truyền sự nghiệp lại. Ý của bà Công-chúa dạy con xin ngôi Vua, nhưng sự khôn lanh của bà đâu có hơn Trí-Tuệ của bậc siêu-phàm. Nghe con xin truyền sự-nghiệp Ðức-Phật liền hoan-hỷ nhận lời và vỗ-về bảo: "Nầy con Rahula, con theo Như-Lai đến vườn Nigrodha (Cây da), Như-Lai sẽ truyền cho con cả một sự-nghiệp tinh-thần vĩ-đại mà Như-Lai đã dành sẵn cho con". Nghe lời hứa ngọt-ngào của người Cha hiền từ, chưa từng gần-gủi, ông Hoàng Rahula hớn-hở vui-mừng, núp dưới bóng từ-bi mát-mẻ của Ðức cha lành, lúp-xúp chạy theo bên cạnh, quên cả những lời căn-dặn của mẹ. Về tới nơi tạm-trú, Ðức-Phật liền giao-phó cho hai ông Sariputa và Moggalãna làm lễ xuất-gia cho Hoàng-tử Rahula vào hàng Samanera (Sa-Di). Ông tiểu Sa-Di nầy lại vui sống bên cạnh Ðức-Phật, dường như có một năng-lực gì huyền-bí làm cho tâm-hồn ông nhẹ-nhàng, vui-sướng, trong sạch tinh-khiết, rất xứng đáng để tiếp-thụ sự-nghiệp tinh-thần của Ðức cha lành.

Công-chúa Yasodhara, dĩ-nhiên phải mang lấy hậu quả của mưu-chước sắp đặt mà bà không tiện nói ra. Nhưng sau khi suy-cùng nghĩ-cạn, bà cho rằng việc xuất-gia của con bà là phải, vì con phải theo cha, một người cha xứng đáng để bảo-đảm tương-lai cho con bà.

95- Còn số-phận của Hoàng-đệ Nanda ra sao?

Nói qua ông Hoàng-tử trẻ-trung tuấn-tú Nanda, người duy-nhất còn lại để nối-nghiệp cho hoàng-triều; ngày nọ nhằm ngày Hoàng-tử sánh-duyên cùng nàng Janapadakalyãnã, một vị công-nương mỹ-miều tại thành Kapilavastu, luôn dịp Vua Suddhodana định phong con Ngài làm Ðông-cung Thái-tử và cũng là ngày khánh thành cung-điện để làm nơi động-phòng hoa-chúc, Ðức-Phật dùng mưu cảm-hóa em Ngài một cách lý-thú. Giữa lúc trong hoàng-cung đương rộn-rịp, cử-hành ba đại lễ: Kết-hôn, Phong-tước và Khánh-thành, Ðức-Phật từ-khước không vào đền thọ-thực, để cho em mình rảnh-rang lo bề hạnh-phúc tương-lai.

Ðúng giờ rước dâu, Ðức-Phật mang bát đi ngang trước hoàng-thành. Hoàng-tử Nanda, từ bên họ nhà gái vừa về tới cửa Ngọ-môn với vị Tân-nhân, chợt thấy Ðức-Phật, liền bỏ nàng chạy đến rước bát, đem vào sắp đủ thức ăn mặn ngọt, trở ra dâng bát lại cho Ðức-Phật.

Ðức-Phật không thâu-bát, chẩm-rải quay bước trở về nơi vườn cây da. Vị lễ phép đối với bậc trưởng-thượng, Hoàng-tử Nanda lủi-thủi ôm bát theo sau. Ðến nơi, Ðức-Phật đem những lợi-ích tối cao của đời sống xuất-gia giải-thích cho Hoàng-đệ nghe, so-sánh hạnh-phúc chắc thật của bậc thoát-ly trần-tục với hạnh-phúc giả-tạm của kẻ bị cột trói trong gia-đình và khuyên em nên noi gương của mình để tìm đạo quả Niết-Bàn. Ông Nanda, mặc dầu còn nặng mang khối-tình, nhưng xét ra lời nói của bậc Chí-tôn thật là đúng lý, ông liền chịu xuất-gia.

Khổ cho ông Nanda, khi mang cái lốt của vị thầy tu rồi, ông ăn-năn hối-hận; không biết làm sao để trở về với vợ đẹp mới cưới?

Xa cách người yêu ông Nanda không thể nguôi được lòng thương nhớ, nhiều phen ông trốn ra khỏi chổ cô-tịch để trở về nhưng mấy lần đều bị bắt gặp.

Ðể trừ tận gốc cái bệnh tương-tư của ông Nanda, Ðức-Phật đề nghị đưa ông ấy lên viếng các vị Thiên-nữ tận cõi trời Ðế-thích. Nghe nói các vị Thiên-nữ sắc-đẹp tuyệt-trần, ông Tỳ-Khưu Nanda, sẵn tính háo sắc, vui-vẽ chịu đi ngay. Ðức-Phật bảo ông nắm lấy chéo y ca-sa của Ngài, rồi Ngài bay-bổng lên hư-không. Bay ngang qua một đám rừng, vừa bị một trận hỏa-tai thiêu-rụi. Ðức-Phật chỉ cho ông Nanda xem một con khỉ cái đương ngồi cú-rủ trên cành cây cháy đen, đã may-mắn thoát chết, nhưng mình mẫy bị lửa táp trụi lông, lở-lói xem rất thảm-thương. Kể trong nháy mắt, ông Nanda được đưa đến thế-giới tự-tại của Vua trời Ðế-thích (Indra) để cho ông mặc tình thưởng-thức vẻ-đẹp vô-song kiều-diễm và cốt-cách thần-tiên của các vị Thiên-nữ. Khi trở về ông Nanda thú nhận với Ðức-Phật rằng những phi-tần mỹ-lệ của Vua trời Ðế-thích, sánh với vợ ông thì vợ ông chẳng khác nào con khỉ cái lúc nảy. Tư-tưởng của ông từ đó hướng về các vị Hằng-nga tiên-nữ; ông nhẫn-nại nương theo Ðức-Phật để tu-hành, mong ngày kia được sanh về thiên-cung làm bạn với các vị Thiên-nữ duyên-dáng đậm-đà ấy. Trong giới xuất-gia, lần lần ai ai cũng biết mục-đích bí-mật của ông Nanda, nên người ta gọi ông là "Vị tình lang của Thiên-nữ " cho đến ngày ông cố-gắng diệt được căn-bệnh say-đắm sắc-đẹp hảo-huyền và nhất thời của phụ-nữ.

96- Sau sự xuất-gia của hai ông Rahula và Nanda, Vua Suddhodana có phiền trách Ðức-Phật chăng?

Có phiền trách cũng việc đã rồi. Vã lại Ðức-Phật chỉ nhắm mục-đích cứu-khổ, cũng khó mà đổ lỗi cho Ngài được:

1. Thái-tử Rahula chạy theo xin Cha truyền sự-nghiệp và khi được thỏa-mãn, lại vui thích theo Cha.

2. Ông Hoàng-đệ Nanda đã hóa ra người "Vị tình lang của Thiên-nữ " thì mong gì cho ông trở lại với người vợ mà ông đã sánh như con khỉ cái.

Lúc Ðức-Phật vừa về tới Kapilavastu, Vua Suddhodana đã có cảm-tưởng (85) rằng con Ngài sắp gây ra một phong trào xuất-gia mãnh-liệt cho dòng Sakya, nên ban đầu Ngài tỏ ra bất-mãn, nhưng sau lại nhờ nghe được liên-tiếp hai thời pháp của Ðức-Phật, Vua Saddhodana đã đắc được đạo quả Tu-Ðà-Hườn và Tu-Ðà-Hàm, Ngài thỏa thích dâng vườn Nigrodha (Cây da) cho Ðức-Phật và Chư-Tăng làm nơi Hoằng-pháp độ-sanh [2].

97- Còn ai trong dòng Sakya xin xuất-gia theo Ðức-Phật nữa?

Năm trăm vị Vương-tôn công-tử, kẻ tâm-đạo nhiệt thành, người vì bè-bạn quyến-rũ, ăn-mặc sang trọng, kéo nhau đến ra mắt Ðức-Phật, xin Ngài giảng pháp cho nghe. Sau thời pháp, mọi người đều tình nguyện xin xuất-gia. Sẵn có ông Upali (Ưu-Bà-Li), người thợ cạo của hoàng-gia "Tháp tùng viếng Phật", họ liền cậy ông thế-phát cho họ và hứa cho tất cả y-phục trang-sức để đền ơn ông, bởi các vật ấy hết còn giá-trị đối với đời thoát-tục. Tình cờ ông Upali trở nên người giàu có nhưng duyên lành của ông đã đến, ông không thọ-nhận chỉ ước-ao được Ðức-Phật thâu ông vào hàng đệ-tử của Ngài.

Trong lúc 500 vị Vương-tôn công-tử trở về từ-giả gia-đình, ông Upali vào lạy Ðức-Phật xin xuất-gia, Ðức-Phật liền thâu nhận ông làm Thiện-Lai Tỳ-Khưu (Èhi-Bhikku). Vào sau và được xuất-gia trước, nên các vị Vương-tôn công-tử phải kính-nhường ông là Bậc cao hạ đàn anh.

98- Trong hàng Vương-tôn công-tử nói trên có ai là thân bằng quyến thuộc của Ðức-Phật không?

Có năm ông hoàng: hai người em chú-bác của Ðức-Phật là ông Anuruddha (A-Nậu-Ða-La) và ông Ananda (A-Nan-Ðà) và người bà con cô-cậu, anh ruột của Công-chúa Yasodhana, tên Devadatta (Ðề-Bà-Ðạt-Ða). Còn hai người nữa không biết tên chi.

(Theo nguồn lịch-sử của thời đại sau, năm vị Hoàng-thân nói trên và ông Upali đến xin xuất-gia, lúc Ðức-Phật ngự tại làng Anupiya, trong xứ của vua Malla, thuộc về hướng Nam kinh-đô Kapilavastu).

99- Ðạo-giáo của Ðức-Phật đã đem lại ảnh-hưởng chi cho dòng Sakya?

Dòng Sakya toàn là những vỏ-tướng vô-địch, khi hấp-thụ được Giáo-Pháp của Ðức-Phật, đều trở nên hiền-từ đạo đức, thà chịu chết hơn dùng bạo-lực, để tránh gây nghiệp báo.

---o0o---

F. Từ Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) sang qua thành Savatthi (Xá-Vệ)

100- Ðức-Phật ở Kapilavastu bao lâu rồi đi đâu nữa?

Sau 4 tháng ở quê nhà, Ðức-Phật từ-giả Vua cha và quyến-thuộc sang qua kinh thành Savatthi (Xá-Vệ), xứ Kosala của Vua Pasénadi (Ba-Tư-Nặc), thuộc về hướng Tây thành Kapilavastu.

101- Tại thành Savatthi (Xá-Vệ) Ðức-Phật được tiếp rước như thế nào?

Tại thành Savatthi, có một vị đại phú gia tên Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc): người nuôi kẻ nghèo khó cô-độc), sẵn chờ nghinh-tiếp Ðức-Phật và dâng cho Ngài một ngôi chùa lộng-lẫy, vừa tạo lập xong.

102- Tại sao ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) biết Ðức-Phật sắp đến mà lo tạo chỗ nghinh-tiếp?

Ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) đã có đến Rajagaha (Vương-Xá) nhiều lượt giao-thiệp buôn-bán và có dịp nghe Ðức-Phật thuyết-pháp tại vườn Veluvana (Trúc-Lâm). Ông đắc được đạo quả Tu-Ðà-Hườn thỏa-thích xin qui-y và thỉnh-cầu Ðức-Phật đến Hoằng-đương Phật-pháp tại Savatthi (Xá-Vệ).

Ðức-Phật nhận lời, nhưng bảo ông Anãthapindika về kiếm sẵn một nơi thanh-vắng, ngoài thành Savatthi, để khi Ngài và Chư-Tăng đến chỗ an-trú. Ông Anãthapindika về lựa được một hoa viên đẹp nhất, ở ngoại-ô thành Xá-Vệ. Hoa viên ấy thuộc về của ông Hoàng Jeta (Kỳ-Ðà). Ông này không muốn bán, lại diễu chơi với ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) rằng: nếu ông trải phủ vàng cùng khắp trên mặt đất của hoa viên tôi, tôi mới bán cho. Ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) liền chịu mua với giá cả ấy. Lở lời ông Hoàng Jeta phải chịu bán nhưng với điều kiện là ông giữ lại nguyên vẹn các thứ cây, nhất là những danh-mộc cổ-thọ, như xoài, dàn hương, để cho có bóng mát và bảo tồn thanh cảnh trang-nghiêm, huyền mặc cho hoa viên mà ông đã công khó tạo ra ... Nhân đó, sau khi ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) cất tịnh xá, rước Ðức-Phật và Chư-Tăng về ở, người ta thường gọi là Jeta Vana (Kỳ-Viên hay Huê-Viên của ông Jeta) hoặc là Anãthapindika Vihãra (Cấp-Cô-Ðộc Tịnh-xá).

103- Tịnh-xá của ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) có chi đặc biệt không?

Tịnh-xá nầy là một thắng cảnh đẹp nhất giữa một cánh đồng phì-nhiêu, nằm về hướng Tây Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) và hướng Tây-Nam núi Hy-Mã-Lập-Sơn, cách xa hai nơi ấy độ 150 cây số. Quanh năm tiết trời mát-mẻ, cỏ hoa tươi đẹp, lại gần quê-hương của Ðức-Phật, nên Ngài thường kiết-hạ nơi đây [3]. Ðại-Ðức Sariputa được phái đến trước, chỉ vẽ cho ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) cách thức tạo-lập Tịnh-xá. Giữa vườn là một biệt-thất dành riêng cho Ðức-Phật, chung quanh có vườn hoa và ao sen, bốn mùa hương xông ngạt-ngào. Năm trăm vị Tỳ-Khưu ở riêng, mỗi vị một tịnh-thất, cất rải-rát trong hoa viên; ngoài ra nào là giảng-đường, trai-đường, phòng tắm, cầu tiêu nhà bếp, kiến trúc có lớp lang.

Ban ngày thiện-nam tín nữ tới lui tấp nập, tối lại chỉ còn những bóng người lặng-lẽ kinh-hành, quán-tưởng dưới tàn cây u-tịch.

104- Ðức Vua nào trị vì xứ Kosala, tại Savatthi và Ngài đối với Ðức-Phật ra sao?

Chính Ðức Vua Pasenadi (Ba-Tư-Nặc). Hay tin Ðức-Phật ngự đến Tịnh-xá Cấp-Cô-Ðộc, Vua và bá-quan trong triều thân-hành đến chào mừng. Vua Ba-Tư-Nặc, cũng như các vị vua khác, khi đến viếng Ðức-Phật, đều áp-dụng một nghi-thức xã-giao giống nhau. Trước đoàn xe giá có toán quân-nhạc mở đường, sau có binh gia hộ-tống. Ðến trước cổng Tịnh-xá. Vua và bá-quan xuống xe, lột cất năm biểu chương: Lông, mão, quạt và giầy rồi từ từ đi chân không vào. Ðến trước Ðức-Phật, Vua và bá-quan quì lạy đảnh-lễ: Phong tục Ấn-Ðộ đặt phẩm-cách tinh-thần trên uy-thế Ðế-vương.

105- Vua Pasenadi có lòng mộ đạo không?

Vua Pasenadi cũng như Vua Bimbisãna, đồng tuổi với Ðức-Phật thấy Ngài cũng là dòng Vua, lại dám hy-sinh ngôi báu xuất-gia tìm đạo và khi thành công đắc quả, còn phải sống một cuộc đời phiêu-lưu khổ-cực, tận tụy với nghĩa-vụ tế-thế độ nhân, nên hết sức kính-phục và nhiệt thành ủng hộ Ðức-Phật trong việc Hoằng-pháp.

106- Tại Savatthi Ðức-Phật còn người đệ-tử nào trung thành như ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) chăng?

Kế ông Anãthapindika (Cấp-Cô-Ðộc) là bà Visãkhã, một tin-nữ giàu có đã giúp Ðức-Phật một cách đắc-lực. Bà rất đông con và nhiều cháu chắt, được dân chúng thành Xá-Vệ xem như bậc phúc-hậu đệ-nhất, nên trong mỗi cuộc lễ luôn luôn mời bà chủ tọa để nhờ hồng-phước của bà. Bà được nổi danh là một vị đại thí-chủ. Các nhà sư đến Xá-Vệ đều nhờ bà châu-cấp mọi vật cần thiết. Bà nguyện với Ðức-Phật, trọn đời dâng cúng y phục tấm mưa cho Tăng-ni, thuốc men cho các nhà sư có bệnh, vật thực cho các vị mới đến hoặc sắp đi và mỗi sáng dâng cháo lót lòng cho Chư-Tăng.

Ðối với bà Visãkhã cũng như phần đông phụ-nữ, người ân-nhân hay người đáng cám ơn, chẳng phải người cúng dường Ðức-Phật và Chư-Tăng, mà chính là Ðức-Phật, bởi Ngài chỉ dạy cách thức thực hiện công hạnh bố thí để cho mỗi người được dự vào phần thưởng của công-hạnh bố-thí ấy.

107- Trong thời-gian Ðức-Phật an-cư tại Savatthi có điều chi xảy ra chăng?

Tại Tịnh-xá Cấp-Cô-Ðộc, Ðức-Phật thâu nhận đệ-tử càng ngày càng đông; có nhiều người chứng đạo quả Tứ-Thánh tiếng đồn khắp xứ, thiên-hạ đưa nhau đến qui-y thọ-giáo với Ðức-Phật, làm cho các đạo giáo phải lu-lờ và các vị Ðạo-sĩ phải thiếu thốn mọi bề, nên họ đâm ra ganh-tị thù oán, tìm mọi mưu chước làm hại Ðức-Phật.

108- Họ làm hại cách nào?

Ðây chỉ tóm lược hai sử tích:

a) Ðể thỏa-mản lòng ganh-tị, bọn tà-sư nhóm lại định dùng mỹ-nhân-kế làm cho mất thanh-danh uy-tín của Ðức-Phật. Mỗi buổi tối, giữa lúc thiện-nam tín-nữ từ Kỳ-Viên ra về, sau khi nghe pháp của Ðức-Phật, một nữ Ðạo-sĩ, nhan-sắc đậm-đà, xiêm áo lòe-loẹt, tay cầm hoa thơm, đi ngược chìu về hướng Tịnh-xá. Có người kêu hỏi: Cô đi đâu giữa đêm tâm tối vậy cô? Nàng ấy tên Cinca, ngoe-ngoãy trả lời: "Tôi đi đâu, căn cớ chi mấy người mà hỏi". Ði khỏi đám người, nàng Cinca trở lại nghỉ trong chùa của bọn tà-sư, gần Tịnh-xá Cấp-Cô-Ðộc. Rựng sáng, lúc thiện-tín, từ ngoài thành Savatthi vào Tịnh-xá yết-kiến Ðức-Phật, nàng Cinca lại trở ra, cũng như nàng từ Tịnh-xá đi về.

Có ai hỏi: Cô ngủ đâu mà về sớm vậy?

Nàng cũng ngoe-ngoãy trả lời:

-"Tôi ngủ đâu, mặc kệ tôi".

Liên tiếp gặp nàng với cử chỉ khả nghi, nhiều người ngạc-nhiên hỏi nữa: Cô ngủ đâu mà về sớm vậy?

Nàng Cinca trả lời:

-"Tôi ngủ trong Tịnh-xá với ông Sa-Môn Gotama".

Từ đó tín-đồ xầm-xì, bàn-tán, phân-vân, nghi-ngờ. Bốn tháng sau ai ai thấy bụng của nàng Cinca càng ngày càng lớn. Ðến tám chín tháng bụng nàng lại càng to lên, tỏ ra người mệt-nhọc, như gần ngày sanh-đẻ. Một buổi chiều nọ, lúc Ðức-Phật đương ngồi trên bảo-tọa thuyết-pháp cho tín-đồ nghe, nàng Cinca vào đứng trước mặt Ðức-Phật kêu nói rằng:

-"Nầy ông Ðại Sa-Môn, ông giảng đạo-lý cho mọi người với giọng thật là ngọt-ngào dễ thương nhưng đối với tôi đây, vì ông mà phải mang thai nghén, nay gần ngày nở-nhụy khai hoa, mà không thấy ông để ý lo tạo cho tôi một chòi tranh, cùng mua sắm những vật cần-thiết cho việc sanh-đẻ. Cũng không thấy ông để lời cậy mượn những người trung-thành với ông như Ðức Vua Pasenadi. Ông Anãthapindika hoặc bà Visãkhã, thay thế lo giùm cho ông. Ông biết chơi hoa thưởng nguyệt mà ông không biết ngăn-ngừa hậu quả".

Ðức-Phật ngưng cuộc thuyết-pháp, dòm ngay nàng Cinca và thốt rằng:

-"Nầy cô thí chủ, những lời cô vừa thố-lộ đó, thật hay giả, chỉ có cô và Như-Lai biết thôi".

Nàng Cinca cũng bình-tỉnh trả lời:

-"Thật vậy, thưa ông Sa-Môn, chỉ có đôi ta mới rõ thấu sự tình nầy thôi".

Vừa dứt lời, một khúc gổ hình bán cầu, mà nàng Cinca đã ràng-rịt trước bụng, thình-lình rớt xuống đè dập cẳng nàng [4]. Mưu gian bại lộ, thiện-nam tín-nữ rộ lên, kẻ phun nước miếng, người thì tát-vã vào mặt nàng. Ðức-Phật liền ngăn-cản, khuyên tín-đồ dung-thứ và thương hại cho kẻ lỗi-lầm. Nàng Cinca chạy ra khỏ Tịnh-xá, vừa khuất dạng, thì đất xụp, vùi thân nàng dưới một cái hố sâu đầy lửa địa ngục [5].

b) Bọn tà-sư chưa chịu đừng bước trên đường tội-lỗi. Ðịnh hy-sinh một nữ Ðạo-sĩ nữa tên Soundari (người đẹp), họ mướn kẻ côn-đồ bóp họng cô này, rồi lén đem thây vùi dưới đ?ng tràng hoa-héo, chất gần biệt-thất của Ðức-Phật. Mặt khác họ đi khai-báo với nhà Vua rằng cô Soundari mất tích. Phụ-lực với nhà chức-trách họ cho bộ hạ đi tìm kiếm cô Soundari. Dĩ-nhiên họ kiếm được tử-thi cô nầy một cách dễ-dàng và để nằm trên một cái võng khiên vào thành Savatthi, truyền rao cho thiên-hạ thấy rõ bằng cớ dâm-đãng hiển-nhiên của ông Cồ-Ðầm, mà đệ-tử của ông cố ý che đậy, nên giết cô Soundari để phi-tang. Dư-luận xôn-xao phẩn-uất. Nhà cầm-quyền đương ngấm-ngầm điều tra, thì bọn sát-nhân được trọng thưởng rủ nhau ra tửu-lầu, gầy tiệc vui-say, để rồi chia nhau số tiền thù-lao. Thần men ám-ảnh, anh nào cũng muốn dành phần nhiều, cải-cọ, ấu-đả, rồi tố cáo lẫn nhau. Kết cuộc cả bọn sát-nhân và kẻ đồng lỏa đều phải đền tội trước công-lý.

Một lần nữa, hàm-oan của Ðức-Phật được minh-giải. Trong đời kẻ tiểu-nhân muốn làm hại một người chân-chánh, không phải dể như ý muốn, hà tất là cáo-gian một vị Chánh-Ðẳng Chánh-Giác.

109- Tại Savatthi, Ðức-Phật còn gặp trở ngại chi nữa chăng?

Nhóm Lục-Sư còn đề nghị tranh-tài, đấu phép với Ðức-Phật, có Vua Pasenadi chứng kiến. Ðức-Phật bắt buộc phải làm vừa lòng họ. Trước khi tranh-biện, Ðức-Phật dùng phép thần-thông hóa ra một cây xoài to lớn, cao tận mây xanh, đầy bông trái, giữa sân đã dọn trống cho cuộc hội-hợp, rồi Ngài đến ngự dưới gốc xoài để trả lời từ câu chất vấn của nhóm Lục-Sư.

(Theo sử tích khác, Ðức-Phật hóa phép ngồi trên một tòa-sen lớn bằng bánh xe. Nhân đó, trong thời-đợi sau, các chùa đều tượng cốt Phật ngồi trên tòa-sen. Một nguồn tài-liệu khác ghi rằng Ðức-Phật hóa ra vô-số Vị Phật đi đứng nằm ngồi trên không-gian).

Bao nhiên biện chứng của Lục-Sư đưa ra đều bị Ðức-Phật đánh tan, với lý lẽ không chối cải được. Không thấy kinh-sách ghi rõ những biện-chứng chi.

110- Ðức-Phật có thần-thông quảng-đại mà không có phương-pháp nào tế-độ nhóm Lục-Sư sao?

Ðức-Phật chỉ độ người có duyên lành với Ngài. Những người ấy dầu say-mê lầm-lạc theo tà-đạo, đúng giờ khắc nhất định, gặp một cơ-duyên họ thức-tỉnh ngay. Người không duyên lành, dầu sống bên cạnh Ðức-Phật, họ cũng vẫn thiên về tà-đạo, huống-hồ là người đã sẵn có một tôn-chỉ khác biệt như nhóm Lục-Sư.

112- Có người nào lạc theo tà-giáo mà được Ðức-Phật tế- độ?

Tại Savatthi (Xá-Vệ) trong một hạ, Ðức-Phật có tế-độ một tên sát-nhân, cuồng tín theo tà-giáo, đã gây ra sự kinh-khủng cho dân xứ Kosala. Kẻ sát-nhân ấy tên Angulimãla (Ngón tay tròng-cổ), con của một vị Ðại-Thần tại Savatthi. Chàng được gửi đến thọ-giáo với một vị Ðạo-sĩ danh-tiếng. Rất thông-minh, văn hay võ giỏi, chàng được thầy yêu mến, trọng đãi hơn các bạn học-sinh. Bọn nầy sanh lòng ganh-tị, bao phen lập kế, mét thót với thầy rằng Angulimãla âm-mưu phản thầy. Ông Ðạo-sĩ không tin nhưng ba lượt bị thúc-giục phải xua-đuổi Angulimãla ra khỏi nhà, để tránh tai-hại về sau. Xiêu theo lời nịnh-bợ bất-chính, ông thầy lập kế đưa Angulimãla vào chốn lao-tù, mới kêu bảo rằng: "Nầy con, thầy thấy con võ-nghệ tinh-thông. thầy muốn truyền cho con một phép mầu-nhiệm để sau nầy còn nhờ lấy đó mà lập-thân; nhưng trước khi truyền phép huyền-bí cho con, con phải giết cho đủ một ngàn người, cắt lấy ngón tay, xõ làm một xâu tràng hoa đem về đây". Angulimãla tuy thông-minh nhưng tham-vọng rất nhiều, không suy-nghĩ, phần ỷ lại tài-nghệ xuất chúng, liền từ-giả thầy đi tìm giết cho đủ 1000 người. Ai đi vào rừng cùng, đi lẽ loi nơi vắng-vẽ đều bị Angylimãla giết chết và cắt ngón tay xỏ xâu đeo lên cổ. Tiếng đồn dân chúng kinh-sợ. Vua Pasenadi định đem binh đi bắt tên sát-nhân về trị tội. Lúc ấy Angulimãla đã giết được 999 người, càng giết càng hăng máu không gớm tay mong mau có đủ số, để sớm trở về cho thầy truyền đạo. Cũng lúc ấy bà mẹ của Angulimãla dọ hỏi tin-tức, biết tên sát-nhân là con của bà. Bà liền vào rừng tìm Angulimãla để khuyên giải và báo tin cho con bà hay rằng Ðức Vua sắp gửi binh đến bắt chàng. Thấy mẹ, Angulimãla bị tội ác ám-ảnh, định giết mẹ cho đủ số 1000 người. Bà mẹ kinh-hồn chạy trở lại, liền khi ấy Ðức-Phật hiện ra chẩm-rãi đi trước mặt, chận đường Angulimãla, để cho bà mẹ chàng thoát thân. Tên sát-nhân liền đổi ý, định giết ông Sa-Môn, nổ lực chạy đến gần để hạ-thủ. Ðức-Phật mang bát từ từ bước trở ra, tên sát-nhân chạy theo sau như tên bay, trên cả ba do-tuần, mà không theo kịp. Tức mình, Angulimãla kêu:

"Kìa ông Sa-Môn, sao ông không dừng chân lại?"

Ðức-Phật ngoái lại mĩm cười đáp:

-"Này Angulimãla, Như-Lai dừng bước đã lâu rồi, chỉ có ngươi chưa chịu dừng bước đó thôi".

Angulimãla hỏi lại:

"Ông nói ông đã dừng bước, sao tôi chạy theo ông không kịp. Ông là người nói dối".

Ðức-Phật đáp:

-"Như-Lai đã dừng bước trên con đường tội-lỗi. Như-Lai đã bỏ hết gươm-giáo từ lâu rồi".

Nghe được có bấy nhiêu lời Angulimãla chợt tỉnh cơn lầm-lạc, hối-ngộ ăn-năn, liệng cả gươm-dao, quỳ lạy Ðức-Phật, xin ra tay tế-độ. Ðức-Phật liền vỗ-về an-ủi giải-thích cho Angulimãla biết rằng: "Tiền-kiếp người đã dày công tu-hành và có duyên-lành gặp Chánh-Pháp, nếu Như-Lai không đến cứu ngươi thì ngươi đã phạm tội giết mẹ. Với cái ngỗ-nghịch đại-tội ấy, ngươi phải sa vào vô-gián địa-ngục, biết đời kiếp nào chuộc cho xong". Ðức-Phật dắt Angulimãla về Tịnh-xá Cấp-Cô-Ðộc cho xuất-gia làm Tỳ-Khưu.

Vua Pasenadi, trước khi gửi binh nã-tróc tên sát-nhân vào thỉnh tôn-ý của Ðức-Phật, vì Ngài biết đũ mọi việc quá-khứ vị-lai. Hơn nữa, tiếng đồn Angulimãla là một võ-tướng vô-địch, binh-sĩ nghe đến tên chàng đều khiếp-sợ nên Ðức Vua không muốn mạo-hiểm, sợ phải hao-binh tổn-tướng nhiều. Ðức-Phật biết trước nên khi Vua Pasenadi vào đến nơi Ðức-Phật hỏi: "Tâu Ðại-Vương, tên sát-nhân đã gây tội tày trời, đối với luật nước Ðại-Vương sẽ trừng-trị để làm gương. Nhưng khi kẻ ấy biết ăn-năn tội-lỗi, hồi-đầu hướng-thiện, xin vào đây xuất-gia tu-hành, như các ông Tỳ-Khưu của Như-Lai đây, thì Ðại-Vương sẽ đối xử với kẻ ấy như thế nào?"

-"Bạch Ðức Thế-Tôn, nếu kẻ sát-nhân ấy, thật tâm ăn-năn vào xuất-gia dưới sự hướng dẫn của Ðức Thế-Tôn, thì không chi quí-báu bằng. Chừng ấy, Trẫm sẽ lễ bái cúng-dường, như Trẫm lễ bái cúng-dường chư vị Tỳ-Khưu, môn-đệ của Ðức Thế-Tôn vậy".

Ðức-Phật mĩm cười, đưa tay chỉ vào nhóm Tỳ-Khưu mà nói rằng: "Tâu Ðại-Vương, đây là Angulimãla, là người mà Ðại-Vương sắp đem binh nả-tróc". Vua Pasenadi ngạc nhiên mọp đảnh-lễ ông Tỳ-Khưu Angulimãla. Khi ấy binh tướng ngồi chung quanh hầu vua, giật mình, len-lét liết dòm người võ tướng vô-địch, nổi tiếng hung ác, đương ngồi chểm-chệ trong oai-nghi đạo-đức.

113- Ðức-Phật còn châu du nơi nào nữa?

Sau khi tranh tài đấu-phép với nhóm Lục-Sư (câu 109) thì mùa mưa cũng vừa đến, Ðức-Phật lên kiết-hạ cung trời Ðao-Lợi, thuyết phần Vi-Diệu-Pháp, độ mẹ Ngài là Hoàng-Hậu Maya đến đạo quả Niết-Bàn.

114- Ðã nói rằng Ðức-Phật độ bà Maya tại Budhi Gaya (câu 50) sao nay còn độ nữa? Vi-Diệu-Pháp là pháp chi? Sao ở thế-gian biết được Ðức-Phật giảng pháp ấy cho mẹ Ngài?

Nếu tại Bodhi Gaya, bà Maya đắc được đạo quả A-La-Hán thì bà đã vào Niết-Bàn rồi, không còn làm chúng-sanh ở cung trời. Lịch-sử không ghi rõ nhưng có lẽ lần đầu tiên bà Maya chỉ đắc đạo quả A-Na-Hàm thôi. Ðể giữ trọn đạo làm con, Ðức-Phật tùy thời cơ, độ mẹ Ngài đến tận bờ giải-thoát.

Ba tháng sau, Ðức-Phật trở xuống Ấn-Ðộ, tại thành Sankasya, một nơi xa-xâm về hướng Tây Savatthi, hoàn-toàn chịu ảnh-hưởng của Bà-La-Môn giáo. Trên hai trăm năm sau, Vua Asoka (A-Dục) có đến tận chỗ chiêm-bái và xây tháp kỷ-niệm dặt tên là tháp Sankissa, hiện nay vẫn còn di-tích.

Trở lại thế-gian, Ðức-Phật lần lượt đem pháp mà Ngài đã thuyết tại cung trời Ðao-Lợi giảng-giải cho Chư Thinh-Văn La-Hán nghe. Pháp ấy dạy về tâm-ý, danh-sắc và Niết-Bàn, rất cao sâu khó hiểu nên gọi là Vi-Diệu-Pháp (Abhidhamma). Sau lại được ghi chép trong Tạng thứ ba cũng gọi là Tạng Vi-Diệu-Pháp mà người ta thường gọi là Tạng-Luận.

(Có chỗ ghi rằng Ðức-Phật lên cung trời trong hạ thứ 7, chỗ khác nói hạ thứ 6).

115- Người có duyên-lành nhưng ở xa-xâm lại cũng không phải là thân-nhân của Ðức-Phật, có hy-vọng được tế-độ chăng?

Những người hữu-duyên gặp Ðức-Phật ra đời đều được tế-độ cả thảy. M?i buổi sớm mai, Ðức-Phật dùng Thiên-nhãn soi khắp mọi nơi coi có người đúng duyên-kỳ, dầu xa-xâm đến đâu, Ngài cũng đến tế-độ, như trường-hợp của chàng Angulimãla (câu 112). Ngoài ra, tín-đồ nào có chánh-tín, thường ngày tưởng nhớ đến Ân-đức Tam- Bão mà không cầu-cạnh van-vái để xin ân-huệ, chỉ lo làm lành ở phải, tin lý nhân-quả, thì chẳng những gia-đình họ càng được an-vui hòa-thuận, mà họ lại còn có thể làm nhịp-cầu đưa thân-nhân quyến-thuộc đến cho Ðức-Phật tế-độ.

116- Xin cho vài bằng chứng.

Từ Sankasya, Ðức-Phật trở lại Savatthi. Nơi đây Ngài có dịp tế-độ gia-đình của ông Cấp-Cô-Ðộc. Ai cũng biết ông nầy là một nhà triệu-phú nhưng vì có những thông-gia tà-kiến, nên dâu và rể của ông thường gây ra sự bất-hòa trong gia-đình mà ông vẫn nhẫn-nại nín-chịu. Ngày nọ, ông thỉnh Ðức-Phật và Chư Thinh-Văn đến nhà thọ-thực, Ðức-Phật biết dâu của ông là nàng Sujata thường ỷ mình là con nhà quyền-thế giàu sang, không kiêng-nể cha mẹ chồng, hổn-ẩu với chồng và đày-xắt tôi-đòi nên khi thọ-thực rồi Ðức-Phật cho mời cô ra, đem đạo-lý khuyên-giải nàng, dạy nàng tư-cách làm dâu, làm vợ, dể tìm cội-phúc hiện-tại và vị-lai. Nhờ vậy, nàng trở thành một người dâu thảo, vợ hiền và một tín-nữ rất nhiệt-thành.

Ông Cấp-Cô-Ðộc còn một người con gái cũng khổ tâm vì phải gặp một gia-đình tà-kiến. Làm dâu cho một nhà triệu-phú ở xứ Bengale (miền Calcutta), mỗi ngày phải lo đủ lễ-vật cho cha mẹ chồng cúng-dường đến các vị Ðạo-sĩ lõa-thể. Ngày nọ, các thầy Ðạo-sĩ ấy được thỉnh về nhà thọ-thực, cha mẹ chồng ép nàng phải ra lễ-bài chào mừng. Vừa bước ra thấy các Ðạo-sĩ trần-truồng, dơ-dáy, nàng bụm mặt trở vô, tỏ-ý khinh-bỉ. Ông cha chồng nổi xung, quở trách thậm-tệ. Nàng trả lời: "Thưa cha, con chưa từng gặp những hạng người lõa-lồ như vậy và con chỉ biết lễ-bái cúng-dường ông Cha lành duy-nhất của con là Ðức-Phật Gotama cùng hàng Thánh-Tăng, đệ-tử của Ngài thôi. Ðức cha lành của con và hàng môn-đệ của Ngài dung-nghi lẫm-liệt, ăn mặc tề-chỉnh rất xứng đáng cho trời, người lễ-bái".

Ông cha chồng mới hỏi:

"Mi nói thật chăng? Nếu quả thật vậy mi hãy mời các vị ấy đến đây thọ-thực ngày mai. Bằng mi nói dối, ta sẽ tống-khứ mi ra khỏi nhà nầy".

Trong lúc bối-rối nàng liền trả lời:

-"Dạ xin vâng".

Trọn ngày ấy, nàng đem hết tâm-thần hướng về Tịnh-xá Cấp-Cô-Ðộc, hết dạ tín-thành cầu thỉnh Ðức-Phật và Chư Thinh-Văn đến thọ-thực ngày mai tại nhà cha mẹ chồng nàng, để cứu-rổi nàng khỏi tai-hại và phổ-độ gia-quyến của chồng nàng theo về với Chánh-Pháp.

Tại Savatthi, chiều ngày ấy ông Cấp-Cô-Ðộc vào yết-kiến Ðức-Phật và thỉnh Ngài cùng Chư-Tăng ngày mai đến thọ-trai tại tư-gia. Ðức-Phật mĩm cười trả lời rằng: "Như-Lai đã lở nhận lời thỉnh cầu của con gái ông rồi; nên ngày mai Như-Lai và Chư Thinh-Văn phải đi thọ-trai tại xứ Bengale".

Con gái ông Cấp-Cô-Ðộc đinh ninh rằng Ðức-Phật sẽ đến, nên lo sắp đặt chỗ tiếp rước trong một gian-phòng lớn trên lầu.

Ðúng giờ Ðức-Phật và Chư Thinh-Văn bay đến đứng giữa hư-không, trước phòng trai-tăng. Nàng hết sức vui-mừng, mọp lạy cung-thỉnh Ðức cha lành và Chư vị Thánh-tăng vào an-tọa, cả nhà ngạc nhiên, kính-phục, thành tâm lễ-bái cúng-dường ông Ðại Sa-Môn Gotama và đoàn tùy-tùng của Ngài. Thọ-thực rồi Ðức Thế-Tôn thuyết-pháp độ cả gia-quyến từ cha mẹ chồng đến chồng và tôi-trai tớ-gái của nàng. Mọi người đều phát tâm tín-ngưỡng xin qui-y thọ-giới làm thiện-nam tín-nữ.

Ðức-Phật đã đem an-vui hạnh-phúc cho người thiện-nữ chánh-tín là con gái ông Cấp-Cô-Ðộc và gia-đình bên chồng của nàng.

117- Hiện nay, nếu có người chánh-tín cầu khẩn Ðức-Phật gia-hộ cho, có linh-nghiệm chăng?

Nên nhớ rằng hai câu chuyện kể trên xảy ra lúc Ðức-Phật còn tại thế. Những người đã có gieo nhiều duyên-lành, mới được sanh vào thời-kỳ ấy. Gặp lúc Ðức-Phật ra đời mà không có Chánh-kiến, cũng không thể nhờ Phật tế-độ được. Chẳng phải vì lòng sùng-mộ, vì sự cầu-khẩn mà Ðức-Phật sửa đổi được nghiệp-quả của mỗi người.

Với một đức-tin chân-chánh, kiên-nhẫn thực-hiện đời sống, y theo giáo-lý của Ðức-Phật, mỗi tín-đồ phải tự-lực mưu-cầu hạnh-phúc an-vui cho mình, chớ nên mù quáng ỷ lại nơi sự gia-hộ của Ðức-Phật, bởi mỗi hành động thiện-ác do luật nhân-quả.

118- Ðức-Phật có gặp kẻ nào cương-ngạnh, khêu-chọc Ngài chăng?

Phật-giáo ra đời làm lu-lờ các đạo-giáo khác, không sao tránh được kẻ cương-ngạnh phá-rối. Ðức-Phật là người lễ-độ ôn-hòa, không bao giờ làm Phật lòng ai cả, trừ khi nào có người đến gây chuyện. Ngài mới đối phó nhưng cũng dùng kim-ngôn mỹ-từ để cảm-thắng họ.

119- Xin cho vài bằng chứng.

Ðây chỉ tóm-lược vài chuyện trong muôn ngàn chuyện đã xảy ra:

1) Ngày nọ, có một thầy Bà-La-Môn trong tay giấu một con chim vào đố Ðức-Phật: "Nầy ông Sa-Môn Gotama (Cồ-Ðàm), tôi đương cầm trong tay một con chim, ông có tài giỏi thử nói cho mọi người biết con chim ấy sống hay chết?"

Ðức-Phật bảo:

-"Nầy thầy Bà-La-Môn, thầy nên đem con chim của thầy ra ngoài, hội nhiều người làm chứng, rồi đem trở vô đây, Như-Lai sẽ cho biết chim ấy sống hay chết". Ðức-Phật biết rằng chim ấy sống nhưng nếu Ngài nói nó sống, thầy Ðạo-sĩ bóp nghẹt, dầu sống chim ấy cũng phải chết.

2) Một nhóm Bà-La-Môn khác đến hỏi: "Nầy thầy Gotama (Cồ-Ðàm), tục-lệ xưa nay từ bậc Vua-chúa đến hàng thứ dân, muốn cầu hạnh-phúc cho gia-đình, xã-hội, ai ai cũng giết thú vật để cúng tế thần-linh. Thủ-tục ấy có lợi ích cho bá-gia bá-tánh, cớ sao ông lại không cho tín-đồ của ông áp-dụng".

Ðức-Phật đáp:

-"Nầy các thầy Bà-La-Môn, con người khôn hơn muôn vật, tự mình phải tìm hạnh-phúc cho muôn loài vạn-vật. Trí-Tuệ để làm gì, mà phải hạ mình, ỷ lại nơi thần-linh? Sát-sanh hại vật để đổi lấy hạnh-phúc cho mình; hạnh-phúc đâu không thấy, mà tội-ác đã hiển-nhiên".

"Không đâu thầy Gotama (Cồ-Ðàm), các con vật bị giết để tế-thần đều được siêu-thoát về thượng-giới, bởi thế chẳng phải là tội-ác, mà chính đó là một việc lành để giúp các con vật ấy mau được thoát khỏi kiếp đọa-đầy, siêu-sinh về cõi yên-vui. Thế tại sao Như-Lai chưa từng thấy ai làm việc lành ấy để mưu-cầu hạnh-phúc thiên-đàng cho thân-nhân quyến-thuộc của họ?".

3) Nhóm Bà-La-Môn khác đến vấn-nạn: "Bạch thầy Gotama (Cồ-Ðàm), Thánh-kinh từ ngàn xưa lưu-truyền, có hiệu lực huyền-bí thiêu-đốt tội-lỗi cho linh-hồn người quá-vãng được nhẹ-nhàng, hồi-qui nơi cựu-vị, cọng hưởng khoái-lạc muôn đời với Brahma; đạo của thầy được công-bố là đạo cứu-khổ, song mỗi khi trong hàng tứ-chúng của thầy, có ai qua đời, chẳng thấy tổ-chức tế-thần, cứ im-lặng khiêng xác đi thiêu?"

-"Nầy các thầy Bà-La-Môn, đạo của Như-Lai hẳn thật là đạo cứu-khổ, cứu-khổ một cách thực-tế. Hàng tứ-chúng của Như-Lai thường xuyên tự-độ, không mong chờ một tha-lực nào gia-hộ; trọn đời ăn ngay, ở thẳng, làm lành, lánh dữ; tinh-tấn trau-giồi đức-hạnh; bố-thí trì-giới, tham-thiền quán-tưởng, tự-giác giác-tha; khi thở hơi cuối cùng, nếu chưa đắc đaọ quả Niết-Bàn họ sẽ thọ-sanh vào cảnh-giới yên-vui hiệp theo định-luật công-bình thiên-nhiên mà Như-Lai gọi là Luật-Nhân-Quả. Nếu Thánh kinh của các thầy quả thật có hiệu lực đổi ác ra thiện, sửa tội ra phước; Như-Lai xin đề-nghị đem ra thí-nghiệm để chứng-minh sự thật: Các thầy hãy lấy một cục đá và một cục bông gòn đồng cân với nhau để trước mặt rồi xúm lại tụng Thánh-kinh cầu nguyện cho cục đá trở ra nhẹ như bông gòn và cho cục bông gòn trở ra nặng như cục đá. Khi tụng kinh cầu-nguyện rồi, các thầy đem hai vật ấy thả xuống sông Găng, các thầy nghĩ sao? Cục đá sẽ nổi phêu trên mặt nước hay cục bông gòn?"

120- Tại sao trong Phật-giáo có tục-lệ cầu-an và cầu-siêu?

Ðức-Phật không có để lại bài kinh nào gọi là kinh cầu-an hay cầu-siêu. Do nơi sự đòi hỏi của người thế-tục mê-tín mà nảy sanh tục-lệ cầu-an và cầu-siêu. An hay không tự mình, siêu hay không cũng tự mình, nếu mình biết hành đúng theo giáo-lý của Ðức-Phật. Hiện nay những Phật-ngôn mà người ta thường đem ra tụng trước một xác chết, một linh-cửu thuộc về loại pháp thức-tỉnh những người còn sống có mặt nơi đám tang, cho họ hiểu rằng chúng-sanh trong Tam-giới phải chung chịu cái luật vô-thường sanh-diệt và khi chết rồi còn phải tái-sanh nơi vui, nơi khổ tùy theo nghiệp-lực, chỉ khi nào tu-hành đến đạo quả Niết-Bàn mới diệt được cái khổ sanh-tử luân-hồi. Ít ai giải-thích, để mặc tình người thế hiểu sao cũng đuợc. Tình trạng mập-mờ ấy dĩ-nhiên làm mất giá trị của đạo.

Trong trường hợp cầu-bệnh giải-ách, người ta dùng một thứ Phật-ngôn mà xưa kia Ðức-Phật đã có dịp thuyết cho một vài vị Tỳ-Khưu có bệnh, hoặc dạy các thầy ẩn-dật trong rừng phải hành-động cách nào để tránh những việc chẳng may. Lẽ dĩ-nhiên người cầu-kinh phải biết nghe, biết hiểu để suy-xét quán-tưởng nhẫn-nại với cái đau, cái khổ và tinh-tấn làm lành, lánh dữ. Nhưng phần đông chỉ tin nơi sự phù-hộ của Ðức-Phật; nếu mạnh được thì cho rằng kinh có hiệu lực trừ bệnh, quên để ý đến công điều trị của ông Bác-sĩ; bằng thoát được tai-ách cũng cho rằng nhờ kinh mà vận-mạng được sửa đổi không ai tin nơi nhân-quả vô-hình.

Ðối với người cầu-phước xin tội còn một thứ kinh phúc-chúc khác, không lớp-lang, đặt ra để thỏa-mãn nhu-cầu của thí chủ.

Nếu ba loại kinh kể trên quả thật có hiệu lực, mà không cần phải thực-hành theo Phật-ngôn cùng vun-trồng đạo-đức thì trước nhất các ông thầy không bao giờ có bệnh, không gặp việc rủi-ro và cũng được siêu-sanh về Niết-Bàn. Nếu lời phúc-chúc của các thầy có kết-quả, thì thân-bằng quyến-thuộc của các thầy đều được mọi sự an-lành: sống lâu, sắc-đẹp, an-vui, sức-mạnh, giàu-sang vinh-hiển và những tín-đồ trung thành với các thầy cũng được hưởng lây.

-ooOoo-

- 04 -

G. Giả Từ Savatthi trở lại Rajagaha

121- Từ Savatthi, Ðức-Phật còn tính đi mở đạo nơi nào khác nữa chăng?

? Savatthi lâu ngày, Ðức-Phật trở lại Rajagaha. Ngài thường qua lại hai xứ Kosala và Magadha nhiều lượt vì Vua Pasenadi (Ba-Tư-Nặc) và Vua Bimbisãra (Tần-Bà-Sa) hết lòng tin-tưởng và giúp-đỡ Ðức-Phật trong mọi phương-diện. Nơi hai xứ nầy lại có nhiều người hữu-duyên với Ðức-Phật; lâu ngày vắng bóng Phật, dường như họ thương nhớ và khao-khát muốn được nghe pháp của Ngài.

122- Ðức-Phật giảng đạo cách nào mà người ta mê-thích dữ vậy?

Ðức-Phật tùy trình-độ của mỗi người, mỗi nhóm, đem những pháp phù-hạp với tâm-địa, hoàn-cảnh của thính-giả mà giảng-giải cho họ nghe. Thường khi trước công-chúng, Ngài bắt đầu dạy những pháp thông-thường dễ-hiểu, dễ-hành như sự bố-thí đến kẻ tật-nguyền, đói khổ, tư-cách ăn ở theo luân-thường đạo-lý để gieo trồng cội-phúc, hầu tiến hóa từ địa vị con người đến ngôi-phẩm của các vị Trời. Ngài chỉ rõ những tội-lỗi trong sự đam-mê theo tình-dục và những phước-báu của sự trì-giới tham-thiền. Khi nhận thấy tinh-thần của người hỏi đạo hoặc của thính-giả, đã được tắm-gội, mềm-dịu, hân-hoan và có đức tin nơi Ngài thì Ngài bắt qua giảng-giải về cái khổ ở đời, về nhân-sanh khổ, về phương-pháp diệt khổ và con đường giải-thoát khỏi khổ. Chẳng khác nào như một tấm vải vừa giặt sạch-sẽ, trắng-trẻo, liền được nhúng vào nước nhuộm, vải ấy cầm màu tươi-tắn; cũng như người hỏi đạo hoặc thính-giả được tâm-trí mở rộng liền liễu-ngộ chân-lý, ngay khi Ðức-Phật dứt lời. Ðược khai sáng, đã thấy, đã chứng, đã thấm-nhuần lý-đạo đã dứt hoài-nghi, đầy tin-tưởng, hoàn-toàn bị chinh-phục bảo sao họ không hoan-hô ca-tụng: "Bạch Ðức Thế-Tôn, thật là huyền-diệu, phi-thường chẳng khác nào chúng con té, được Ðức Thế-Tôn đở dậy; chẳng khác nào chúng con lạc đường, được Ðức Thế-Tôn chỉ nẻo; chẳng khác nào chúng con đi trong đêm tối, được Ðức Thế-Tôn rọi đèn. Ðức Thế-Tôn chỉ dạy rành-rẻ đủ phương-diện. Từ nay chúng con xin qui-y Phật, qui-y Pháp, qui-y Tăng".

123- Có lúc nào Ðức-Phật thâu-phục toàn cả thính-giả trong một thời pháp chăng?

Có. Một ngày nọ, Vua Bimbisãra triệu-tập tám muôn vị lý-trưởng trong xứ Magadha về kinh-thành Rajagaha để dạy phương-pháp trị dân. Sau cuộc hội-nghị, Vua Tần-Bà-Sa khuyên họ đến viếng Ðức-Phật đương tịnh-dưỡng trên núi Kicchakuta (Kỳ-Xà-Quật). Các vị lý-trưởng ấy vốn không thích tu-hành nhưng khi Ðức-Phật giảng cho họ nghe một thời pháp, họ liền xin qui-y thọ-giới làm thiện-nam trong Phật-Giáo.

124- Có lúc nào Ðức-Phật bị người ta âm-mưu hảm-hại chăng?

Một lúc nọ, Ðức-Phật ngự tại vườn Veluvana (Trúc-Lâm), ngoài thành Rajagaha, có một vị giáo-chủ trong nhóm Lục-Sư tên Purana phái một tín-đồ đại-phú gia đến lân-la tỏ-vẻ nhiệt-thành sùng mộ Ðức-Phật. Ngày nọ, ông đến thỉnh Phật và Chư-Tăng thọ-trai tại tư-gia. Trước khi tổ-chức bữa trai-tăng, ông cho đào giữa sân ngay lối vào nhà một cái hầm sâu ngặp đầu, chờ khi Ðức-Phật sắp đến, ông cho đốt lửa than đỏ rực, trên miệng gát ván mỏng, trải chiếu lót đường nghinh tiếp Ðức-Phật và Chư-Tăng. Biết trước mưu-sâu kế-độc của ông trưởng-giả Srigupta, Ðức-Phật cũng vẫn đến. Khi Ngài cùng Chư-Tăng tới nơi, cái hầm lửa bổng trở thành một hồ sen tươi-tốt, bông to lá lớn, nổi lên làm cầu cho Ðức-Phật và Chư Thinh-Văn đi vào. Ðức-Phật cũng thản-nhiên như không hay biết chi cả. Thọ-thực rồi Ngài thuyết-pháp độ được vợ ông Srigupta.

Thất-bại, hôm sau Ðạo-sĩ Purana và nhóm đồ-đệ mang bát đến nhà ông Srigupta xin ăn như thường lệ. Vào trong ông ta chép miệng cười. Một vị Ðạo-sĩ nhỏ đã toa-rập trước với thầy liền hỏi:

"Bạc Tôn Sư, thiên-nhãn của Ngài đã thấy điều chi phi-thường, mà hôm nay Ngài lại chép miệng cười?"

Ông Tôn-Sư nghiêm-nghị trả lời:

-"Không có chi lạ, bần-tăng vừa thấy cách đây trăm dậm, một con khỉ té xuống nước, đương chơi-vơi giữa dòng sông, chảy ngang qua thành Savatthi (Xá-Vệ).

Cả nhà kinh-ngạc cảm-phục, ngoại trừ bà Srigupta. Ðể thử tài vị Tôn-Sư của chồng, bà bước ra rước bát và trái hơn thường lệ, bà để vật thực dưới đáy bát rồi mới đổ cơm lên trên, đem dâng trả lại cho Ðức-thầy. Liếc mắt thấy toàn là cơm trắng, ông Ðạo-sĩ Purana liền kêu bà nói: "Nầy con, con quên để vật thực cho thầy".

Bà tín-nữ của ông Sa-Môn Gotama (Cồ-Ðàm) giả-bộ không nghe xây lưng trở vào, vừa đi vừa nói:

-"Vật-thực ở dưới đáy bát mà không thấy, lại thấy khỉ chết chìm cách xa trăm dậm".

125- Tại xứ Magadha Ðức-Phật còn ở chỗ nào khác hơn Vườn Trúc-Lâm và còn thâu được tín-đồ nữa chăng?

Rajagaha (Vương-Xá) là một kinh-đô phồn-thịnh, các vị thương-gia khắp xứ Ấn-Ðộ thường tới lui buôn bán, được dịp nghe Ðức-Phật thuyết-pháp giảng-đạo, đi tới nơi khác họ loan-truyền và ca tụng thanh-danh của Vị Giáo-chủ mới ra đời, nên từ bốn phương các nhà mộ đạo, đủ giai-cấp, cho đến những người lầu-xanh kỵ nữ, đều lũ-lượt đến Trúc-Lâm ra mắt Ðức-Phật, chẳng khác nào kẻ khát nước đi tìm mạch nước. Hằng ngày đàn ông, đàn bà, thanh-niên, thiếu nữ, trang phục xinh đẹp, kẻ đem bông hoa, người đem vật thực đến cúng-dường Ðức-Phật và bao vây qui-y hỏi đạo. Ngày nầy sang qua ngày nọ, Ðức-Phật luôn luôn ôn-tồn niềm-nở đón tiếp trai lành, gái tín: như một nguồn nước công cộng ngọt-ngào mát-mẽ, để cho mọi người tự-do đến giải-khát. Mỗi ngày Ðại-Ðức Ananda có phận sự tiếp khách đưa vào yết-kiến Ðức-Phật và sau khi khách ra về phải lo đi gom-gót cất giùm đồ-vật của khách bỏ quên lại, ông cũng như Ðức-Phật không biết mệt-mỏi. Ðối với hai thầy trò, nghệ-thuật cảm hóa chúng-sanh vào của chân-lý tựa hồ như một môn thể-thao.

Lúc nào có chút thì giờ rảnh-rang, Ðức-Phật cùng Ðại-Ðức Ananda, khi thì ngự tại Tịnh-Xá "Vườn-xoài" của Ông Ngự-y Jivaka cất dâng cho Ðức-Phật, dưới triền núi Kỳ-Xà-Quật, khi thì lên tịnh-dưỡng trên núi Vediyaka (núi kên-kên), cũng gọi là núi Kicchakuta (Kỳ-Xà-Quật), cách Trúc-Lâm không bao xa.

Không gặp Ðức-Phật tại Trúc-Lâm, thiện-nam tín-nữ cũng lên núi tìm Ngài, trong thạch-động Indasãlã. Nơi đây, ban ngày Ðức-Phật vẫn phải tiếp chuyện với thập-phương bá-tánh, ban đêm còn phải giảng-đạo cho hàng Chư-Thiên và Càn-Thát-Bà nữa.

126- Cũng có các Vị-Trời xuống thọ-giáo với Ðức-Phật nữa sao?

Chúng sanh trong Tam-giới còn ở trong vòng sanh-tử luân-hồi; Ðức-Phật là bậc siêu-thoát khỏi Tam-giới, nên Ngài là thầy của Chư-Thiên và Nhân-loại. Gặp thời kỳ Ðức-Phật ra đời, các Vị Trời có chánh-kiến, đêm khuya thanh-vắng thường xuống hầu Phật hỏi đạo, nên có nhiều Vị đắc Thánh-quả.

Một dêm nọ, tại thạch-dộng Indasãlã, Vua Trời Sakka (Ðế-Thích) và Chư-Thiên trên cõi Ðạo-Lợi có xuống yết-kiến Ðức-Phật và yêu cầu Ngài giải-thích 42 diều hoài-nghi. Sau khi được cởi-mở hoài-nghi, Vua Trời Sakka đắc Tu-Ðà-Hườn Ðạo-Tuệ cùng một lượt với một muôn Vị trời trong đám tùy-tùng của Ngài. Nhờ đắc quả Tu-Ðà-Hườn Ðạo-Tuệ Vua Trời Ðế-Thích, vừa mãn-kiếp, được hoá-sanh trở lại ngôi vị cũ. Tích nầy rất dài có lợi ích cho người tìm chân-lý, đã được trích-dịch ra việt-văn, tựa đề: Sakkapanha (Ðế-Thích vấn đạo), soạn-giả: Thông-Kham (Bộ kinh Dighanikãya : Trường A-Hàm; phẩm Mahãmagga).

---o0o---

H. Từ Rajagaha trở lại Savatthi

127- Ðức-Phật ở Rajagaha bao lâu và còn đi đâu nữa?

Lịch-sử ít khi dề cập đến thời gian Ðức-Phật cư-ngụ mỗi nơi là bao lâu. Từ Rajagaha, Ngài trở lại Savatthi.

128- Tại sao Ðức-Phật chỉ qua lại hai kinh-thành Vương-Xá và Xá-Vệ mà không đi mở-đạo nơi khác?

Rajagaha và Savatthi là hai trung-tâm Phật-giáo rất quan-trọng. Vương-Xá ở miền Nam, Xá-Vệ thuộc về miền Tây-Bắc, trong lưu-vực phồn -thạnh của sông Găng. Từ thành nầy qua thành kia, dĩ-nhiên Ðức-Phật phải đi cả tháng và ghé nhiều thành nhỏ như Kusinara, Saketa ... cùng nhiều làng-mạc thôn-quê, phổ-độ dân-chúng; vì không xảy ra việc chi đáng kể nên lịch-sử không ghi-chép. Vả lại mỗi nơi ấy đều có các Vị Thánh-Tăng lãnh nhiệm-vụ Hoằng-pháp, lâu lâu Ðức-Phật qua lại cũng như đi kinh-lý.

129- Ðức-Phật đối đải với các môn-đệ của Ngài ra sao?

Ðức-Phật luôn luôn ân-cần lo-lắng cho các thầy Tỳ-Khưu. Mỗi bữa vào xế chiều Ngài hội các thầy lại, chỉ dạy đường lối tu-hành, dìu-dắt mọi người mạnh tiến trên đường giải-thoát. Ðối với các thầy Tỳ-Khưu kiết-hạ ở phương xa, Ðức-Phật hằng có hai mối bận lòng: lo cho họ không hòa-thuận với nhau và không đuợc no ấm, bởi hai điều nầy là nguồn tai hại thường đe-dọa những người sống chung-chạ, nhàn-rổi, lại bám-nhờ nơi đàn-na tín-thí. Ra hạ, các thầy tìm dến vấn-an Ðức-Phật; vừa gặp các thầy, Ngài lăng-xăng cật hỏi: "Các thầy được an-vui không? Các thầy no-dủ không? Các thầy có hòa-thuận nhau không? Có gây-gổ nhau không? Có thiếu-thốn vật-thực không? " Tự thấy trách-vụ lớn lao đối với hàng môn-sinh, về phương-diện vật-chất lẫn tinh-thần, Ðức-Phật hằng khuyến-khích tín-đồ bố-thí cúng-dường đến các bậc tu trì-giới-đức, để hưởng lấy phước báu nhân-thiên.

130- Ðối với các thầy Tỳ-Khưu có bệnh, Ðức-Phật làm sao?

Hàng cư-sĩ không để cho Ðức-Phật bận lo về việc ấy. Tại Vương-Xá, Vua Bimbisãra giao nhiệm-vụ săn-sóc Ðức-Phật và Chư-Tăng cho Ông Jivaka, vị ngự-y đại-tài của hoàng-triều; tại Xá-Vệ có Ông Cấp-Cô-Ðộc và Bà Visakhã; ngoài ra còn nhiều tín-đồ sẵn lòng lo thuốc men cho Chư-Tăng. Còn Ðức-Phật thì ít đau-ốm.

131- Thầy Tỳ-Khưu đối với nhau trong lúc bệnh hoạn ra thế nào?

Các thầy có phận-sự kiếm thuốc giùm cho người có bệnh và nếu cần, họ phải thay phiên nhau chăm nom canh giữ ngày đêm cho đến khi lành mạnh. Nhưng đôi khi họ cũng quên phận-sự của họ. Một bữa nọ tại Savatthi, Ðức-Phật và Ðại-Ðức Ananda, rảo bước trong vùng Tịnh-Xá Cấp-Cô-Ðộc, Ngài gặp một vị Tỳ-Khưu Girimananda té nằm trên phẩn và nước tiểu, Ngài vội vã bước đến đở ông ấy và hối Ðại-Ðức Ananda đi xách nước; rồi hai thầy-trò xúm nhau tắm rữa sạch-sẽ, khiêng thầy để lên giường, thay y-phục, an-ủi và hỏi:

"Thầy đau bệnh chi? Không ai săn-sóc thầy sao? Tại sao các thầy Tỳ-Khưu không chăm-nom giúp đở thầy? "

-"Bạch Ðức Thế-Tôn, con đau cả tạng-phủ, lại thêm kiết-lỵ. Chẳng có người bạn nào săn-sóc con vì con đã không giúp ích họ".

Ðức-Phật liền triệu-tập Tăng-chúng lại quở-trách và dạy rằng: "Nầy các thầy, nơi đây các thầy là người không cha, không mẹ để chăm nom săn-sóc các thầy, nếu các thầy không trợ giúp lẫn nhau, thì lấy ai nương-nhờ trong khi đau-ốm? Từ nay về sau, thầy nào muốn ân-cần săn-sóc Như-Lai, xin để tâm ân-cần săn-sóc các bạn mình trong cơn bệnh hoạn".

132- Ðức-Phật có tâm Từ-bi rộng lớn bao la, tại sao môn-đệ của Ngài lại chẳng giống Ngài?

Trong Tăng-chúng có hai hạng: Thánh-Tăng và Phàm-Tăng. Các Vị Thánh-Tăng mới có tâm rộng lớn như Ðức-Phật. Các Ngài được phó-thác trọng trách Hoằng-pháp độ sanh, dĩ-nhiên hàng Thinh-Văn La-Hán cũng chăm nom săn-sóc môn-đệ của các Ngài với tấm lòng Từ-bi như Ðức-Phật. Trái lại, trong nhóm Phàm-Tăng có rất ít người xuất-gia với chí-nguyện giải-thoát, đại đa số là những người xuất-thân từ giai-cấp thấp-thỏi, chưa cởi bỏ được tánh-nết xấu-xa; họ chỉ lợi-dụng uy-danh và đức-độ khoan-hồng của Ðức-Phật, xin nhập-môn giữ đạo, vì hoàn-cảnh cô-độc, nghèo-khó, tạm mang lốt Tỳ-Khưu để làm kế nuôi mạng. Trong các bộ chú-giải có nhiều tích chỉ cho thấy rằng xưa kia Ðức-Phật phải buộc lòng khiển-trách các thầy Tỳ-Khưu thiếu tư-cách nhã-nhặn, thiếu tiết-độ liêm-sĩ, thiếu nết-na trinh-khiết. Ngài hết sức ngăn-cấm không cho họ nêu gương xấu, không cho họ xúc-phạm đến phong-tục tập-quán, đến tín-ngưỡng cổ-truyền của từng lớp dân-chúng. Mỗi khi, vì hành động xấu-xa của các thầy Tỳ-Khưu, mà có sự chê-bai, chỉ-trích của người thế-tục, Ðức-Phật nhóm họp Chư-Tăng để nghe Ngài xử-phạt các thầy đã làm mất thanh-danh Tăng-già và liền lúc ấy Ngài chế-định điều-luật răn cấm.

133- Phải chăng tại giới-luật nghiêm khắc mà ít người theo nổi?

Ngoài đời có pháp-luật để duy-trì an-ninh trật-tự cùng bảo-tồn thuần-phong mỹ tục, thì trong đạo cũng phải có giới-luật để diệt-trừ tham sân tật-đố tà-mạng mê-tín; như thế không thể gọi là nghiêm khắc. Không ai bắt buộc phải tu, nếu muốn tu, chẳng những phải nghiêm-trì giới-luật trong đạo, mà cũng phải thừa-hành luật-pháp ngoài đời.

134- Có khi nào xảy ra những cuộc xung đột giữa các thầy Tỳ-Khưu chăng?

Sự xung-đột không thể tránh được trong một đoàn-thể bình-đẳng đông người trình-độ khác nhau. Ngoài các Vị Thánh-Tăng đã diệt tận Tham, Sân, Si và các Vị Phàm Tăng chân-chánh đương nông-trang tu-học, còn lại những thầy Tỳ-Khưu chưa tẩy sạch được bợn-trần; hoài-nghi, biếng-nhác, sân-hận, buông-lung theo điều-ác, dính-mắc trong tình-dục, xan-tham, nguyện-cầu, ganh-gỗ, không hoan-hỷ, không tri-túc là hạng người còn mang những chứng bệnh trầm-kha, dầu họ có học thức, nằm lòng kinh-pháp của Ðức-Phật giảng-giải hằng ngày, họ cũng chẳng khác nào như cái vá nằm trong nồi canh. Chân-lý đối với họ không có giá trị bằng lợi dụng uy-danh của Ðức-Phật và oai-lực của bộ Cà-sa dể làm kế sinh-nhai cấp-thời.

Những sự gây-gỗ, cải-vả là thường-sự. Ðức-Phật hằng lo sợ họ nuôi mầm chia rẽ, lưu-truyền gương xấu cho hậu-thế, mà làm cho Phật-Pháp phải suy-đồi. Biết rằng đoàn-kết là sống, chia-rẽ là chết, nên Ðức-Phật khép tội chia-rẽ vào bốn Ngỗ-nghịch đại-tội:

- Giết cha

- Giết mẹ

- Hãm-hại Phật

- Chia-rẽ Tăng-chúng.

Tội này sẽ đem lại kết-quả thảm-khốc trong đời hiện tại.

---o0o---

I. Từ Savatthi sang qua Kosambi

135- Có khi nào các thầy Tỳ-Khưu tỏ thái-độ vô-lễ với Ðức-Phật chăng?

Lúc nọ Ðức-Phật cùng Chư-Tăng ngự đến Kosambi, kinh-đô của Vua Udayana, thuộc dòng Vatsas, ở về hướng Tây xứ Magadha và hướng Nam xứ Kosala. Ðức Thế-Tôn và Chư-Tăng nhập-hạ tại Tịnh-Xá Ghosita. Trong hạ có một vị Tỳ-Khưu, một hôm nọ vào phòng tắm-rửa xong, vô-tình quên dọn quét và cũng quên xách nước châm thêm vào lu. Kế một vị khác, cũng bậc thượng-tọa như ông trước, vào tắm. Có lẽ vì thiếu nước nên ông nầy bất-bình; thay vì đi ngay lại nhắc-nhở người bạn của mình, ông đem câu chuyện ấy thuật với nhóm học trò của ông và bảo rằng ông kia phạm điều-luật răn cấm của Ðức-Phật. Ðám học trò nầy, ác-nghiệt, đem câu chuyện thuật lại cho nhóm đồ-đệ của ông kia nghe với giọng nhạo-báng, khoe rằng thầy mình là một vị đệ-nhất luật-sư. Câu chuyện rất xoàng, trở thành quan-trọng. Vì binh thầy-tổ, bên nào cũng giành phần phải, sanh ra gây-gổ, la-lối, cải-vả om-sòm, cho đến thấu tai Ðức-Phật. Ngài vội-vàng đến nơi, vừa đi vừa nói: "Thôi rồi, Tăng-chúng đã chia rẽ". Xây qua nhóm của Vị Luật-sư, Ðức-Phật khuyên: "Các thầy nên hoan-hỷ tha-thứ cho nhau đi". Dòm qua phía đối-lập, Ngài dạy: "Các thầy nên thành thật sám-hối với nhau đi". Rồi Ðức-Phật phân-giải cho đôi bên thấy rõ đặc tính cao-thư?ng của bậc tu-hành là khoan-từ và dễ-dạy; nhưng chẳng ai đếm-xĩa đến Ngài. Ðức-Phật nhẫn-nại thuật lại cho họ nghe một tiền-tích rất cảm-động, để chỉ rõ những tai-hại về sự kết-cấu oan-trái, mà chúng-sanh phải vay trả nhiều đời nhiều kiếp, do sự không tha-thứ cho nhau, và khuyên họ biểu-dương tinh-thần khoan-dung hòa-thuận để làm guơng cho tín-đồ. Lời vàng, tiếng ngọc của bậc Chí-tôn không còn hiệu-lực thức tỉnh các ông Tỳ-Khưu đương quên mình vì tự-ái và danh-dự của phe-đảng. Chẳng những không biết phục-thiện, họ còn cưỡng-biện với Ðức-Phật bằng những lời mĩa-mai vô-lễ: "Bạch Ðức Thế-Tôn, bởi Ðức Thế-Tôn là bậc Giáo-chủ, nên Ngài cần phải nhẫn-nại. Vậy xin Ngài chẳng nên bận lòng, cứ tỉnh-tọa an-hưởng hạnh-phúc; chúng tôi gây-gổ, cải-vả, xung-đột, xin để chúng tôi chịu lấy trách-nhiệm". Nghe qua mấy lời, Ðức-Phật tự nghĩ: "Kẻ ngu-ngốc nầy đã lâm vào tình cảnh tuyệt-vọng, hết còn biết phải quấy!". Rồi Ngài ôm bát vào rừng, sống với một con khỉ đột và một con voi chúa-đoàn. Voi và khỉ cũng vì sự quấy-rầy của bầy dả thú, chán-nãn tìm nơi thanh-vắng tịnh-cư an-nhàn. Ðồng một cảnh-ngộ cô-độc, như Vị chúa-đoàn của loài người, voi và khỉ hết lòng săn-sóc nuôi-dưỡng Ðức-Phật, để hưởng lấy sự mát-mẻ an-vui bên cạnh Ngài.

Hay tin các thầy Tỳ-Khưu xung-đột chia rẻ nhau vì một nhân nhỏ mọn, đã không vâng lời khuyên-nhủ lại còn vô-lễ với Ðức-Phật, tín-đồ Kosambi hợp lại quyết-định không bố-thí vật-thực cho các thầy ấy nữa. Biện-pháp cương-quyết nầy làm cho các thầy không còn sức lực để tranh-chấp nhau nữa. Các thầy phải xuống nước kêu gọi tín-đồ: "Chúng tôi đã ăn-năn và hòa-thuận nhau rồi; các ông, các bà nên hoan-hỷ hộ-độ chúng tôi cho qua ba tháng hạ nầy. Chúng tôi đói khát còn da bọc xương, các ông các bà đành bỏ chúng tôi chết đói hay sao?". Thấy vậy, thiện tín không nở làm lơ, trở lại hộ-độ cầm-chừng và ra điều kiện: "Các thầy phải tìm cho được Ðức-Phật, sám-hối tội-lỗi và thỉnh Ngài trở lại, thì chúng tôi sẽ cung-cấp đầy-đủ vật-thực như xưa". Túng thế, các thầy yêu-cầu Ðại-Ðức Ananda đi tìm thỉnh giùm Ðức-Phật trở về cho họ sám-hối. Ðại-Ðức Ananda nói rằng Ngài không dám lãnh sứ-mạng ấy; hơn nữa Ngài không được phép bỏ hạ ra đi, chờ mãn hạ sẽ hay. Các thầy phải cam chịu mọi sự thiếu-thốn; xanh-xao, ốm-gầy, trông cho mau hết mùa hạ đặng đi tìm Ðức-Phật.

Tiếng đồn đến thành Savatthi, Ông Anathapindika (Cấp-Cô-Ðộc) và Bà Visakhã nóng lòng lo sợ cho Ðức-Phật phải sống khổ-cực trong rừng. Vừa ra hạ, Ông Cấp-Cô-Ðộc và Bà Visakhã thỉnh Chư-Tăng nhập hạ tại Kỳ-Viên cấp tốc lên đường sang qua thành Kosambi, hiệp cùng Ðại-Ðức Ananda tìm thỉnh Ðức-Phật về Savatthi. Một phái-đoàn 500 vị Tỳ-Khưu đến Kosambi đi cùng Ðại-Ðức Ananda tìm gặp Ðức-Phật ở giữa rừng. Hỏi lại thì trong hạ, Ðức-Phật nhờ con voi chúa-đoàn và một con khỉ cung-cấp đủ loại trái cây và mật ong, nên Ngài vẫn khỏe mạnh. Ðại-Ðức Ananda chuyển lời thỉnh cầu của Ông Cấp-Cô-Ðộc và Bà Visakhã lên Ðức-Phật. Khi Ðức-Phật ra đi, voi chúa-đoàn và con khỉ tỏ vẻ buồn rầu, đứng ra cảng đường, ra dấu yêu cầu Ðức-Phật ở lại. Ðức-Phật vuốt-ve an-ủi chúng nó an-phận ở rừng và Ngài cũng không thể đem chúng nó theo Ngài từ xứ nầy sang xứ nọ. Ra tới mé rừng, Ðức-Phật an-ủi chúng nó một lần nữa, bảo rằng vì mang lốt thú, chúng nó không thể sống chung-chạ với loài người, khuyên chúng nó trở lại. Hai con thú buộc lòng từ biệt Ðức-Phật và hết sức đau-khổ vì cảnh chia-lìa nên ngã ra chết rục giữa rừng.

Hai thế-kỷ sau, Hoàng-đế Asoka (A-Dục) đến chiêm bái chỗ Ðức-Phật chung sống với voi và khỉ và có cho xây một trụ đá kỷ-niệm, trên ấy có khắc chiếu-chỉ nghiêm-cấm sự chia-rẽ trong Tăng-già.

---o0o---

J. Từ Kosambi trở lại Savatthi

136- Ra khỏi rừng, Ðức-Phật và Chư-Tăng có trở lại Kosambi không?

Ðức-Phật và đoàn tùy-tùng trực-chỉ về Savatthi vì có lời thỉnh cầu của Ông Cấp-Cô-Ðộc và Bà Visakhã.

137- Các thầy Tỳ-Khưu ở Kosambi tính sao?

Hay tin Ðức-Phật ngự về Savatthi, các thầy liền lên đường đến đó, để xin sám-hối tội-lỗi.

Nghe vậy, Ðức Vua Pasenadi (Ba-Tư-Nặc) vào Kỳ-Viên Tịnh-Xá yết-kiến Ðức-Phật và bạch rằng: "Bạch Ðức Thế-Tôn, trẫm nhất-định cấm các thầy Tỳ-Khưu đã phạm tội chia rẽ và vô-lễ với Ðức Thế-Tôn tại Kosambi, để chân vào lãnh-thổ Kosala của trẫm, xin Ðức Thế-Tôn biết cho". Ðức-Phật can-gián: "Tâu Ðại-Vương, các thầy ấy đã biết lỗi, ăn-năn, Ðại-Vương nên rộng lượng cho họ đến đây sám-hối với Như-Lai”.

Nghe lời Từ-bi khoan-hồng của Ðức-Phật, Vua Pasenadi cảm-động, vâng lời.

138- Thái-độ của tín-đồ Savatthi đối với các thầy ấy ra sao?

Khi các thầy đến trước cổng Kỳ-Viên Tịnh-Xá, người gát cổng, khoá cổng không cho vào vì có lệnh của Ông Cấp-Cô-Ðộc. Ðức-Phật hay tin cho mời Ông Cấp-Cô-Ðộc đến khuyên lơn: "Nầy Ông Trưởng-giả, các thầy Tỳ-Khưu xứ Kosambi đã lở-lầm gây ra tội-lỗi, nay họ đã ăn-năn cải-hóa, Ông cũng nên hoan-hỷ cho họ vào gặp Như-Lai, để họ sám-hối".

Không dám cải lời Ðức-Phật, Trưởng-giả Cấp-Cô-Ðộc buộc lòng cho họ vào; nhưng khi các thầy Tỳ-Khưu Kosambi vừa đến thềm cửa, thiện-nam tín-nữ giả-vờ rộ lên hỏi: "Bạch Ðức Thế-Tôn, những thầy Tỳ-Khưu nào ngoan-ngạnh, vô-lễ với Ðức Thế-Tôn và đã chủ-trương sự chia rẻ Tăng-chúng tại Kosambi, xin Ðức Thế-Tôn hoan-hỷ giới-thiệu cho chúng con biết với".

Ðức-Phật trỏ tay chỉ ra cửa: "Ðó, các thầy đương bước vào đó".

Các thầy tủi-nhục, không dám ngước mặt lên, ríu ríu vào lạy dưới chân Ðức-Phật, tỏ lời thiết-tha xin ân-xá tội-lỗi. Ðức-Phật vui-vẻ tha-thứ và để lời phủ-vụ: "Các thầy, từ nay phải cố-gắng trau-giồi hạnh-kiểm, trước tỏ ra xứng-đáng với lòng sùng-mộ của hàng thiện-nam tín-nữ, sau chuyên lo tu-học, để mạnh tiến trên đường giác-ngộ".

Tín-đồ xầm-xì: "Họ báo-hại cho Ðức Cha-lành của chúng mình phải liên-đới chịu mọi sự thiếu-thốn trong hạ nầy; chẳng thấy Ngài để lời quở-trách, lại còn nhỏ-nhẹ an-ủi. Cao cả thay lòng Từ-bi Vô-lượng của Bậc Chí-Tôn".

139- Ðức-Phật còn tại-tiền mà có những thầy Tỳ-Khưu quá-quắt như vậy; nhờ đâu mà Phật-Pháp còn tồn-tại tới ngày nay?

Sau khi Ðức-Phật nhập Niết-bàn, Phật-Pháp còn tồn-tại tới nay, trước nhờ ảnh-hưởng của các Vị Tánh-Tăng, ẩn-dật nơi rừng núi, duy-trì đạo quả Tứ-Thánh và các Vị Chân-tu nơi chùa-chiền, sau nhờ sự sáng-suốt và tâm nhiệt-thành của các nhà lãnh-đạo, kế đó nhờ số tín-đồ chánh-kiến. Nơi nào không có hai hạng tín-đồ hộ-pháp như Ðức Vua Pasenadi, như Ông Trưởng-giả Anathapindika, như Bà tín-nữ Visakhã, kế-tiếp như hàng thiện-tính chùa Kosambi và chùa Jetavana, thì nơi ấy không còn Thánh-Tăng và cũng không còn Chánh-Pháp.

Khi con người đã xuống dốc tội-lỗi rồi, tâm của họ hết rung-động trước lời thức tỉnh chân-chánh của Ðức-Phật. Ðối với họ phải dùng biện pháp cứng-rắn như các vị thiện-nam tín-nữ ở Kosambi và Savatthi, mới có thể đem họ trở lại lẻ phải.

Bài học ở Kosambi cho thấy rằng, dầu trong thời kỳ Ðức-Phật còn tại thế, hoặc trong những thế-hệ hậu-lai, những người gánh vai-trò quan-trọng trong sự duy-trì Chánh-Pháp, là hàng Tín-đồ chân-chánh, dám hy-sinh và bất-chấp dư-luận tà-vạy, cương-quyết thực-hành đúng theo lẽ phải.

140- Hành-động cứng-rắn quá đối với các thầy Tỳ-Khưu, sợ e mang tội chăng?

Hành-động theo lẽ phải, để đánh thức kẻ mê-lầm, trở về với Chánh-Pháp, sao gọi là cứng-rắn, là tội-lỗi?

Cương-quyết bỏ đói và làm cho hổ-thẹn các phần-tử ngỗ-nghịch, không kỷ-luật, không hạnh-kiểm, cố-tâm gây mầm chia rẽ, các Ông thiện-nam xứ Kosambi và Savatthi đã giúp một cách đắc-lực Ðức-Phật cứu vớt họ khỏi vòng đọa-lạc; ấy là thi-ân cho họ, là bảo tồn Phật-Pháp. Ðây là một bài học đáng ghi nhớ cho toàn thể Phật-Giáo đồ.

Ngày nay, những tín-đồ nào cương-quyết bài trừ hành-động xấu-xa của các thầy Tỳ-Khưu, đều bị các thầy khép vào tội: khi Tăng, dứt Qui, phá Ðạo. Bài-trừ tật-xấu để nâng-cao giá-trị Tăng-già là có tội, người Phật-tử nghĩ sao, trước những lời hăm-dọa ngông-nghênh ấy? Không lẻ vì sợ tội mà phải xúm nhau cung-cấp đủ mọi nhu cầu cho các thầy Tỳ-Khưu giả-dối, ngụy-thiện, ích-kỷ, không kiêng-nể giới-luật, không ghê-sợ tội-lỗi; giúp đủ phương-tiện cho người bất-chánh tự do thao-túng, lập phe chia đảng, tranh dành địa-vị, nuôi mộng lập-giáo?

So-sánh lại hai cách hành-động kể trên, rồi mới thấy rõ ai là kẻ mang tội: khi Tăng, dứt Qui, phá Ðạo.

---o0o---

K. Từ Savatthi sang qua Rajagaha

141- Ở Savatthi lâu ngày, Ðức-Phật tính đi đâu?

Ðức-Phật trở lại Rajagaha, vì có tin bất-tường thấu đến tai Ngài.

142- Tin chi mà gọi là bất-tường?

Tại Rajagaha, là nơi Ðức-Phật lập nền-tãng vững-chắc cho Ðạo của Ngài, nhờ Vua Bimbisara hết lòng ủng-hộ. Nhưng lâu ngày phải có sự thay đổi; vì một tiền-nghiệp ác-nghiệt của chúng-sanh, mà Ðức-Phật phải cam-chịu mất người hộ-pháp nhiệt-thành; Vua Tần-Bà-Sa đã bị Hoàng-tử Ajãtasatta (A-Xà-Thế) đoạt-ngôi, hạ-ngục và bỏ đói đến chết. Tội giết cha làm cho Hoàng-tử trở thành kẻ thù-địch với Ðức-Phật. Người bỉnh-cán cho Hoàng-tử A-Xà-Thế giết Vua cha là một thầy Tỳ-Khưu trong Giáo-Hội. Kẻ ác-độc nầy cố ý mượn tay Hoàng-tử A-Xà-Thế thủ-tiêu Vua Tần-Bà-Sa, để mưu-toan cướp Ngôi Giáo-chủ của Ðức-Phật. Khi tước-vị Ðế-vương rồi, vua A-Xà-Thế dùng uy-quyền ủng-hộ thầy nọ thi-hành thủ-đoạn dã-man của thầy. Trong triều-đình, ai lộ-vẽ tin-tưởng Ðức-Phật đều bị tử hình. Ông Ngự-y Jivaka nhiệt-thành sùng-mộ Ðức-Phật, củng phải ôm lòng nín chịu.

Ðấng Từ-bi Vô-lượng, đã từng nếm đủ mùi cay-đắng trên đường thực-hiện các pháp Ba-La-Mật và biết rằng nợ oan-trái của chúng-sanh phải vay-trả là thường, nên Ngài thản-nhiên đón rước nghịch-cảnh.

Thầy Tỳ-Khưu ác-độc đương ngấm-ngầm hảm-hại Ðức-Phật, chính là thầy Devadatta (Ðề-Bà-Ðạt-Ða), anh ruột của Công-chúa Yasodhara (Da-Du-Ðà-La). Thầy quen tánh kiêu-căng, mục-hạ vô-nhân, đầy tham vọng, nặng-mang chứng-bệnh trầm-kha rất phổ-thông và nguy-hiểm, là bệnh Ái-dục, mặc dầu thầy đã đắc Tứ-Thiền và các pháp thần-thông. Thầy chỉ thua Ðức-Phật vài ba tướng tốt; về giai-cấp xã-hội, thầy cũng ngang hàng với Ðức-Phật; thầy cũng được tín-đồ tôn-kính.

Vì đó thầy xin Ðức-Phật để cho thầy thay thế chưởng-quản Giáo-Hội Tăng-già. Ðức-Phật không thể làm vừa lòng thầy. Ngài đã không tính phó-thác trọng-trách ấy cho hai vị đại Ðệ-tử xứng-đáng là Ðại-Ðức Sariputa (Xá-Lợi-Phất) và Moggalãna (Mục-kiền-Liên), thì lẽ nào Ngài lại khứng giao quyền bỉnh-cán Chư-Tăng cho một người mà Ngài dư biết có tánh đê-tiện tật-đố như Ðề-Bà-Ðạt-Ða.

Không được toại-nguyện, thầy Devadatta tìm chiến-lược khác. Trong Tăng-già có nhiều thầy Tỳ-Khưu còn tin-tưởng nơi hiệu-lực của lối tu khổ-hạnh. Thầy Devadatta thấu hiểu tâm-lý ấy thường khen tặng cách tu-hành của phái Lục-Sư và chỉ-trích thuyết trung-đạo của Ðức-Phật. Nhờ tài giả-dối ngụy-thiện, thầy Devadatta chinh-phục được một số người và lập ra một nhóm gọi là nhóm "Thanh-nghiêm tu-sĩ".

Ngày nọ, giữa Ðại-hội, thầy Devadatta, nhân-danh nhóm Thanh-nghiêm tu-sĩ, đứng ra yêu cầu Ðức-Phật tái-lập thủ-tục khổ-hạnh cổ-truyền, bắt-buộc các thầy Tỳ-Khưu, từ nay về sau phải: ẩn-dật nơi thanh-vắng, đi xin ăn mỗi ngày, mặc y bàng giẻ-rách chầm-vá, ở nơi không che-lợp và kiêng-cử thịt cá.

Là người yêu-chuộng tự-do chủ-nghĩa, Ðức-Phật nhất quyết để cho các thầy Tỳ-Khưu tùy thích áp-dụng cùng không năm qui-tắc của thầy Devadatta đề-nghị.

Thầy Devadatta cũng chưa chịu thua. Nhờ một đồ-đệ đầy tham-vọng lại có tánh sàm-báng, tên Kokãlika, giúp sức, lợi-dụng sự từ-khước của Ðức-Phật, khoe-khoang với mọi người rằng thầy Devadatta là người chỉnh-túc nghiêm-trang; nhờ đó thầy dụ-dỗ được 500 người từ Vesali mới đến, vừa được Ðức-Phật cho phép xuất-gia. Hay tin các vị Tỳ-Khưu nầy cuốn gói theo thầy Devadatta. Ðức-Phật phái hai Vị Ðại đệ-tử Xá-Lợi-Phất và Mục-Kiền-Liên đến thuyết-phục họ. Nhận rõ mình là bầy chiên đi lạc, họ kéo nhau trở về với Ðức-Phật.

Devadatta càng tức-giận thêm, nhất định phải hạ-sát cho được Ðức-Phật. Thầy liền vào kể-lể công-ơn với Vua A-Xà-Thế và xin giúp thế-lực cho thầy chiếm đoạt ngôi-vị của Ðức-Phật. Ðược sự ủng-hộ của nhà vua, thầy Devadatta tổ chúc liên-tiếp ba cuộc mưu-sát Ðức-Phật. Ðầu tiên thầy muợn bọn côn-đồ thích-khách Ðức-Phật. Nhưng khi bọn ấy đến nơi bị Ðức-Phật bắt gặp và đem lời đạo-đức thức-tỉnh; chúng nó liền bỏ gươm-đao mọp lạy, xin xuất-gia theo Phật.

Kế đó thầy Devadatta chực đón Ðức-Phật trên đường lên núi Kỳ-Xà-Quật, xẻo một tạng đá to lớn, từ trên chót núi lăn xuống cho nát thây. Rất may, chỉ có một mảnh đá nhỏ va-chạm nhằm bàn chân Ðức-Phật, làm cho rướm máu.

Ðến lượt thứ ba, thầy Devadatta cho thả voi Nalagiri, là một con vật hung dữ đệ-nhất của Vua A-Xà-Thế, đón chà-đạp Ðức-Phật, giữa lúc Ngài đi trì-bình trong thành Vương-Xá (Rajagaha). Voi nầy được phục rượu cho hăng thêm, vừa gặp Ðức-Phật nó ngóng-vòi, vảnh-tai, cong-đuôi, xốc tới. Mọi người kinh-hải chạy trốn, kêu réo Ðức-Phật, bảo Ngài mau mau tạm lánh trong một nhà kế-cận. Ðức-Phật thản-nhiên đi tới và rải tâm Từ-bi cho voi. Con vật hung-ác nầy liền tỉnh trí, mọp quì dưới chân Ðức-Phật, chịu cho Ngài vuốt tay lên trán, như rước lấy pháp qui-y tế-độ, để rồi từ đó trở nên hiền-lành; về sau có câu phương-ngôn:

Người ta chế-ngự loài voi,

Bằng cây, bằng móc, bằng xiềng;

Tay không khí-giới, thản-nhiên,

Ðức-Phật chỉ lấy Ðức hiền thắng voi.

Lúc ấy chỉ có Ðức-Phật thấu rõ mưu-sâu kế-độc của thầy Devadatta. Ngài không nói ra và Ngài cũng biết kẻ thù của Ngài chưa chịu dừng bước trên đường tội-lỗi. Ngài thương hại Devadatta, nhưng chẳng biết làm sao cứu-rỗi thầy, vì tham-vọng mà thầy quá đổi si-mê cuồng-nhiệt.

143- Tại sao Ðức-Phật cảm-hoá được bọn côn-đồ đến thích-khách Ngài và voi Nalagiri, mà Ngài không độ được thầy Devadatta, là vị thầy tu đã đắc tứ-thiền và các phép thần-thông?

Trường-hợp của bọn côn-đồ và voi Nalagiri khác với cảnh-ngộ của thầy Devadatta. Bọn côn-đồ không có ác-tâm giết Ðức-Phật, họ chỉ vì tiền bạc thôi. Voi Nalagiri có thú-tánh hung-dữ, gặp ai giết nấy, không phải cố-tâm thù-oán Ðức-Phật. Thầy Devadatta tham-lam vô-độ, cố-ý thủ-tiêu Ðức-Phật, để đoạt ngôi giáo-chủ, như Hoàng-tử A-xà-Thế cũng vì ngôi vua mà nở lòng giết cha.

Ác tâm của thầy Devadatta, của Vua A-Xà-Thế, làm cho họ si-mê, không phân biệt phải quấy, không ghê-sợ tội-lỗi, nên những lời đạo đức không có năng-lực cảm-hóa họ được.

Thầy Devadatta, mặc dầu nhờ Ðức-Phật chỉ dạy đường lối tu-hành, đắc được tứ-thiền và các pháp thần-thông; nhưng còn nặng mang bẩm-tính sâu-đọc, thầy không chứng Tuệ-Giác để diệt tận Tham, Sân, Si, cùng các ác pháp trầm-nịch ẩn-khuất trong tiềm-thức. Khi ác-tâm của thầy phát khởi, thì thiền-định của thầy đã đứt mất, các pháp thần-thông cũng tiêu-ma. Ðã không tự-tỉnh ăn-năn, lại còn muốn sánh với Ðức-Phật, muốn làm thầy các bậc phàm-Tăng và Thánh-Tăng. Bên trong có bọn tà-sư ca-tụng kích-thích, bên ngoài có nhóm mê-tín sùng-bái cúng-dường, nên càng ngày thầy càng đi sâu vào đường tội-lỗi.

Sẵn tánh tự-đắc ngã-mạn, thầy Devadatta thấy sự tu-hành được phát-triển tốt đẹp, càng hãnh-diện tự-cao, lầm tưởng rằng không ai bằng mình; chẳng dè tâm xấu-xa ấy là nhân che-lấp con đường Niết-bàn và cũng là nhân thiêu-hủy những kết-quả của thầy đã gieo-trồng. Không tìm trở lại được những phàp-lành trong thiền-định, các pháp thần-thông cũng không còn linh-nghiệm, thầy Devadatta đã trở thành người thất-vọng cuồng-si. Càng thất bại trong mưu-mô chia rẻ Tăng-chúng và hảm-hại Ðức-Phật, tâm của thầy càng ác-độc thêm lên.

Do đó , có tục-truyền rằng thầy Devadatta có kết oan-trái với Ðức-Phật tù khi còn làm vị Bồ-Tát trong Vô-lượng tiền-kiếp và trong các kiếp luân-hồi, mối oan-trái ấy càng tăng-bồi thêm mãi, vì mỗi khi thầy Devadatta ra tay rửa thù, thì Bồ-tát sẵn có phước báu Ba-La-Mật che chở được bình-yên vô-sự. Vì đó mà thầy Devadatta căm-hận, nhất nguyện phải trả-thù cho được mới thôi. Ác-ý sâu-độc ấy đưa đẩy hai bên gặp nhau trong mỗi kiếp. Ðến kiếp cuối-cùng, mối thù của thầy Devadatta đã biểu-lộ từ thuở thiếu-niên, trong những lúc chơi đùa trửng-giởn, đến những buổi tập-luyện võ-nghệ với Hoàng-Tử Sĩ-Ðạt-Ta. Một đàng thì khoan-dung hỷ-xả, đàng khác tiểu-mọn cố-chấp, càng thận-trọng nhau, mối thù càng thêm nguy-hiểm.

---o0o---

L. Từ Rajagaha Ðức-Phật trở lại Savatthi

144- Thầy Devadatta còn tính hại Ðức-Phật bằng cách nào nữa?

Thất bại trong ba cuộc mưu-sát Ðức-Phật, thầy Devadatta còn tìm kế-hoạch khác. Lúc ấy Ðức-Phật lên đường trở qua Savatthi (Xá-Vệ), cư-ngụ tại Tịnh-Xá của Ông Cấp-Cô-Ðộc.

Mưu-kế sắp đặt xong, thầy Devadatta và thầy Lokãlika theo qua Xá-Vệ, giả-bộ ăn-năn, đi tìm Ðức-Phật để sám-hối, chờ lúc vào mọp lạy, với móng tay tẩm thuốc độc, sẽ quào cho rách chân Ðức-Phật. Mưu-chước sâu độc của kẻ tiểu-nhân, muốn tiêu-diệt một bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác không dễ gì thành-tựu được.

Hay tin thầy Devadatta đã hồi đầu hướng-thiện, đến xin yết-kiến Ðức-Phật để sám-hối tội-lỗi, ai ai cũng hoan-hỷ, mong từ nay trong nội-bộ Tăng-già sẽ được yên-vui hòa-thuận. Chẳng dè một chập sau có tin báo-cáo rằng hai thầy-trò của thầy Devadata vừa bị đất sụp chôn thây dưới vực thẩm. Nghiệp-lực nặng-nề đã đến lúc phát-hiện, để lôi-kéo kẻ hiểm-độc đi đền tội trong muôn đời.

Trải qua 25 thế-kỷ, dưới sức tàn phá của thời-gian, chùa Kỳ-Viên của Ông Cấp-Cô-Ðộc hiện nay chỉ còn chút ít nền gạch để làm di-tích, trái lại cái hố-sâu đã vùi thân thầy trò Devadatta dưới tro-bụi vẫn còn nguyên vẹn; dường như tạo-vật muốn cho thập-phương du-khách, trong các thế-hệ về sau, đem cái bản-án về ba cái trọng-tội của thầy Devadatta (xúi Thái-tử A-Xà-Thế giết cha đoạt ngôi, chia rẻ Tăng-chúng, hảm-hại Ðức-Phật) nêu lên sách vở, hầu cảnh-tỉnh các thầy Tỳ-Khưu trong bốn phương vũ-trụ, chẳng nên nuôi mộng lập-giáo, làm tổ-sư để thống-trị Tăng-đồ và tín-đồ.

145- Hành-động xấu-xa của thầy Devadatta có gây ảnh-hưởng chi trong Phật-giáo chăng?

?nh hưởng của thầy Devadatta được nhiều nơi hấp-thụ và lưu-truyền, cho nên khi thầy Pháp-Hiển (thế-kỷ thứ bảy) sang Ấn-Ðộ còn gặp trong hai miền thượng và hạ-lưu sông Găng nhiều nhóm trung-thành với chủ-nghĩa thanh-nghiêm của thầy Devadatta và bỏ Phật Thích-Ca, thờ Phật quá-khứ. Do khởi nguyên thờ phượng trái lý và chủ-nghĩa thanh-nghiêm ấy mà nảy sanh ra nhiều loại kinh-sách không thích-hợp với tôn-chỉ của Ðức-Phật Thích-Ca.

146- Ðức-Phật là bậc Tuệ-Giác Viên-Minh, cớ sao Ngài cho bọn hung-ác vào hàng-ngũ Tăng-già làm chi cho chúng âm-mưu phản-bội và cũng không thấy Ngài dùng biện-pháp nào để ngăn ngừa?

Ðức-Phật, thấu-rõ quá-khứ hiện-tại vị-lai, thông-suốt ba-giới bốn-loài, biết trước sẽ có nhiều chướng-ngại trong sự hoằng-dương đạo-giáo của Ngài, do oan-trái của chúng-sanh tạo ra những nghiệp-lực không thể tránh được. Bởi thế, trước khi rời khỏi rừng Uruvela, Ngài đã xem xét đủ mọi khuynh-hướng tín-ngưỡng của dân-chúng, cân phân lợi-hại và lập một chương-trình châu-du khai-đạo. Cửa chân-lý đã rộng mở cho người hữu-duyên, nhưng chẳng vì đó mà không đón tiếp kẻ bạc-phước. Dầu vô-duyên xấu-phước mà biết phân-biệt chánh-tà, ghê-sợ tội-lỗi, cũng có thể tiến đến nơi giác-ngộ.

Ðức-Phật thường tuyên-bố rằng Ngài chỉ là người hướng-đạo dẫn đường, không có quyền-năng sửa đổi luật nhân-quả để cứu-vớt những kẻ gây nhân tạo-nghiệp, dầu cho kẻ ấy là môn-sinh hay thân-nhân quyến-thuộc của Ngài.

Những biện-pháp để ngăn-ngừa các thầy Tỳ-Khưu hư-hỏng là những điều răn-cấm trong Giới-bổn, nhưng chỉ có một số ít người tu-hành chân-chánh tuân-theo.

147- Người ta thường nói xuất-gia để gieo duyên Niết-Bàn là nghĩa sao?

Ðây là nói về những bậc xuất-gia có chí-nguyện giải-thoát. Trọn đời nghiêm-trì giới-luật, tinh-tấn tu-hành, nếu kiếp nầy chưa đắc đạo-quả tứ-Thánh, cũng là một đoạn đường tiến lần đến mục-dích cứu-cánh. Nhờ nền tảng sẵn tạo ấy, trong các kiếp vị-lai mới nhớ được mà tiếp-tục xây-dựng thêm mãi mãi, cho đến khi đạo-đầy quả-đủ, gặp Phật khai-sáng, chứng-ngộ chân-lý. Như thế gọi là gieo-duyên Niết-Bàn. Nhưng nói thì dễ, mà làm thật rất khó. Bởi nói dễ, nên có nhiều người xuất-gia. Bởi làm khó, nên không có người đắc-đạo.

Có kẻ lại lầm hiểu rằng miễn là xuất-gia có đủ y-bát có sắc-tướng Tỳ-Khưu, là gieo-duyên Niết-Bàn.

Xuất-gia cho có cái dạng bề-ngoài là một việc mà ai ai cũng làm được; nhưng chí-nguyện giải-thoát, tu-hành chân-chánh, là một điều rất cao-thượng mà hàng thức-giả không dám liều-lĩnh nghe theo những lời rủ-ren ngọt-ngào, khi họ chưa làm-chủ được tâm họ, nhất là khi họ chưa gặp được bậc giới-đức để làm nơi nương-nhờ. Cạo-đầu mặc áo cà-sa, làm thầy Tỳ-Khưu, ăn không ngồi rồi, hưởng của thập-phương bá-tánh, mà không cố-gắng tu-hành cho xứng-đáng với sự cúng-dường của thí-chủ, tâm còn quyến-luyến theo trần-tục, tham-danh trục-lợi, muốn có đệ-tử cho nhiều, muốn gầy-dựng chùa-chiền cho đồ-sộ, nếu chẳng phải với mục-đích lợi-dụng Phật-Pháp để khuếch-trương sự-nghiệp, thì cũng không đúng với đường lối giải-thoát. Như thế không phải là gieo duyên Niết-Bàn, mà chính đó là mở nẻo đi đến nơi đọa-lạc.

148- Còn những người nào đã gieo-duyên Niết-Bàn, được Ðức-Phật tế-độ như Angulimãla chăng?

Trọn 45 năm châu-du hoằng-pháp, Ðức-Phật tế-độ toàn những người có gieo-duyên Niết-Bàn ít nhiều. Những người ấy thường gọi là người hữu-duyên được tế-độ.

Trong hạ thứ 16, nhầm lúc Ðức-Phật ngự tại Tịnh-Xá Cấp-Cô-Ðộc (Savitthi), có chỗ nói tại xứ Lichavi. Ngài soi thiên-nhản biết nơi xứ Alavĩ (không biết thuộc về hướng nào) một đứa trẻ con sắp bị một con Dạ-xoa (Chằng-tinh) ăn-thịt. Ðứa trẻ ấy là Hoàng-tử Alavi có duyên đắc quả A-na-Hàm; con Dạ-xoa tên Alavaka, lại cũng có duyên đắc quả Tư-đà-Hàm. Nếu Ðức-Phật không thân-hành đến tế-độ kịp thời, thì hai chúng-sanh ấy mất cơ-hội giải-thoát và cũng nhờ duyên lành của họ sẵn có, nên đúng thời-giờ, nhân-duyên đưa đẩy họ gặp Ðức-Phật.

Số là 12 năm về trước, Vua xứ Alavĩ, trong một cuộc săn-bắn, vì mê rượt thịt, lạc vào rừng sâu, bị Dạ-xoa Alavaka bắt, tính ăn th?t. Ðức vua yêu cầu xin tha và hứa mỗi ngày sai quân-lính dẫn đến nạp cho một người và một mâm cơm, để chuộc mạng. Dạ-xoa bằng lòng cho về, Vua trọng lời hứa, ban đầu bắt tù tử-hình đem nạp, lần lần tới trọng tội, nhẹ tội. Tiếng đồn không còn ai dám phạm tội, khám-đường bỏ trống. Vua ra lệnh bắt những người già cả, kế đến con nít nhỏ. Dân chúng sợ hãi, bế con trốn ra khỏi xứ; chỉ còn Hoàng-tử Alavĩ là trẻ con; vua phải đành chịu cho quân lính dẫn con đem nạp cho Dạ-xoa.

Trước khi Hoàng-tử Alavĩ bị đưa tới chỗ chết, Ðức-Phật thân hành đến tận nơi lâu-đài của Dạ-xoa. Thừa lúc Dạ-xoa vắng mặt, Ðức-Phật vào thẳng bên trong, ngồi chờ giữa nhà. Dạ-xoa trở về gặp một Ông Sa-môn liều-lĩnh đến nạp thịt, lại còn cả gan chiếm chỗ ngồi của mình, liền hóa phép bắt Ðức-Phật; nhưng Ðức-Phật vẫn ngồi bình yên. Dạ-xoa tức-giận đem hết phép-tắt ra chiến-đấu với Ðức-Phật; nào là binh-ma tướng-quỉ, mưa-đá, mưa-tro, mưa-lửa, Ðức-Phật thản-nhiên ngồi xem, chẳng một phép nào va-chạm đến Ngài. Hết phép rồi, Dạ-xoa nghĩ rằng Ông Sa-Môn nầy ắt có tu pháp nhẫn-nhục cao-siêu, nên khó bề thắng nổi. Dạ-xoa định thí-nghiệm pháp nhẫn-nhục của Ðức-Phật, nên kêu bảo rằng: "Sa-Môn kia, ngươi phải đi ra khỏi chỗ này". Ðức-Phật đứng dậy đi ra. Dạ-xoa kêu: "Sa-Môn kia, ngươi hãy trở vô". Ðức-Phật trở vô. Ra vô ba lượt, đến lượt thứ tư, Ðức-Phật nhất-định không ra và bảo Dạ-xoa: "Ngươi còn pháp nào đem ra thử nữa đi; nếu Như-Lai thua. Như-Lai mới đi ra".

Vô phương thắng Ðức-Phật, Dạ-xoa đem lòng cảm-phục, dùng lời nhỏ-nhẹ, đem những câu phương-ngôn của ông-cha truyền lại, nhờ Ðức-Phật trả lời, để nhóng xem Trí-Tuệ của Ngài: "Nầy Ông Sa-Môn, nếu Ông trả lời đúng lý những câu hỏi của tôi, tôi sẽ cảm-phục ông:

1. Cái chi là của quí-báu nhất trên thế-gian?

2. Cái chi đem lại sự an-vui hơn hết?

3. Cái chi có mùi vị ngon lành hơn hết?

4. Sống cách nào mới gọi là sống cao-thượng hơn hết?"

Ðức-Phật đáp:

1. Ðức-tin là của quí-báu nhất trong đời

2. Thiện-pháp đem lại an-vui hơn hết

3. Lời nói chân thật có mùi vị ngon hơn hết

4. Sống bằng Trí-Tuệ là sống cao-thượng hơn hết".

Dạ-xoa thỏa-mãn, yêu-cầu Ðức-Phật giảng-đạo cho nghe; rồi xin qui-y thọ-giới.

Sáng ngày, quân-lính đem Hoàng-tử Alavĩ nạp cho Dạ-xoa. Vì đã qui-y thọ-giới nguyện làm tôi Ðức-Phật, Dạ-xoa không còn ăn thịt người nữa; nên bồng Hoàng-tử trao cho Ðức-Phật, yêu cầu Ngài giao trả lại cho đức Vua. Từ đó, Hoàng-tử có cái biệt hiệu là Hattaka-Alavaka, nghĩa là người được Dạ-xoa Alavaka ẵm trên tay, trao trả lại cho Ðức-Phật.

Dạ-xoa bắt đầu tu-hành theo Chánh-Pháp, chẳng bao lâu đắc-quả Tu-Ðà-Hàm. Hoàng-tử lớn lên xuất-gia đầu-Phật, tu đắc A-Na-Hàm đạo quả.

-ooOoo-

M. Ðức-Phật ngự đến Vesali

149- Ðức-Phật còn ngự đến xứ nào khác chăng?

Một đoạn lịch-sử nói về cuộc châu-du của Ðức-Phật tại xứ Licchavi, nhưng không ghi rỏ vào thời kỳ nào. XứLicchavi ở vào hướng Bắc xứ Magadha, thuộc quyền cai-trị của nhiều vị Tiểu-vương; kinh-đô là thành Vesali (Tỳ-đa-ly), nằm trên tã-ngạn sông Găng (bên hữu-ngạn là thành Pataliputta, kinh-đô mới của xứ Magadha), rất giàu-có thạnh-mậu. Nơi đây hiện-giờ còn nhiều di-tích của Ðức-Phật, nhất là thạch-trụ của vua A-Dục.

Tục truyền rằng trong kiếp chót, tiền-thân của Ðức-Phật đã sanh-trưởng tại Vesali và Bồ-tát có thọ-giáo với thầy Ðạo-sĩ Arãdã Kãlãma. Kiếp này, sau khi thành Phật, Ngài được thỉnh đến Vesali tẩy-trừ một bệnh dịch-khí đã giết hại rất nhiều dân chúng. Thuở ấy, cũng như hiện giờ ở khắp thôn-quê, ôn-binh tà-quái là vi-trùng của bệnh dịch. Khi Ðức-Phật được thỉnh đến Vesali, Ngài sai Ðại-Ðức Ananda tới trước, trọn ba canh, đi ba vòng thành, tụng Ân-đức của Phật-Pháp Tăng, cho Chư-Thiên và dân chúng phát-tâm trong sạch, hướng về Ba Ngôi quí-báu, cải-ác tùng-thiện, đem lòng Từ-bi thương xót lẫn nhau. Nhờ oai-lực Tam-Bảo và lòng từ-thiện phát-sanh trong từng lớp dân-chúng mà thành Vesali trở lại bình-an và phồn-thịnh như xưa.

Ðể tỏ lòng sùng-kính Ðức-Phật, các vị Tiểu-vương xứ Licchavi dâng cho Ngài một vuông rừng, nằm về hướng Bắc thành Vesali. Chính nơi đây Bà kế-mẫu Gotami của Ðức-Phật đến yêu-cầu nhiều lượt xin cho hàng phụ-nữ xuất-gia làm Tỳ-Khưu-ni. Cũng tại Vesali, Bà đ?c Ðạo-Quả A-La-Hán và Niết-Bàn.

Theo lịch-sử, Ðức-Phật đến viếng Vesali hai lượt.

Thuở ấy, tại thành này có nàng kỳ-nữ tên Ambapãlĩ, đẹp-đẻ, yêu-kiều, màu da tuyệt-mỹ, có thiên-tài về ca-xướng nhạc-vũ, khiến cho hàng Vương-tôn Công-tử tứ phương đến tìm mua vui với nàng. Chính nhờ nàng mà thànhVesali càng ngày trở nên hào-hoa lộng-lẫy.

Các vị Tiểu-vương Licchavi tướng mạo oai-phong lẫm-liệt ăn-mặc rất sang trong; bọn tùy-tùng cũng vận sắc-phục lộng-lẩy.

Mỗi khi các Vị Tiểu-vương Vesali đến yết-kiến Ðức-Phật, từ xa thấy họ đến, Ngài thường nói với các vị Tỳ-Khưu:" Thầy nào chưa từng thấy 33 Vị Trời ở cung Ðạo-Lợi, nên dòm các vị Tiểu-vương kia kìa". Các Vị Tiểu-vương này và nàng Ambapãlĩ thường tranh nhau thỉnh Ðức-Phật về nhà thọ thực. Ngày nọ, nàng Ambapãlĩ đến thỉnh Ðức-Phật, trên đường về gặp xe-giá các vị Tiểu-vương , nàng khoe rằng:" Tâu cùng Chư Ðại-Vương, thiếp rất hân-hạnh được Ðức Thế-Tôn và Chư-Tăng nhậm lời ngày mai đến thọ trai-tăng tại tệ-xá".

Các Vị Tiểu-vương cũng tính vào Tịnh-Xá thỉnh Ðức-Phật, nghe vậy mới đề-nghị rằng:

-"Này cô Ambapãlĩ, cô nhường buổi trai-tăng ấy cho chúng tôi đi; chúng tôi sẽ chịu cho cô 1.000 đồng".

Nàng Ambapãlĩ đáp lại:

-"Xin Quí Ngài tha-thứ cho, dầu Quí Ngài cho trọn cả thành Vesali, thiếp cũng không thể hồi bửa trai-tăng ấy để nhường lại cho Quí ngài".

Các vị Tiểu-vương thất-vọng, búng-tay nói:

-"Quả thật chúng ta bị thua một người đàn-bà yếu-nhược".

Sau buổi trai-tăng này, nàng Ambapãlĩ dâng cho Ðức-Phật một vườn xoài, trong ấy có cất một vọng-tháp tốt đẹp, nằm về hướng Ðông-Bắc thành Vesali.

---o0o---

N. Ðức-Phật sang qua thành Rajagaha

150- Từ Vesali Ðức-Phật còn đi đâu nữa?

Qua mùa thu, Ðức-Phật trở lại Rajagaha, cư ngụ nơi vườn xoài của Ông Jĩvaka (Ngự-y của vua Bimbisara), dưới chân núi Kỳ-xà-Quật. Tình hình xứ Magadha lúc bấy giờ đã thay đổi, không còn ảnh-hưởng xấu-xa của thầyDevadatta. Vua Ajãtasattu (A-xà-Thế) bị lương tâm cắn rứt vì tội giết cha cướp ngôi, rất hối-hận và lo sợ ngày sau con mình là Hoàng-tử Udayibhadda lớn lên sẽ giết trở lại mình.

Một đêm nọ, dưới ánh trăng thu, vua A-xà-Thế ngự cùng các quan trên nóc lầu bằng để thưởng-nguyệt; cảm thấy trong lòng nao nao buồn thảm, thở ra và định-ý đi tìm một vị Bà-La-Môn cùng vị Sa-Môn nào để tỏ-bày tâm-sự, cầu xin chỉ dạy một đường lối nào cho cõi lòng được thơ-thới an-tịnh.

Các vị đại-thần đề-nghị đi viếng sáu Ðạo-sĩ, giáo-chủ của phái Lục-sư; nhưng vua A-Xà-Thế đã dư biết trình-độ của họ nên không nhận lời. Riêng ông Jĩvaka, là vị cựu-thần, ngồi làm thinh; chờ Vua phán hỏi, ông liền khuyên Vua nên đi yết-kiến Ðức-Phật, đương-ngự tại vườn xoài của ông với 1.200 vị Tỳ-Khưu: "Tâu Ðại-Vương, nếu Ðại-Vương gặp được Ðức Thế-Tôn, ắt Ðại-Vương sẽ cởi mở được những nổi khổ trong lòng". Ðức vua liền nhận lời, truyền-lệnh thắng voi cùng đi với Cung-phi và triều-thần đến tịnh-xá của Ông Jĩvaka. Ðường-sá quanh co theo triền núi, càng vô sâu chừng nào càng thấy quang-cảnh vắng lặng rùng-rợn. Ðức vua sanh nghi, phát run-sợ tự hỏi: Phải chăng Ông Jĩvaka muốn gạt trẫm vào sào-huyệt để hại trẫm? Dầu là ở giữa rừng núi, nhưng gần nơi cu-hội của trên cả ngàn người, mà sao không có một chút ồn-ào, khua-động, cho đến một tiếng ho-khạc cũng không nghe. Ông Jĩvaka đoán biết, nên đến gần trấn-tỉnh Ðức vua và trỏ-tay chỉ nơi xa xa phía trước có lập lòe ánh đèn, từ trong ngôi nhà tròn lớn mà ông đã cất để làm giảng-đường cho Ðức-Phật thuyết-pháp dạy đạo hằng ngày.

Vua đến nơi được Ðức-Phật ân-cần tiếp-rước. Sau khi lễ bái Ðức Thế-Tôn, Vua A-Xà-Thế xin phép hỏi một câu, chưa ai từng nghe, để mở đường sang qua mục-đích của sự viếng thăm hôm nay: "Bạch Ðức Thế-Tôn, xin Ðức Thế-Tôn hoan-hỷ giải cho trẫm cùng bá-quan có mặt nơi đây những diều lợi-ích lớn nhỏ mà người ly-gia thoát-tục có thể thu-hoạch được trong phạm-hạnh của bậc xuất- gia".

Ðức-Phật vui-vẻ thuyết nhiều pháp về phạm-hạnh của bậc xuất-gia, từ sự lợi-ích của tư-cách ăn mặc, đi đứng, nằm ngồi, chuyện vản, suy-tưởng cho đến những sự lợi-ích về tư-cách thu-thúc lục-căn, chế-ngự dục-vọng, gìn-giữ lòng an-tịnh, khai-thông Trí-Tuệ, chứng-ngộ chân-lý, tận-diệt Vô-Minh, siêu thoát luân-hồi. Rồi Ðức-Phật hỏi: "Ví như Ðại-vương có một người bộ-hạ đã xuất-gia thực-hành đúng theo phạm-hạnh như thế. Ðại-vương có thể nào muốn cho người ấy trở lại làm bộ-hạ để chìu-lụy phục-vụ Ðại-vương chăng?" Bạch Ðức Thế-Tôn, nếu người bộ-hạ của trẫm đã xuất-gia tu-hành đúng-đắn theo phạm-hạnh, trẫm sẽ nghiêng mình chào hỏi, mời ngồi và cúng-dường y-phục, vật-thực, chỗ ở, thuốc-men và cam-đoan sẽ bảo-hộ, che-chở cho xứng đáng theo bậc có đầy-đủ phạm-hạnh.

Sau khi thỏa-mản hiếu-kỳ của Vua A-Xà-Thế, Ðức-Phật lần lần khôn khéo mở đường cho người đương nặng-mang trọng-tội giết cha, gieo sâu đức-tin trong Phật-Pháp, phát-tâm vui thích muốn vào gần ngôi Tam-Bảo, để tìm phương giải lấy oan-nghiệp.

Vua A-Xà-Thế rất thỏa-thích, liền xin qui-y làm người cận-sự nam và tỏ lời sám-hối: "Bạch Ðức Thế-Tôn, trong cơn điên-dại, mù-quáng vì tham muốn ngôi vua, đệ-tử đã phạm tội sát-phụ; cúi xin Ðức Thế-Tôn nhận lời thú-tội của đệ-tử, hầu từ nay về sau đệ-tử ăn-năn cải-hối, không còn tái-phạm trong tội-ác nữa".

Ðức-Phật đáp: "Tâu Ðại-vương, thật vậy, do một oan-trái ác-nghiệt trong tiền-kiếp, Ðại-vương đã gây ra trọng tội thảm-khốc, hôm nay Ðại-vương đã thú-nhận và hối-ngộ ăn-năn, Như-Lai hoan-hỷ chứng-minh cho Ðại-vương. Tâu Ðại-vương, chính đó là quan-điểm của một kỷ-luật cao-thượng, dành để cho người biết nhìn nhận tội-lỗi, tỏ dấu ăn-năn, hầu diệt mầm oan-trái trong ngày vị-lai".

Vua A-Xà-Thế cảm thấy lòng được nhẹ-nhàng thơ-thới, hết sức vui-mừng, liền bái-tạ Ðức-Phật trở về hoàng-cung.

151- Tại sao Ðức-Phật không cứu-độ Vua Bimbĩsara, là người có công giúp cho Phật-Giáo được thạnh-hành trong xứ Magadha, cũng không tế-độ Hoàng-tử Ajatasattu, để tránh tội giết cha, cũng như Ngài đã độ tướng-cướp Angulimala khỏi tội giết mẹ?

Thật vậy, Vua Bimbisara, cũng như Vua Pasenadi xứ Kosala, là một vị quốc-vương đồng tuổi với Ðức-Phật, thông hiểu Phật-Pháp, tinh-tấn giử đạo với Ðức-Phật từ buổi khai-đạo; lẽ thì Ðức-Phật đã tìm mọi phương-thế cứu độ cho khỏi bị Thái-tử A-Xà-Thế phê-ngôi, hạ-ngục, không cho ăn uống cho đến bỏ-mình trong ngục-thất. Nhưng vì bởi oan-trái của vua Bimbisara đã gây ra trong tiền-kiếp với Thái-tử A-xà-Thế, nay đúng giờ phút phải trả quả đền tội; Ðức-Phật không thể sửa đổi luật nhân-quả, đành cam chịu mất một người tín-đồ nhiệt-thành và cũng là người bạn thân-mến. Tuy nhiên Ðức-Phật đã độ vua Bimbisara (Tần-Bà-Sa) chấm đứt oan-nghiệp và tiến bước khá sâu vào đường giải-thoát: Khi Thái-tử A-Xà-Thế nghe lời thầy Devadatta, mang gươm vào cung-nội, tính hạ-sát vua cha, bị bại-lộ, vua đã không bắt tội, lại còn nhường ngôi cho Thái-tử. Ðược tức-vị rồi, vua A-Xà-Thế cũng còn nghe lời thầy Devadatta, hạ-ngục vua cha, bỏ đói đến chết cho thầy rãnh tay hạ-sát Ðức-Phật. Trong ngục-thất, vua Tần-Bà-Sa nhờ biết đạo, không oán-giận con, cam lòng chịu trả cho dứt mối oan-nghiệt tiền-khiên, nên khi qua-đời được siêu-thoát về cỏi yên-vui.

Cũng vì oan-trái mà nghiệp-lực đưa đẩy Thái-tử A-Xà-Thế sanh làm con Vua Bimbisara, chờ đúng giờ khắc, ác-tâm phát-sanh, hết biết tình cha nghĩa con, hành-động mù-quáng của Thái-tử giúp cho mối thù xưa thực-hiện, y theo quả-báo mà hai bên đã cố tâm gieo trồng.

Chớ chi Thái-tử A-Xà-Thế theo một đường lối với Vua-cha, thông-hiểu được Phật-Pháp, biết luật nhân-quả tự mình biết sửa đổi nghiệp-lực của mình, không làm bạn với kẻ ác Devadatta, thì chẳng những Ðức-Phật có thể cứu-độ khỏi tội giết-cha, lại còn dìu-dắt Thái-tử trên đường Thánh-đạo. Cho nên sau khi Vua A-Xà-Thế nghe pháp, qui-y và sám-hối tội lỗi, Ðức-Phật liền bày tỏ cho các thầy Tỳ-Khưu biết rằng, mặc dầu Ðức vua đã thành-thật ăn-năn, nhưng nếu không có cái trọng tội sát-phụ, thì đã được chứng-ngộ chân-lý (đắc quả Thánh) giữa lúc Ngài thuyết-pháp cho nghe.

Tướng cướp Angulimala và Vua Ajatasattu ở trong hai hoàn-cảnh khác nhau; người trước là kẻ mới vay nợ; người sau là chủ-nợ đến đòi lời vốn. Angulimala phạm tội giết người, quả-báo chưa phát sanh kịp thời, nhờ hiểu Phật-Pháp, tự mình sửa đổi đường hướng phát-triển tinh-thần, để tiến đạo quả Niết-Bàn.

152- Sau khi qui-y, Vua Ajatasattu đối xử với Ðức-Phật như thế nào?

Vua A-Xà-Thế hết lòng tôn-kính và tin-tưởng Ðức-Phật, như Vua-cha khi trước. Mỗi khi triều-đình có việc quan-trọng phải giải-quyết, Vua thường đến thỉnh-giáo Ðức Thế-Tôn.

Một ngày nọ, Vua A-Xà-Thế sanh lòng tham, muốn đem binh chiếm xứ Videha, bên tã-ngạn sông Găng, thuộc của bên ngoại, để tiện bề chinh-phục cã vùng kế-cận rất giàu-có thịnh-mậu của dòng Vajjis và Licchavis. Vua bèn phái vị Ðại-thần Vassakara đến núi Kỳ-Xà-Quật đem lời khôn-khéo dọ hỏi ý-kiến Ðức-Phật về mưu-chước nói trên.

Khi nghe vị Ðại-thần Vassakara dỉ-hơi về ý-định xăm-lăng của Vua A-Xà-Thế, Ðức-Phật liền bắt qua nói chuyện khác với Ðại-Ðức Ananda để giáng-tiếp trả lời cho vị khách của Ngài:

"Này Ananda, ngươi có nghe dân-tộc Vajjis đối xử với nhau bằng cách nào mà xứ-sở họ được hùng-mạnh giàu-có chăng? "

-"Bạch Ðức Thế-Tôn, đệ-tử thường nghe rằng người Vajjis, từ bậc Vua-chúa đến hàng thứ dân đều áp-dụng chánh-sách rất khôn-ngoan, để bảo-tồn vĩnh-viển bờ cõi và sự phồn-thịnh của họ".

"Thật vậy Ananda, dòng Vajjis có lập bảy nguyên-tắc căn bản để duy-trì đất-đai và sự giàu có cho xứ sở họ:

- Thường nhóm-họp nhau để giải-quyết những vấn-đề lợi-ích cho quốc-gia dân-tộc.

- Ðoàn-kết hòa-thuận với nhau.

- Thi hành đúng theo luật-pháp chế-định.

- Tôn-kính bậc Trưởng-thượng.

- Kính-nể hàng phụ-nữ.

- Bảo-tồn các đền-thờ trong xứ.

- Sùng-bái các bậc Thánh-nhân".

Nhờ áp-dụng trung-thành bảy nguyên-tắc ấy,mà chẳng có cuộc ngoại-xâm nào thắng họ được.

Vị sứ-giả Vassakara, già-dặn về môn chánh-trị, tiếp lời kết-luận: Nếu quả thật vậy thì chẳng nên mạo-hiểm xâm-chiếm đất-đai của dòng Vajjis. Còn muốn thắng họ, thì trước nhất phải tìm cách làm cho họ chia rẻ, thù ghét lẫn nhau. Dứt lời, ông bái-tạ kiếu-từ Ðức-Phật và hứa khi rảnh việc sẽ trở lại thỉnh-giáo cầu-đạo. Trên đường về, Ông Vassakara lập tâm phá-rối sự đoàn-kết của dân xứ Vajjis.

Khi Sứ-giả Vassakara vừa xuống núi Kỳ-Xà-Quật, Ðức-Phật hội Chư-Tăng lại, dạy Bảy pháp cần-thiết để duy-trì Giáo-hội cho được lâu dài:

- Các thầy Tỳ-Khưu phải sống một đời-sống tập-đoàn và thường hội-họp để học hỏi cùng nhau.

- Các thầy Tỳ-Khưu luôn luôn phải hòa-hảo trong đời sống tập-đoàn, trong lúc hội-họp và trong khi hành Tăng-sự.

- Các thầy Tỳ-Khưu chẳng nên sửa-đổi hoặc phế-bỏ các điều-học, mà phải nghiêm-trì cho đầy-đủ.

- Các thầy Tỳ-Khưu phải tôn-kính và vâng-lời các bậc trưởng-lảo có nhiều kinh-nghiệm.

- Các thầy Tỳ-Khưu không nên để cho lòng tham-muốn chi-phối.

- Các thầy Tỳ-Khưu phải vui-thích nơi thanh-vắng.

- Các thầy Tỳ-Khưu phải biết tự-chủ, biết dìu-dắt đàn em có tài-đức, đến chổ an-vui hạnh-phúc.

---o0o---

O. Ðức-Phật sang qua thành Vesali

153- Ðức-Phật còn châu-du nơi nào khác chăng?

Sau khi ở Rajagaha (Vương-xá) một thời gian khá lâu, Ðức-Phật và đoàn tùy-tùng lên đường trở lại Vesali.

Chặng đầu, Ngài ghé vào vườn xoài Ambalatthika của vua A-Xà-Thế, là nơi Ngài đã đến hai lần, để thuyết-pháp nhắc-nhở tín-đồ nông-trang tu-hành.

Kế đó, Ðức-Phật ngự đến làng Nalanda, chỗ sanh-đẻ của Ðại-Ðức Sariputta (Xá-Lợi-Phất). Về sau, Vua xứMagadha có lập nơi đây một trường Phật-học để đào-tạo Tăng-tài. Trường ấy trở thành một Ðại-học đường sản-xuất nhiều triết-học-gia danh-tiếng, trong thời trung-cổ. Thầy Huyền-Trang, lúc đến Ấn-Ðộ, có xin vào học môn triết-lý và khảo-cứu tài-liệu về Phật-giáo Ðại-thừa, trong nhiều năm.

Ðến chặng thứ ba, Ðức-Phật ghé làng Pãtali, trên một ngã ba rạch, vựa mé sông Găng, thuận-tiện buôn-bán nên có nhiều dân-cư và cũng là một địa-thế về chiến-lược quân-sự, nên Vua A-Xà-Thế định dời kinh-đô lại đây, lấy tên là Pãtaliputta (hiện nay là Patna), để ngăn-ngừa dân Vajjis và Licchavis và cũng để mưu-toan đô-hộ dân ấy.

Ðến đây dân-chúng tổ-chức tiếp-đón Ðức-Phật rất trọng-thể và kết thuyền đưa Ðức-Phật và Chư-Tăng qua sông, vì nhằm cuối mùa xuân, tuyết rả từ trên núi chảy xuống ngập-bờ. Cũng nơi đây, trên đường hành-trình đầu tiên, từ rừng Uruvela qua vườn Isipattana (Lộc-giả), Ðức-Phật muốn qua sông mà không có tiền, tên đưa đò không chịu đưa. Túng thế, Ngài phải dùng thần-thông bay qua; chừng ấy tên chèo đò ăn-năn hối-hận, vì mất dịp làm-phước đến Vị Thánh-nhân. Câu-chuyện nầy thấu-tai Vua Bimbisara, nên Ngài hạ lệnh cấm chủ-đò thâu tiền các vị thầy-tu qua sông.

Ðức-Phật vừa đến Vesali thì các Vị Tiểu-vương Licchavis và nàng Ambapãli đua nhau thăm-viếng cúng-dường.

154- Ðức-Phật đến Vesali kỳ-nầy có việc chi xảy ra khác thường chăng?

Ðức-Phật đến viếng xứ Licchavis lấn nấy là lần cuối-cùng.

Mùa mưa sắp tới, Ðức-Phật dạy các thầy Tỳ-Khưu lựa nơi nhập-hạ, trong các làng kế cận. Riêng Ngài, Ngài sang nhập-hạ tại làng Beluva. Vừa an-cư, Ðức-Phật lâm bệnh nặng, thân-thể đau nhức, tứ-chi rủ-liệt, nhưng Ngài gom-tâm định thần, nín-chịu không rên-siết. Lúc ấy, Ðức-Phật nghĩ: "Nếu Như-Lai bỏ xác mà không tỏ lời vĩnh-biệt với những môn-đệ, đã hết lòng lo-lắng cho Như-Lai, hầu an-ủi họ và không cho Giáo-hội Tăng-chúng biết trước, thì thật là một việc không hay. Vậy Như-Lai phải dùng năng-lực của ý-muốn, để chế-ngự căn-bệnh và tạm giữ sự sống lại". Nói rồi, Ngài thực-hiện theo ý-muốn, nên chứng-bệnh chấm dứt. Vừa phục-hồi sức khoẻ, Ðức-Phật đứng dậy, bước ra ngồi dưới bóng mát, ngoài thềm tịnh-thất.

Ðại-đức Ananda đến gần đảnh-lễ rồi ngồi kề bên thỏ-thẻ:

"Ðệ-tử thấy Ðức Thế-Tôn đã lành mạnh rồi; lúc Ðức Thế-Tôn lâm bệnh, thân-thể của đệ-tử đã thất-thần, thị-lực của đệ-tử tán-loạn, nhưng đệ-tử được an-ủi khi tưởng rằng, trước khi viên-tịch, Ðức Thế-Tôn còn phải cho biết ý-định của Ngài về Giáo-đoàn Tăng-chúng".

-"Nầy Ananda, Giáo-đoàn Tăng-chúng còn muốn gì nữa? Như-Lai đã truyền dạy đầy-đủ Giáo-Pháp rồi; Như-Lai không phân-biệt bên trong, bên ngoài; chân-lý đã chỉ dạy cặn-kẻ không thiếu-sót chỗ nào. Nầy Ananda, kẻ nào cố-ý muốn thống-trị Giáo-đoàn Tăng-chúng, hoặc muốn cho Giáo-đoàn Tăng-chúng phải chịu đặt dưới quyền cai-quản của họ, thì kẻ ấy cứ ban huấn-lệnh cho Giáo-đoàn; điều ấy không phải là tư-tưởng, là ý muốn của Như-Lai đâu. Như-Lai đã già yếu rồi, đã đến mức cuối cùng rồi, tuổi thọ của Như-Lai đã tám-mươi rồi. Nầy Ananda, bởi thế, từ nay hoặc sau khi Như-Lai nhập-diệt rồi, người nào biết tự làm cây đuốc để soi đường, tự nương-nhờ lấy, không nương-nhờ nơi đâu khác hơn, tự lấy Pháp-Bảo làm đuốc soi-đường, chẳng tìm nương-nhờ nơi nào khác hơn, kẻ ấy sẽ là đệ-tử cao-thượng của Như-Lai, sẽ tiến đến nơi giác-ngộ".

Nói rồi Ðức-Phật mang bát vào thành Vesali trì-bình; trở về thọ-thực xong, Ngài vào rừng ngồi nghỉ dưới cội cây, chuyện-vãn với Ðại-đức Ananda:" Nầy Ananda, người nào đã vun trồng và thực-nghiệm sâu-xa bốn pháp 'Nguyện-Vọng Pháp Mầu' (Iddhipãda: Tứ Căn-Thông hay Tứ Thần-Túc), nếu muốn, có thể sống lâu trọn một kiếp, hoặc nhiều hơn một kiếp; bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác cũng vậy". Ðức-Phật lập lại ba lượt, Ðại-đức Anandangơ-ngẩn không hiểu ý Phật, ngồi lặng-thinh. Ðức-Phật bảo Ông Ananda đi nghỉ dưới cội cây khác ở kế-cận.Mara (Ma-vương) liền hiện đến gần Ðức-Phật, nhắc lại lời thỉnh cầu Ngài vào an-nghỉ trong Niết-Bàn, từ buổi Ngài mới thành Phật dưới cội Bồ-đề. Lúc ấy Ðức Thế-Tôn từ chối không chịu nhập-diệt, vì đạo-pháp chưa được truyền-bá; ngày nay Ngài đã đào-tạo rất nhiều Tăng-chúng kế-nghiệp Giáo-Pháp của Ngài cũng đã được phổ-cập cùng khắp mọi nơi; đệ-tử đến đây thỉnh Ðức Thế-Tôn nhập Vô-lượng-thọ Niết-Bàn.

Ðức-Phật đáp:" Nầy Ma-vương, ngươi chớ nên âu-lo, ngươi khỏi cần chờ đợi; giờ nhập-diệt của Như-Lai sắp đến; trong ba tháng nữa Như-Lai sẽ nhập Niết-Bàn". Ma-vương vui mừng biến mất. Ðức-Phật liền định từ nay là ngày trăng tròn tháng Tư, Ngài sẽ vào Niết-Bàn. Quả địa-cầu bổng nhiên rung động, sấm-sét nổ vang giữa bầu trời thanh-bạch, làm cho mọi người kinh-khủng. Ðại-đức Ananda chợt tỉnh, sực nhớ lại những lời Ðức-Phật đã thốt ra lúc giờ ngọ. Ông đâm ra lo sợ, và khi mặt trời lặng đến giờ Tăng-chúng tựu-họp lại nghe pháp, ông đến gần Ðức-Phật hỏi duyên cớ của hiện-tượng phi-thường vừa xảy ra lúc xế-chiều. Ðức-Phật giải thích cho Ông nghe rằng Ngài đã nhận lời thỉnh cầu nhập-diệt của Ma-vương, và khi Ngài định ba tháng nữa sẽ từ-biệt thế-gian vào Niết-Bàn, quả địa cầu rung động như thế ấy. Ông Ananda liền quì lạy thỉnh-cầu Ðức-Phật ở lại trọn kiếp thế-gian. Ðức-Phật trả lời: "Nầy Ananda, bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác chỉ nói một lời, Như-Lai không thể vì ngươi mà thất-hứa với Ma-vương".

Vì Ông Ananda không thỉnh Ðức-Phật lưu-lại thế-gian, lúc ban trưa, khi Ngài cho Ông biết rằng Bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác, nhờ bốn pháp Thần-túc, có thể sống thêm một kiếp hoặc hơn một kiếp, nên sau lại người ta khép Ông Ananda vào cái đại-tội "để cho Ðức-Phật nhập Niết-Bàn quá sớm".

Ðại-đức Ananda, trọn 25 năm trường, đã hy-sinh tận-tụy, hầu-hạ, săn-sóc Ðức-Phật từ giờ khắc, đã không được ban-thưởng, lại còn phải gánh trách-nhiệm về ý-định nhập Niết-Bàn của Ðức-Phật, thật là bất-công. Ðúng ra không ai phiền-trách Ông Ananda, về sự xao-lãng của Ông, bởi xét-kỷ; việc nào đến, nó phải đến và Ðức-Phật cũng thường dạy: "Có sanh thì phải có diệt".

Kế tiếp, Ðức-Phật xây qua dạy các thầy Tỳ-Khưu:" Nầy Chư môn-đệ, các con rán học cho thông-suốt Giáo-Pháp của Như-Lai, và phải thực-hành, rèn-luyện, tiến-tới hầu duy-trì cho lâu-dài đời sống Thánh-nhân, đem lại sự tấn-hoa cho nhiều người; vì lòng thương nhân-loại, ban-bố hạnh-phúc an-vui cho trời và người. Giáo-Pháp của Như-Lai đã truyền dạy cho các môn-đệ như thế nào?

Ấy là:

- Tứ-Niệm-Xứ (Satipatthãna)

- Tứ-Chánh-Cần (Samappadhãna)

- Tứ-Thần-Túc (Iddhipãda)

- Ngũ-Căn (Indriya)

- Ngũ-Lực (Bala)

- Thất Bồ-Ðề Phần (Bojjhanga)

- Bát-Chánh-Ðạo (Atthangikamagga)

Các pháp ấy Như-Lai đã tìm và đã truyền đủ cho các con rồi. Như-Lai cũng thường dạy rằng mọi sự-vật trên thế-gian đều Vô-Thường, các con hãy bền-chí tranh-đấu. Còn chẳng bao lâu Như-Lai sẽ nhập-diệt; từ nay đến ba tháng nữa, Như-Lai sẽ vào Niết-Bàn. Ðời sống của Như-Lai sấp đến mức cuối-cùng. Như-Lai sẽ đi, các con ở lại; chỗ của Như-Lai đã dọn sẵn rồi. Các con hảy thức-tỉnh, đừng xao-lãng, hảy sống luôn luôn theo bậc Thánh-nhân, cương-quyết gìn-giữ tâm-trí sáng-suốt. Thầy Tỳ-Khưu nào không thối-chuyển, bền-chí, trung-thành sống theo chân-lý, thầy ấy sẻ thoát khỏi vòng sanh-tử, sẽ đến nơi diệt khổ".

---o0o---

P. Ðức-Phật từ giã Vesali đi Kusinara

155- Ðức-Phật có định nhập Niết-Bàn tại đâu chăng?

Ðức-Phật không cho biết trước. Sáng ngày Ðức-Phật vào thành Vesali khất-thực. Khi trở về, Ngài ngoái mặt nhìn thành Vesali và nói với Ðại-Ðức Ananda: "Nầy Ananda, Như-Lai ngắm xem thành Vesali lần cuối-cùng, Như-Lai sẽ không còn trở lại đây nữa". Về đến chỗ ngụ, thọ, thực. Ðức-Phật và đoàn tùy-tùng lên đường, trực-chỉ về hướng Kusinara. Tín-đồ theo khóc-lóc đưa-đón, không muốn rời Ðức-Phật. Ngài khuyên-giải nhiều lượt, họ mới chịu trở về.

Sau khi trải qua nhiều chặng đường, ngày nọ Ðức-Phật đến thành Pãvã, vào tạm-trú một đêm trong vườn xoài của người thợ rèn tên Cunda. Người chủ vườn hay tin, lật-đật đến xin yết-kiến chào mừng Ðức-Phật và thỉnh Ngài cùng Chư-Tăng bữa sau đến nhà thọ-thực.

156- Bữa trai-tang nơi nhà người thợ rèn có chi đặc-biệt chăng?

Ðây là bữa cơm cuối cùng trước giờ nhập-diệt của Ðức-Phật. Khi thọ-thực rồi, Ðức-Phật bị kiết-lỵ, làm cho Ngài mệt nhọc vô cùng. Tuy vậy, Ðức-Phật cũng rán sức lên đường cho kịp đến Kusinara.

157- Tại sao Ðức-Phật gắp đến Kusinara và trong cơn bệnh hoạn đi đường có xảy ra điều chi chăng?

Ðức-Phật đã sắp đặt cuộc hành-trình của Ngài, từ Vesali đến Kusinara, và định phải đến nơi nội buổi xế chiều ngày ấy, để kịp giờ nhập-diệt.

Thân già yếu đi bộ ròng-rả trong ba tháng trường, ngày thì lần-bước theo đường gồ-ghề xuyên qua đồng ruộng, rừng núi, vượt-suối lên đèo, đêm thì ẩn-náu dưới cụm-tre chòm-xoài, dãi-nắng dầm-sương, tránh sao cho khỏi lao-thân mệt-xác, nên đi được nửa đường, Ðức-Phật đuối sức, dừng chân tạm nghỉ dưới một cội cây, và bảo Ðại-Ðức Ananda mau kiếm nước cho Ngài dùng đở cơn trầm-trọng của chứng-bệnh. Ông Ananda bạch cho Ðức-Phật biết vừa rồi có 500 cổ-xe thương-mại qua suối, nước nổi cặn-bùn và yêu-cầu Ðức-Phật rán đi thêm một đổi nữa đến rạch Kudhãnadĩ, có nước trong-trẻo, tắm-rửa và giải-khát chẳng muộn chi. Ðức-Phật cố-gắng đè-nén căn-bệnh, nhưng vì mệt-nhọc quá sức, tứ chi rủ-liệt, bảo Ông Ananda cho uống nước, rồi mới tiếp-tục lên đường được. Ông Ananda không đành cho Ðức-Phật uống nước cặn-đục, nhưng vì bị thúc-dục ba luợt, Ông buộc lòng ôm bát xuống khe; tới nơi, thấy nước đã lóng trong lại, Ông vui-mừng mút một bát đem dâng cho Ðức-Phật.

Vừa lúc ấy, có một vị Hoàng-tộc tên Pukkusa, dòng Malla xứ Kusinara, đi ngược chiều về hướng Pãvã, thấy Ðức-Phật ngồi nghỉ dưới cội cây, ông dừng-bước chào hỏi và truyện-trò với Ngài. Chính Ông Hoàng Pukkusanầy cũng đồng thọ-giáo, như Ðức-Phật lúc mới đi tìm đạo với Vị Ðạo-sĩ Alãra Kãlãma. Ông thuật lại cho Ðức-Phật nghe một chuyện phi-thường của Ðức Thầy chung: "Ngày nọ, Ðức thầy Alãra Kãlãma ngồi nhập-định dựa mé lộ, có 500 cổ-xe đi ngang qua, mà thầy không hay biết chi cả. Chừng xuất-định, thấy bụi đóng một lớp dày trên thân-mình, mới biết đã có rất nhiều đoàn xe đi qua".

Ðức-Phật cũng thuật cho Ông Hoàng một chuyện tương-tợ:" Ngày nọ, tại làng Atumã, Như-Lai nhập đại-định trong một chòi tranh giữa đồng, trời phát giông-tố, mưa đổ tầm-tả, sét nổ đánh chết hai anh em người nông-phu và bốn con trâu, kế cận Như-Lai. Như-Lai cũng không hay biết".

Nghe vậy, Ông Hoàng Pukkusa tỏ lòng kính-phục thầy Cồ-Ðàm, liền xin qui-y làm thiện-nam và kêu người tùy-tùng đem vào hai sấp vải thượng-hạng, màu vàng sặc-sở chói ngời, dâng cho Ðức-Phật. Ngài thọ một sấp và cho Ông Ananda một sấp. Ông Hoàng bái-từ Ðức-Phật, lên đường v? hướng Pãvã.

Ông Ananda lấy sấp vải mặc cho Ðức-Phật; Ông rất kinh-ngạc thấy toàn thân của Ðức-Phật bây-giờ lại lóng-lánh chiếu-ngời một màu vàng rực-rở, làm cho sắc vàng của sấp vải kia mất hết vẽ đẹp sáng chói của nó. Ông hỏi duyên-cớ, Ðức-Phật giải rằng thân của bậc Chánh-Ðẳng Chánh-Giác ửng vàng một cách phi-thường trong hai thời-kỳ: trước giờ thành-đạo và trước giờ nhập Niết-Bàn.

Liền đó, Ðức-Phật đứng dậy lên đường. Ðến rạch Kudhãnadi, Ngài xuống tắm-rửa, giải-khát để lấy sức lại, nhưng dường như Ngài đã gần kiệt-lực. Tạm nghỉ một chập rồi Ngài chậm-rãi lần bước tới sông Hiranyavãti. Sông cạn phơi-bày những rãnh nước trong, giữa bãi cát trắng, chỉ xăn-y bước qua, nhưng tứ-chi rủ-liệt, Ðức-Phật không thể lội qua sông được.

Nhờ thanh-khí bờ sông, vừa khỏe được đôi chút, Ðức-Phật hối-hả đứng dậy, kêu Ông Ananda nói: "Rán một đoạn chót nữa Ananda, bên kia sông Hiranyavãti là rừng Salas, vườn thượng-uyễn của Vua Mallas, thuộc địa-phận thành Kusinara, nơi Như-Lai sẽ nhập-diệt."

Có sách ghi rằng từ chỗ gặp Ông Hoàng Pukkusa tới sông Hiranyavãti, Ðức-Phật phải nghỉ chân hai-mươi-tám lượt; nhờ pháp Tứ-thần-túc đè nén căn-bệnh và chủ-trì xác-thân, nên Ngài vững lòng từ từ tiến tới, mặc dầu sức-lực tiêu-mòn gần đến cực-độ.

Vừa qua sông, Ðức-Phật đã kiệt-quệ, hối Ông Ananda dọn chỗ nằm, giữa hai cây Salas và nói:" Như-Lai đã mệt lắm rồi, kịp lấy y cà-sa trải cho Như-Lai nằm nghỉ".

158- Có xảy ra điều chi khác thường tại Kusinara và trước giờ nhập Niết-Bàn, Ðức-Phật có để lời di-chúc chăng?

Ðại-Ðức Ananda hối-hả trải y trên tảng đá, giữa hai cây Song-long-thọ. Vừa xong Ðức-Phật lên nằm, nghiêng mình bên phải, tay mặt lót đầu làm gối, mặt nhìn về hướng Tây, đầu day qua phương Bắc, thì bông Sala rớt trên mình Ngài như mưa, và từ không-trung nhạc-trời reo-trổi.

Ðức-Phật kêu Ông Ananda phán rằng:" Thân Như-Lai bao-phủ đầy bông, mặc dầu không phải mùa hoa-trổ; Chư-Thiên tấu-nhạc cúng-dường Như-Lai. Nầy Ananda, còn một sự kính-mến, sùng-bái, tôn-thờ, chiêm-ngưỡng Như-Lai bằng cách khác: Tỳ-Khưu, Tỳ-Khưu-ni, Thiện-nam, Tín-nữ nào thực-hành đúng theo Giáo-Pháp của Như-Lai, chuyên-tu phạm-hạnh và sống cao-thượng theo bậc Thánh-nhân".

Ông Ananda quá cảm-động, bước ra ngoài, dựa vào gốc cây than-khóc: "Ta còn phải tu-học rất nhiều mà Thầy ta lại sắp nhập-diệt; Ngài có lòng Từ-bi thương-xót ta nhiều: Rồi đây ta biết nương-nhờ nơi ai?"

Ðức-Phật thấy vắng Ông Ananda, liền cho gọi vào an-ủi: "Nầy Ananda, đừng đau-khổ than-khóc nữa: Như-Lai đã từng nói rằng ở thế-gian nầy có lúc phải xa-lìa nhân-vật yêu-mến; có sanh phải có diệt, không sao tránh khỏi.Ananda ôi, bấy lâu nay những hành-động, lời-nói và tư-tưởng của ngươi đối với Như-Lai, đã chứng-tỏ rằng ngươi là một môn-đệ tận-tâm trung-thành và đáng thương. Ngươi đã tạo nhiều công-đức, chỉ thêm một chút cố-gắng nữa, ngươi sẽ tiến đến đạo-quả Niết-Bàn".

Ðức-Phật day qua các thầy Tỳ-Khưu dạy rằng: "Các thầy, Chư Phật quá-khứ và Vị-lai không có một nghĩa-đệ nào ưu-tú như Ananda. Ananda có tài tổ-chức những buổi tiếp-tân của Như-Lai, được mọi người vừa-lòng cảm-phục.

Ðối với Tỳ-Khưu, Tỳ-Khưu-ni, Thiện-Nam, Tín-nữ, Vua-chúa cùng các quan đại-thần, các Ðạo-sĩ Bà-La-Môn,Ananda đã tỏ ra khôn-khéo lịch-duyệt".

Kế đó, Ðúc-Phật sai Ông Ananda làm sứ-giả vào Hoàng-cung tâu cho Ðức Vua Mallas hay ý-định của Ngài nhập-diệt tại rừng Salas nội đêm nay. Ông Ananda vội-vã ra đi. Ðến hoàng-cung gặp lúc Vua cùng bá-quan đương hội-yến đông-vầy; Ông xin vào chầu Vua Mallas và tâu rằng: "Tâu Ðại-Vương, Bần-tăng vâng lệnh Ðức Thế-Tôn đến báo-tin cho Ðại-Vương rõ, Ngài vừa ngự đến rừng Salas và định nhập Niết-Bàn tại đó vào canh chót đêm nay".

Khi hay được tin ấy, Vua và Triều-thần đồng cảm động: "Ðức Gotama là dòng Vua sang-cả; vì thương xót chúng-sinh, chẳng nài lao-khổ, băng rừng lướt bụi, rày đây mai đó để cứu-vớt sanh-linh, nay phải cam-chịu bỏ xác giữa rừng, thật đáng cho chúng ta lễ-bái cúng-dường". Vua và bá-quan đồng rơi-lụy và đồng nhau đến rừngSalas xin vào yết-kiến Ðức Thế-Tôn. Ðức-Phật để lời khuyên nhủ Vua Mallas cùng bá-quan nên lấy đạo-đức và lòng Từ-bi dìu-dắt dân-chúng hướng-thiện tu-hành, dọn đường thẳng tiến đến nơi hạnh-phúc yên vui.

Tin buồn được loan-báo cùng khắp kinh-thành, dân chúng mũi-lòng than-tiếc, kéo nhau đến vườn Salas bái-yết Ðức-Phật. Ðến cuối canh một mới rảnh khách; nhưng Ðức-Phật và Ông Ananda không nghỉ ngơi được.

Ðạo-sĩ Subhadda đến xin ra mắt Ðức-Phật. Ông biết rằng trong thế-gian ít có Phật ra đời; ông vừa hay tin Phật-Tổ Gotama sắp nhập Niết-Bàn, ông hy-vọng gặp Ngài để cầu xin giải giùm những mối hoài nghi. Ba lượt ÔngAnanda từ chối: "Nầy Hiền-Huynh, Ðức Thế-Tôn mệt-nhọc lắm, xin Hiền-Huynh để Ngài an-nghỉ". Ðức-Phật nghe liền kêu Ông Ananda dạy rằng: "Thôi Ananda, đừng cản trở Ðạo-sĩ Subhadda. Ý ông muốn thỉnh-giáo nơi Như-Lai, chẳng phải muốn làm rộn Như-Lai đâu".

Ông Ananda buộc lòng phải cho Ông Subhadda vào. Ðến trước Ðức-Phật, ông đảnh-lễ, tỏ lời viếng-an rồi xin phép hỏi đạo:

"Bạch Thế-Tôn, các vị Lục-Sư tự cho là bậc Trí-Tuệ cao-thượng, nên được nhiều người sùng-bái kính-phục; xin Thế-Tôn cho biết họ quả thật là bậc Trí-Tuệ uyên-thâm chăng?"

-"Subhadda nầy, chẳng nên bàn-luận đến Giáo-Pháp của người khác. Nếu ngươi nuốn nghe giáo-lý của Như-Lai. Như-Lai sẽ giảng-giải cho ngươi".

"Bạch Thế-Tôn, xin Ngài Từ-bi chỉ-giáo".

-"Nầy Subhadda, đạo của Như-Lai là phương-pháp thực-nghiệm có tám-chi, con đường duy-nhất đưa người đến nơi tận-diệt phiền-não. Người nào hành đúng theo, thì ắt sẽ được chứng quả Tứ-Thánh chẳng sai. Ngoài giáo-lý của Như-Lai, chẳng có Bốn hạng Thánh-nhân ấy. Nếu trong cõi đời nầy, có người hành đúng theo lời chỉ-dạy của Như-Lai, thì người ấy sẽ chứng đạo quả A-La-Hán".

Ông Subhadda được thỏa-mãn, xin Ðức-Phật cho xuất-gia.

Biết người có duyên-lành, Ðức-Phật dạy Ông Ananda làm lễ xuất-gia cho Ông Subhadda và bảo ông kiếm chỗ thanh-vắng tham-thiền nhập-định, trong giây-lát ông đắc quả A-La-Hán. Ông là người đệ-tử cuối-cùng của Ðức-Phật.

Chính tại Kusinara, nơi rừng Salas nầy, trong Vô-lượng tiền-kiếp, khi Ðức-Phật còn là một vị Bồ-Tát, cũng đã cứu-độ người đệ-tử chót nầy rồi. Thuở nọ, Bồ-Tát sanh làm chúa-đoàn một bầy nai. Một ngày kia bị một trận lửa rừng kinh-đởm, bầy nai chạy ra mé rạch, tìm lối thoát thân. Nước đổ như thác, tuy rạch nhỏ nhưng không thể lội qua bên kia bờ được. Lửa cháy gần tới mé rạch bầy nai sợ-hãi xăn-văn chờ chết. Bồ-Tát liều-thân, nổ-lực cõng từ con nai, lội-ngằm dưới nước đưa qua bờ kia. Con nai cuối cùng được cứu khỏi hỏa-hoạn, trước khi Bồ-Tát bị giòng-nước cuống mất, chính là tiền-thân của Ông Subhadda.

Ðêm đã gần tàn, Ðức Thế-Tôn kêu Ông Ananda lại dạy: "Nầy Ananda, sau nầy ắt có nhiều người tưởng rằng lời nói củaNhư-Lai đã mất rồi, họ không còn Thầy-Tổ nữa. Nầy Ananda, chẳng nên tưởng như thế. Giáo-Pháp và giới-luật của Như-Lai di-truyền, để noi theo đó mà sống một cuộc đời trinh-khiết, chính là Thầy của các ngươi, sau khi Như-Lai tịch-diệt".

Rồi Ðức-Phật day qua hỏi hàng Tăng-chúng:" Nầy các thầy Tỳ-Khưu, các thầy còn hoài-nghi điều chi về Giáo-Pháp của Như-Lai, các thầy cứ nói đi, Như-Lai sẽ giải-thích cho". Hỏi ba lượt, chẳng có một ai trả lời, Ðức-Phật tiếp thêm: "Như-Lai đã thường dạy các thầy rằng trong đời có sanh thì phải có diệt; vậy các thầy hảy cố-gắng tu-hành đến nơi giải-thoát, chớ nên dãi-đãi, dễ duôi". Ðó là lời di-huấn tối-hậu của Ðức Thế-Tôn.

159- Giờ nào Ðức Thế-Tôn mới nhập-diệt?

Từ đó, Ðức-Phật lặng-thinh, nhập-diệt, từ Sơ-Thiền Hữu-Sắc đến Tứ-Thiền Vô-Sắc, đến Diệt-thọ-tưởng-định kế trở lần xuống Sơ-Thiền Hữu-Sắc, rồi trở lên đến Tứ-Thiền Hữu-Sắc, rồi nhập Vô-lượng thọ Niết-Bàn. Lúc ấy trời vừa rạng-đông, nhằm sáng ngày 16 tháng Vesakha.

Quả địa-cầu rung-động và nhạc-trời tiêu-rổi từ không trung.

Trời Phạm-Thiên Sahampati cất tiếng bi-ai:

"Ô hô! chúng-sanh trong hoàn-võ

Ngày kia sẽ bỏ xác lại thế-gian;

Cũng như Ðức Thế-Tôn, Ðấng Từ-Hàn Ðại-giác

Ðã vào chốn an-lạc Niết-Bàn".

Trời Ðế-Thích Sakka tiếp lời:

"Các pháp Hữu-vi Vô-Thường biến đổi,

Hết sanh đến diệt, diệt rồi lại sanh;

Diệt được pháp-hành mới hết sanh diệt,

Hết sanh, hết diệt mới thật yên-vui".

Hàng Tăng-chúng có nhiều người khóc-lóc than-tiếc:

"Hỡi Ðức Thế-Tôn, sao Ngài vội nhập Niết-Bàn?"

-"Ô hô! Con mắt thế-gian đã nhắm lại rồi. Riêng các bậc đã thấu-lý Vô-Thường của vạn-vật, các vị Ðại A-La-Hán, đều bình-tỉnh lặng-thinh".

160- Ai lãnh nhiệm-vụ lo phần nghi-thức tẩn-liệm và an-táng Thánh-thể của Ðức Thế-Tôn?

Sáng ngày Ðại-Ðức Anurudha phái tôn-giả Ananda vào cung báo tin cho Vua Mallas hay Ðúc Thế-Tôn đã viên-tịch lúc sao-mai vừa mọc. Vua chúa và triều-thần cảm-xúc rơi-lụy. Dân-chúng được lệnh đem trầm-hương, bông hoa, nước thơm và nhạc-lễ đến cúng-dường Ðức-Phật tại vườn Salas.

Vua Mallas đích-thân đứng ra đảm-đương công việc tẩn-liệm Thánh-thể của Ðức Thế-Tôn, theo nghi-thức dành riêng cho một Vị Ðế-Vương: Dùng một ngàn cây lụa trắng bao bọc Thánh-thể, liệm vào hòm sắt, sơn vàng; quàn lại bảy ngày đêm cho toàn-thể dân-chúng đến chiêm-bái cúng-dường.

Ðức Vua cho thiết-lập hỏa-đài tại cửa Nam thành Kusinara. Ðến giờ đi linh-cửu ra hỏa-đài, tám vị lực-sĩ tắm rửa sạch-sẽ, sắc-phục chỉnh-tề vào động-quan, nhưng không thể đở hòm lên nổi. Vua Mallas ngạc-nhiên, hỏi Ðại-Ðức Anurudha. Ngài bảo rằng Chư-Thiên-Vương tỏ-ý muốn thỉnh Thánh-thể Ðức Thế-Tôn vào thành Kusinara do cửa Bắc, đến trung-tam thành-phố trở qua cửa Ðông, thẳng tới Hoàng-điện "Tôn-Vương", rồi sẽ cử-hành lễ trà-tỳ tại đó.

Ðức Vua phải ra lệnh dời hỏa-đài qua cửa Ðông. Chừng ấy tám lực-sĩ thỉnh hòm ra đi nhẹ-nhàng. Từ không trung nhạc-trời reo-trổi và bông mạng-thù rớt xuống như mưa, mùi thơm bát-ngát.

Hòm đặt xong trên hỏa-đài, bốn vị Quốc-Sư, tay cầm bốn cây đuốc, từ từ bước đến châm vào bốn góc. Ðuốc tàng mà lửa không cháy. Vua Mallas hỏi Ðại-Ðức Anuradha. Ngài dạy rằng Chư-Thiên-Vương tỏ-ý yêu cầu chờ Ðại-Ðức Maha Kasappa (Maha Ca-Diếp) sắp đến trong giây lát. Lễ hỏa-táng phải tạm ngưng.

Ðại-Ðức Maha Kasappa, cùng 500 đồ-đệ, từ thành Pãvã sang Kusinara; vì mệt-mỏi thầy trò dừng chân nghỉ mát. Kế có người đi đường, từ hướng Kusinara đến, trên tay có cầm một bông Mạng-thù, Ðại-Ðức Ca-Diếp kêu hỏi: Từ Kusinara đến, Ông có biết tin-tức của Vị Ðại-Sa-Môn Cô-Ðàm ra thế nào chăng? Ông Sa-Môn Cô-Ðàm đã viên-tịch từ bảy ngày qua; hôm nay Ðức Vua Mallas làm lễ hỏa-táng, chính bông mạng-thù nầy tôi lượm được tại hỏa-đài.

Vừa nghe tin buồn ấy, nhiều thầy Tỳ-Khưu ré lên khóc lóc thảm-thiết. Lúc ấy có ông Tỳ-Khưu tên Subhadda (trùng tên với Vị đệ-tử cuối-cùng của Ðức-Phật) đứng ra khuyên-giải; Các thầy khóc lóc làm chi. Ông Cồ-Ðàm đã ra người thiên-cổ, không còn ai la rầy quở-trách, bắt-buộc chúng ta phải nghiêm-trì giới-luật, bực-bội khó-khăn. Từ nay chúng ta sẽ được tự-do hành-động, các thầy khóc nổi gì?

Ðây là nguyên-nhân đầu-tiên, làm cho Chánh-Pháp sai-lạc, Phật-giáo phải suy-đồi.

Ðại-Ðức Maha Ca-Diếp nghe thầy Subhadda thốt lời đê-tiện, rất lo ngại cho tiền-đồ Phật-Giáo. Vì sắp lên đường đến Kusinara cho kịp lễ hỏa-táng Ðức-Phật, nên Ngài giả-lơ, nhưng cũng để tâm ngăn-ngừa kẻ cố-tâm phá-hoại.

Vừa đến nơi, Ðại-Ðức Maha Ca-Diếp đi vòng quanh hỏa-đài ba lượt, rồi đến ngay giữa quì lạy ba lạy. Ðoàn tùy-tùng của ngài, tùy hạ cao thấp, lần lượt vào lạy trước hòm vàng.

Ðại-Ðức Maha Ca-Diếp và 50 vị Tỳ-Khưu vừa làm lễ xong, thì hòm vàng phựt hào quang sáng rở, lửa tự-nhiên bóc cháy, làm mọi người kinh-ngạc. Ngọn lửa vừa hạ, Vua Mallas lấy nước thơm tưới thêm cho thiệt nguội để thỉnh những mãnh-xương còn lại đem về thờ. Tất cả gồm có: Một mãnh xương trán, 2 khúc xương vai, 4 răng nhọn, 5 cân xương nhỏ bàng hột bắp, 6 cân bằng hột gạo và 5 cân bằng hột mè, đều được để vào ô-vàng, cung-nghinh về hoàng-cung, thiết lễ cúng-dường.

161- Ðức-Phật có cho biết vì lý-do nào Ngài định nhập diệt tại Kusinara chăng?

Vừa đến Kusinara, Ðại-Ðức Ananda thấy địa-thế không mấy thích-hợp, nên có yêu-cầu Ðức-Phật chọn nơi khác thuận-tiện hơn, để nhập-diệt:

"Bạch Ðức Thế-Tôn, xin Ðức Thế-Tôn chớ vội nhập Niết-Bàn trong chốn đồng-ảng thôn-quê này. Ðức Thế-Tôn có thể lựa những đô-thành lớn khác như Rajagaha, Savatthi, Champa, Kosambi hoặc Bénarès, vì nơi ấy có nhiều bậc Vua-chúa, nhiều nhà quí-phái, Bà-La-Môn, trưởng-giả rất trung-thành với Ðức Thế-Tôn; họ sẽ lo phần hoả táng xứng-đáng hơn".

Ðức-Phật trả lời:

-"Ðừng nói thế, Ananda. Trong tiền-kiếp, lúc Như-Lai còn là một Vị Chuyển-luân-Vương, Như-Lai đóng đô tại đây. Kusinara thuở ấy là kinh-thành Kusavati, to lớn và phồn-thạnh đệ-nhất trên hoàn-cầu. Vì đó, Như-Lai chọn lựa nơi đây làm chỗ tịch-diệt".

Còn một lý-do khác Ðức-Phật không nói ra, nhưng sau rồi người ta mới biết Ngài đã dự-liệu đủ mọi điều để tránh tai-hoạ về sau.

Xương của Ðức-Phật gọi là Sarira Dhãtu (Xá-Lợi) được tất cả Phật-tử xem như vật kỷ-niệm vô-giá, trân-châu quí-báu trong đời không thể sánh bằng, nên các Vị Quốc-Vương đều muốn có một phần, để lập đền thờ công-cọng, cho bá-tánh thường ngày đến lễ bái cúng dường, như lúc Ðức Thế-Tôn còn tại thế. Cho nên vừa hay tin Ðức-Phật nhập Niết-Bàn tại Kusinara, các Vị Quốc-Vương liền phái Sứ-thần đến xin lãnh một phần Xá-Lợi về thờ. Cả thảy có bảy Vị Ðại-diện cho Vua xứ Magadha, Vesali, Kapilavastu, Savatthi, Allakappa, Ramagama, Veddhadipaka, rần-rộ kéo binh mã đến đóng trại ngoài thành Kusinara.

Ban sơ Vua Mallas nhất định không chia Xá-Lợi cho các Sứ-thần; nhưng các vị nầy cố nài-nỉ và tỏ rằng Ðức-Phật là dòng cao-thượng, chính họ cũng thuộc dòng cao-thượng, muốn có Xá-Lợi đem về xứ lập đền thờ vật kỷ-niệm vô-giá của Ðức-Phật. Họ nhẫn-nại nhưng tỏ-ý cương-quyết xin chia cho được Xá-Lợi mới chịu trở về xứ.

Phần Vua Mallas lại tưởng rằng Ðức-Phật tìm đến nhập-diệt tại Kusinara, cốt yếu giao-phó nhiệm-vụ cho dòngMallas bảo-tồn Xá-Lợi, hầu ngày kia xứ Kusinara sẻ trở nên giàu có thịnh vuợng lâu dài.

Thấy sự gây cấn có thể kết-liểu bằng một cuộc chiến-tranh tàn-khốc, mà xứ Kusinara là một nước nhược-tiểu, không thể chống-trả với bảy đạo hùng-binh đương bố-trí chung quanh, Ông Dona, vị quốc-sư của Vua Mallas xin đứng ra hòa-giải:" Ngoài dòng Sakya tại xứ Kapilavastu, chúng ta không phải quyến-thuộc thân-nhân của Ðức Thế-Tôn; sở dĩ các Vị Quốc-Vương muốn có Xá-Lợi của Ðấng Trọn-Lành để lập đền thờ, là vì xứ nào cũng nhìn-nhận Ðức Gotama là vị Giáo-Chủ của đạo Từ-bi cứu khổ. Bởi lòng sùng-mộ nên xứ nào cũng muốn có Ngọc Xá-Lợi để tiêu-biểu Ðức Từ-bi Vô-lượng, mong nhờ ảnh-hưởng của Ðấng Từ-Tôn hầu phát-tâm tu-hành, trước tự-độ, sau xây-dựng hạnh-phúc an-vui cho đời và duy-trì Chánh-giáo cho được bền vững lâu dài. Xưa kia Ðức thế-Tôn thường dạy chúng ta dứt bỏ oan trái, oán-thù, đoạn tuyệt Tham, Sân, Si, chẳng nên giết hại lẫn nhau, phải thương yêu, hoà thuận, đoàn-kết, hầu dìu-dắt nhau trên đường giác-ngộ. Nếu chúng ta thật tâm yêu chuộng giáo-lý của Phật-Ðà và có lòng tôn thờ Ngài là Ðấng Giáo-Chủ, thì chúng ta nên hoan-hỷ đem Xá-Lợi ra chia tám phần đồng nhau cho mỗi xứ đem về lập đền thờ, cho dân chúng chiêm-ngưỡng cúng-dường, phát-tâm trong sạch thực-hành đúng theo kinh luật di-truyền. Như th? ấy chúng ta mới thật là người xứng-đáng làm đệ-tử của Ðức Cồ-Ðàm".

Nghe được lời hòa-giải đúng lý, Vua Mallas và bảy Vị Sứ-thần đều tỏ lòng hòa-thuận, giao cho Quốc-Sư Donalãnh trách-nhiệm phân chia Xá-Lợi ra tám phần đồng nhau. Mỗi Vị Sứ-thần lãnh một phần, đặt trong một binh vàng, để trên một thớt tượng to lớn, mở đường đi trước, binh mã rần-rộ theo sau, lên đường về xứ với tấm lòng hân-hoan sùng kính. Quốc-Sư Dona xin cây cân vàng dùng để chia Xá-Lợi, làm vật kỷ-niệm cho riêng phần ông.

Các xứ nhỏ ở xa-xâm phái đại-diện đến trể, chỉ thỉnh được một mớ tro tàn đem về thờ.

Nếu Ðức-Phật nhập-diệt trong một xứ nào hùng-cường, như xứ Magadha chẳng hạn, thì các xứ nhỏ khó bề xin cho được Ngọc Xá-Lợi về thờ. Ðức-Phật đã tiên-đoán, biết thế nào cũng sẽ có sự tranh dành, nên Ngài nhất-định nhập-diệt tại Kusinara. Vua Mallas tự biết không đủ binh-lực đẻ thắng bảy xứ kia, kết-cuộc cũng phải nhượng bộ hoà-giải.

Các phần Xá-Lợi được tám Vị Quốc-Vương thỉnh về lập đền thờ công-cọng, giữa kinh-đô cho thập-phương bá-tánh, hằng ngày đem nhang đèn, bông hoa, nước thơm đến cúng-dường.

Tám tháp đầu-tiên đều xây bằng gạch, hình bán-cầu như vòm-trời, trên những đồi cao. Nơi chót đỉnh có một cây-tàn che, chung-quanh có hàng-rào và một hoặc bốn cửa-vô.

Hai thế-kỷ sau, Vua Asoka (A-Dục) rất sùng-mộ Phật-Pháp, góp tất cả Xá-Lợi, chia ra 84.000 phần, xây tháp thờ cùng khắp lãnh-thổ Ấn-Ðộ, để tiêu-biểu đức-lành của Bậc Vĩ-nhân, cho dân-chúng chiêm-bái và tự-tỉnh tu-hành. Các cổ-tháp ấy, lâu đời bị hư-đổ; hiện nay Chánh-phủ Ấn-Dộ đương lo sùng-tu, kiến-thiết; nhất là bốn nơi Ðộng-tâm:

Tại:

- Lumbini (Lâm-Tỉ-Ni): Chỗ Ðức-Phật giáng sanh

- Buddha-Gaya (Bồ-Ðề Ðạo-Tràng): Chỗ Ðức-Phật thành đạo

- Isipatana (Lộc-giả): Chỗ Ðức-Phật thuyết-pháp lần đầu-tiên, độ Năm thầy Kiều-trần-Như

- Kusinara (Câu-Thi): Nơi Ðức-Phật nhập Niết-Bàn.

162- Hành-trạng của Ðức-Phật có thể tóm-lược như thế nào?

Ðức-Phật là một người như mọi người khác. Ngài đã qua đời vì có sanh phải có tử.

Ngài nhập-diệt ở giữa trời, cũng như lúc đản-sanh, lúc thành-đạo và cũng như Ngài thường sống từ buổi xuất-gia tìm đạo đến giờ viên-tịch. Ngài chết vì bệnh, trong tuổi già và chỉ nhờ đệ-tử của Ngài, nhất là Ðại-ÐứcAnanda chăm-nom săn-sóc.

Ðức-Phật chết và không trở lại, như ngọn đèn cạn dầu hết tim. Tín-đồ cảm-phục Ân-đức chí-thiện của Ngài, kính-mộ lòng Từ-bi Vô-lượng của Ngài, nhưng không còn mong mỏi được trực-tiếp tế-độ. Mặc dầu như thế, trải qua trên 2.500 năm, tín-đồ chẳng bao giờ quên Ðức-Phật. Ðời còn đau-khổ, lòng sùng-kính của họ vẫn còn. Nhân-loại luôn luôn nhớ đến Vị Y-Vương đã tìm thuốc cứu-rỗi tâm-hồn. Ánh sáng của Ngài vẫn còn chiếu rọi vĩnh-viễn; môn-đệ của Ngài truyền nối đời đời.

Ðức-Phật vừa là một nhà đạo-đức, vừa là một nhà tự-do tư-tưởng. Ngài không dụ-dỗ ai theo Ngài và cũng không bắt-buộc ai phải có một đức tin mù-quáng.

Mặc dầu giáo-lý của Ngài không nhìn nhận có linh-hồn trường cửu, không nhìn nhận có tạo-hoá, nhưng cũng đã có 500 triệu tín-đồ trên khắp mặt địa-cầu, và số ấy càng ngày càng tăng thêm mãi mãi. Ðiều ấy không chi lạ, vì ai ai cũng công-nhận đời là Vô-Thường Khổ-não; và nhờ Ðức-Phật chỉ dạy con đường diệt-khổ, thoát khỏi luân-hồi, đến nơi yên-vui tuyệt-đối là Niết-Bàn. Người Phật-tử không xem sự diệt-tắc luân-hồi là một cảnh-trạng bi-quan, lại còn tin-tưởng rằng là một sự may-mắn hy-hữu, một thắng trận vinh-quang.

Muốn tiến-nhập Niết-Bàn, Ðức-Phật dạy phải xuất-gia, để sống một cuộc đời rảnh-rang, khỏi bận-lo đến gia-đình, nghề-nghiệp và xã-hội. Bởi tùy-thuộc nơi kẻ khác là một điều khổ; tùy-thuộc nơi mình là hạnh-phúc, tự-do như chim sổ lồng, sống không thù-oán giữa kẻ thù-oán, không dục-vọng giữa kẻ dục-vọng, không tham-lam giữa kẻ tham-lam, vui-thú với cảnh cô-độc, tự-tại nơi thâm-sơn cùng-cốc, với cảnh-vật thiên-nhiên mà người thế không thể nếm được.

Trải qua Vô-lượng kiếp luân-hồi, Ðức-Phật đã làm nhiều công-đức lợi-tha, nên đến kiếp chót Ngài đã vượt khỏi sự xấu-xa ích-kỷ của loài người. Khi thành đạo-quả Vô-Thượng Chánh-Giác, Ngài tiếp-tục làm tròn sứ-mạng phổ-tế quần-sanh.

Ðức-Phật không phải là một nhà vô-thần-luận, bởi Ngài tin có các Vị-Trời, nhưng Ngài không cho rằng các Vị-Trời có một quyền-lực nào trong nguồn máy của vũ-trụ, hoặc trong số mạng của loài người. Như thế Ðức-Phật cũng không phải là một nhà hữu-thần-luận.

Ðức-Phật không phải là người tạo ra cảnh-giới cực-lạc, bởi tôn-chỉ đạo-đức của Ngài không đem lại sự vui-sướng mà chỉ tìm sự diệt-khổ.

Ðức-Phật không chối-cải cái Ta, nhưng Ngài không cho rằng nó là một thực-thể, bởi nó Vô-Thường biến đổi.

Ðức-Phật không dạy thuyết định-mệnh, tuy rằng mọi người sanh do nghiệp lực cấu-tạo từ trước, nhưng ai ai cũng có quyền định đọat cho tương lai của mình. Ngài cũng không phải là một nhà cách-mạng xã-hội, bởi Ngài chỉ áp-dụng sự đồng đẳng trong Giáo-hội Tăng-lữ của Ngài thôi.

Ðức-Phật có nghệ-thuật biện-luận mềm mại, khôn khéo, làm cho kẻ vấn nạn Ngài ngạc-nhiên khó nghĩ. Khi thấy họ bối rối, Ngài đem họ trở lại vấn đề và giải thích cho họ nghe bằng lời lẽ dịu ngọt. Luôn luôn Ðức-Phật tỏ ra người nhã-nhặn, đoan-trang, lễ-độ. Hoàn toàn lánh tục, nhưng không câu nệ chấp nhất, ai mời thỉnh đi thọ trai nơi thiền-thị, Ngài cũng vui-vẻ nhận lời.

Ðức-Phật nặng mang nhiệm vụ đối với đời; mỗi ngày sẵn-sàng thuyết-pháp giảng-đạo cho mọi người nghe; giờ rước khách không kể ngày đêm, không kể mệt nhọc. Ngoài ra Ngài còn đi vào làng mạc thôn quê tìm người tế-độ.

Ðối với các thầy Tỳ-Khưu, Ðức-Phật dạy phải lễ nghi đoan chính, phải hòa-thuận cùng nhau, để nêu gương tốt cho tín đồ. Ngài không cho các thầy sống cuộc đời buông lung; luôn luôn Ngài khuyên các thầy phải học, phải hành, phải đem đạo lý giảng giải cho tín đồ. Sống nhờ vật thực thuốc men của bá tánh, các thầy phải nổ-lực tu hành và đem lợi-ích cho đời.

Công trình giáo dục của Ðức-Phật không ngừng nghỉ. Có kẻ trách Ngài chỉ ở không đi xin ăn, trong lúc mọi người phải cày cấy mới có gạo; Ngài vui vẽ trả lời rằng chính Ngài trồng tỉa từng giờ, từng phút; tối ngày Ngài chỉ rảnh rang được đôi chút để nghỉ ngơi tham thiền. Thật vậy, Ðức-Phật là người hăng-hái hoạt-động duy nhất ở thế gian.

Ðức-Phật được người ta thương nhiều hơn là sợ. Ngài dạy chúng ta diệt bỏ tham lam ích-kỷ, là nguồn cội của tội ác và khuyên đem lòng từ-thiện, thương-yêu trợ giúp lẫn nhau, để chửa trị những nổi thống khổ trong đời.

Tóm lại, Ðức-Phật là Bậc Chí-Tôn Chí-Thánh, Ðấng Trọn-Lành duy-nhất ở thế-gian, đáng cho Chư-Thiên và Nhân-loại lễ-bái cúng-dường.

-ooOoo-

-HẾT-

[1] . Tục truyền rằng các vị Èhi Bhikkhu, trong tiền-kiếp có dùng y-bát cho Chư-Phật và Tăng-chúng, nên qua đời sau gặp Phật cho xuất-gia khỏi lo sắm chi cả. Nên hiện giờ người ta đua nhau dâng y-bát đến Chư-Tăng để mong được làm Thiện-Lai Tỳ-Khưu trong buổi vị lai. Nên thêm rằng phải dâng dao-cạo mới đủ cho.

[2] . Khi Vua Suddhodana sắp thăng-hà Ðức-Phật trở về độ Vua cha đắc quả A-La-Hán. Chính Ðức-Phật tắm rửa, tẩn-liệm và lo việc hỏa-táng cho Vua cha.

[3] . Kiết-hạ là an-cư trong 3 tháng mưa, từ rằm tháng 6 đến 16 tháng 9. Trong 45 năm, Ðức-Phật kiết-hạ tại Kỳ-Viên 25 mùa.

[4] . Tục rằng mỗi khi có việc chẳng lành xảy ra đến cho các bậc phạm-hạnh trong dục-giới, Trời Ðế-Thích có cảm-giác bảo-tọa của Ngài ra hơi nóng và nhờ Thiên-nhãn, Ngài biết Ðức-Phật đương bị hàm-oan, liền sai bốn vị hộ-giá lập tức xuống tận Kỳ-Viên, biếng làm 4 con chuột bạch, chung vào cắn đứt dây nịch của nàng Cinca.

[5] . Mười ba thế-kỷ sau, thầy Huyền-trang đến Savatthi còn thấy cái hố chôn nàng Cinca.

Table of Contents

Hồi hướng

Lời giới thiệu

Lời Tựa

- 01 - Sự-tích của Phật-tổ GOTAMA (Cồ-đàm)

- 02

A. Từ Buddha-Gaya

B. Từ IsipaTana (Lộc-Giả) đến thành Bénarès (Ba-La-Nại)

D. Từ Uruvela đến thành Rajagaha (Vương-Xá)

- 03 -

E. Từ Rajagaha (Vương-Xá) sang Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ)

F. Từ Kapilavastu (Ca-Bì-La-Vệ) sang qua thành Savatthi (Xá-Vệ)

- 04 -

G. Giả Từ Savatthi trở lại Rajagaha

H. Từ Rajagaha trở lại Savatthi

I. Từ Savatthi sang qua Kosambi

J. Từ Kosambi trở lại Savatthi

K. Từ Savatthi sang qua Rajagaha

L. Từ Rajagaha Ðức-Phật trở lại Savatthi

M. Ðức-Phật ngự đến Vesali

N. Ðức-Phật sang qua thành Rajagaha

O. Ðức-Phật sang qua thành Vesali

P. Ðức-Phật từ giã Vesali đi Kusinara

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]